II SA/Ol 577/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2004 r., w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr. "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia l czerwca 2004 r. Nr "[...]". II. orzeka, że decyzja nie może być wykonana do dnia uprawomocnienia się wyroku. Uzasadnie nie: Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Wójta Gminy K., decyzją z dnia l czerwca 2004r. odmówił E. i P. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego ustawą z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz U Nr 228, poz. 2255) W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że E. T. nie spełnia przesłanek z ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, z tego tytułu podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu i w związku z tym nie rezygnuje z wykonywanej pracy. Na skutek odwołania E. T. od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 12 lipca 2004r. "[...]", utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji co do tego, że praca we własnym gospodarstwie rolnym jest pracą zarobkową wyłączającą możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium prowadzenie gospodarstwa rolnego, czy choćby współposiadanie gospodarstwa, nie jest równoznaczne z wykonywaniem pracy zarobkowej, ponieważ określenie to w ogóle nie dotyczy gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu drugiej instancji to sam fakt, że skarżąca jest współposiadaczem gospodarstwa rolnego i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników powoduje, iż nie dotyczy jej pojęcie pozostawania w zatrudnieniu lub rezygnacji z zatrudnienia. W związku z tym skarżąca nie podlega regulacji wymienionej ustawy. Kolegium powołało się na art. 2 pkt 2 litera d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz U Nr 99,poz. 1001), stosowany w sprawie z mocy art. 3 pkt.22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który z kręgu osób bezrobotnych - czyli osób gotowych do podjęcia pracy, niezatrudnionych i nie podejmujących innej pracy zarobkowej - wyłącza właścicieli i posiadaczy gospodarstw rolnych, podlegających ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy w gospodarstwie rolnym jako współmałżonek lub domownik. Według organu sytuacja osobista i zawodowa skarżącej wskazuje, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z niego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W skardze na tę decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, E. T. zarzucała, że spełnia kryterium dochodowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wywodziła, iż niepełnosprawność dziecka nie daje jej możliwości podjęcia pracy poza rolnictwem i uniemożliwia pracę w nisko dochodowym gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sądami Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że Sąd rozpoznając sprawę obowiązany jest zbadać z urzędu, czy wydana decyzja nie narusza przepisów o postępowaniu administracyjnym i przepisów prawa materialnego . Organy zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji jako podstawę prawną swej decyzji wskazały art. 17 ust. l ustawy z dnia 28 listopada 2003r.o świadczeniach rodzinnych.(Dz.U Nr 228, poz. 2255) dokonując jednakże odmiennej interpretacji tego przepisu. Organ pierwszej instancji twierdził, że skarżąca nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego i praca w tym gospodarstwie jest pracą zarobkową, z której nie zrezygnowała. Organ drugiej instancji natomiast uznał, że praca we własnym gospodarstwie rolnym nie jest pracą zarobkową wyłączającą możliwość uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Według Kolegium przeszkodą w nabyciu uprawnień do świadczenia jest fakt, że E. T. nie spełnia warunków określonych w art. 2 pkt 2 "d" ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz. U Nr 99, poz.IOOl), to znaczy nie jest osobą bezrobotną, którą może być tylko osoba nie będąca właścicielem nieruchomości rolnej, nie podlegająca ubezpieczeniu emerytalne- rentowemu z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym jako współmałżonek lub domownik. Nie da się podzielić w pełni żadnej z tej argumentacji, choć na częściową aprobatę zasługuje argumentacja prawna zawarta w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu współwłasności gospodarstwa rolnego nie jest równoznaczne z wykonywaniem pracy zarobkowej. Słusznie wskazuje się w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, iż określenie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawarte w art. 2 pkt 11 i pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. (Dz. U Nr 99, poz. 1001), stosowanej w sprawie z mocy art.3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie odnosi się do gospodarstwa rolnego. Praca we własnym gospodarstwie rolnym nie jest bowiem ani "zatrudnieniem", czyli wykonywaniem pracy w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy o pracę nakładczą, ani "inną pracą zarobkową", to znaczy wykonywaniem pracy lub świadczeniem usług na podstawie umowy cywilnoprawnej albo w ramach członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Nie można natomiast zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, iż skarżącą pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego fakt, że nie jest osobą bezrobotną. Wszakże ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 22 odsyła do przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu, ale tylko i wyłącznie co do rozumienia pojęć "zatrudnienia" i "innej pracy zarobkowej". Powoływanie się przez organ drugiej instancji na definicję osoby bezrobotnej nastąpiło więc bez podstawy prawnej. Zauważyć należy, że norma art. ł? ust. l ustawy o świadczeniach rodzinnych zakreśla krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Wymienia się tam ojca, matkę oraz opiekunów faktycznych i prawnych. Ustawodawca nie uzależnia nabycia prawa do świadczenia od posiadania statusu osoby bezrobotnej, lecz od rezygnacji lub nie podejmowania przez wyżej wymienione osoby z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotnym jest i to, że ustawodawca zakreślając krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia, w żaden sposób nie wyłączył z niego rolników. Oznacza to, że rolnik, spełniający kryterium dochodowe i nie podejmujący zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej - w rozumieniu art. J pkt l i pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na taką ocenę nie ma także wpływu fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z gramatycznej wykładni omawianego przepisu art. 17 ust. l ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że regulacja ta dotyczy określonego w nim kręgu podmiotów, bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o świadczenie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników lub jakiemukolwiek innemu ubezpieczeniu społecznemu. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników nie może być więc przeszkodą w uzyskaniu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej że art.38 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz . U z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zmianami) pozwała na obalenie domniemania, iż domownik rolnika pracuje w gospodarstwie rolnym. Przepisy tej ustawy nie przewidują też żadnych świadczeń z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które byłyby odpowiednikiem świadczenia pielęgnacyjnego. Nie sposób zgodzić się z argumentacją organu drugiej instancji, że osoba będąca rolnikiem nie może spełniać przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i przez to uzyskać prawa do przedmiotowego świadczenia. Nie ma bowiem żadnych regulacji prawnych ograniczających prawo rolnika do zatrudnienia poza rolnictwem, w sytuacji, kiedy gospodarstwo rolne przynosi niewielkie dochody. Sam fakt, że rolnik posiada źródło dochodu w postaci gospodarstwa, nie może pozbawić go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile dochód z tego gospodarstwa jest tak niski, że mieści się poniżej granicy określonej w art. 5 ust. 3-10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a rolnik nie może podjąć zatrudnienia (lub rezygnuje z niego) poza rolnictwem ze względu na konieczność sprawowania nad niepełnosprawnym dzieckiem. W związku z tym, organy administracji publicznej , zgodnie z dyspozycją art. 7 k.p.a. i art. 77§ l k.p.a., winny były w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie z jakiego powodu E. T. nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w szczególności, czy przyczyną tego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem P., czy też zachodziły ku temu inne powody. Ustalenie, że przyczyna ta tkwi w niepełnosprawności dziecka pozwoli na uznanie, iż skarżąca jest uprawniona do przedmiotowego świadczenia. W tym stanie sprawy należało orzec jak w sentencji wyroku , na podstawie art. 145 §1 pkt l "a"i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. l270), ponieważ organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów o postępowaniu i przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.