II GSK 73/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz, Sędziowie NSA Jan Bała, Edward Kierejczyk (spr.), Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P.-H. "R." Spółka z o.o. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt 6 II SA 3282/03 w sprawie ze skargi P. P.-H. "R." Spółka z o.o. w R. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2002 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2) zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz P. P.-H. "R." Sp. z o.o. w R. 950 (dziewięćset pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. P.-H. "R." Spółki z o.o. w R. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego "ZDROJE GRODZISKIE". W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodził się z twierdzeniem organu, że rejestracja spornego znaku nastąpiła z naruszeniem zasad współżycia społecznego (art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych, Dz.U. Nr 5, poz. 17 z późn. zm., zwanej dalej u.z.t.), ponieważ uprawniony z rejestracji działał w złej wierze i zgłosił do rejestracji sporny znak wiedząc, że jest on podobny do znaku "GRODZISKA", zarejestrowanego na rzecz wnioskodawcy – P. P. W. M. "W. G." Spółki z o.o. w G. W. Ponadto, adaptując w spornym znaku znak wnioskodawcy, znany wśród nabywców wody mineralnej od 20 lat, w zawoalowanej formie zamierzał czerpać korzyści ze znajomości i pozycji tego znaku na rynku wód mineralnych. Zdaniem Sądu, takie działanie jest czynem nieuczciwej konkurencji, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503). Zasadnie również organ przyjął, że rejestracja znaku nastąpiła z naruszeniem art. 8 pkt 3 u.z.t., zakazującego rejestracji znaku mylącego, zawierającego dane niezgodne z prawdą. Tymczasem element słowny znaku miał wskazywać, że woda pochodzi ze Ź. G., co nie jest prawdą, ponieważ woda jest produkowana z ujęcia w R. Wykazano też istnienie znacznej różnicy w stopniu mineralizacji wody, co jest istotne przy wodach mineralnych dla nabywców tych wód, którzy nabywają ją właśnie z uwagi na jej skład chemiczny i określony stopień mineralizacji. W skardze kasacyjnej P. P.-H. "R." Spółka z o.o. w R. zarzuciła temu wyrokowi naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej p.s.a.), poprzez niewłaściwe zastosowanie dyspozycji art. 8 pkt 1 i 3 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t., w związku z art. 315 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. Nr 49, poz. 508 ze zm., zwanej dalej p.w.p.), 2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.s.a.), tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.s.a, a w szczególności art. 141 § 4 p.s.a. poprzez to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku nie sprecyzował podniesionego w skardze pełnego stanowiska skarżącego i nie ustosunkował się w wyroku w tym zakresie. Wskazując na powyższe, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że naruszenie przepisów prawa materialnego nastąpiło przez niewłaściwe zastosowanie dyspozycji art. 8 pkt 1 i 3 u.z.t. WSA, tak jak i Urząd Patentowy, pominął w wyroku podniesioną i udokumentowaną w skardze sprawę zgodności podania o rejestrację słowno-graficznego znaku towarowego "ZDROJE GRODZISKIE" z dotychczasową praktyką Urzędu Patentowego (np. rejestracja znaków towarowych zawierających nazwy Kryniczanka, Żywiec, Augustyniaka). Tym samym zarzut działania skarżącej z naruszeniem zasad współżycia społecznego jest oderwany od stanu prawnego. WSA nie wziął też pod uwagę faktu, że Urząd Patentowy, działając w trybie administracyjnym, zarejestrował sporny znak towarowy, więc teza o czynie nieuczciwej konkurencji również pozbawiona jest podstawy prawnej. Ponadto, Sąd I instancji uznał, że znak towarowy "ZDROJE GRODZISKIE" jest znakiem mylącym, nie oceniając merytorycznie załączonych do sprawy dokumentów z opinii dr hab. J. G. z Uniwersytetu Adama Mickiewicza – Zakładu Hydrogeologii oraz sprawozdania Wojewódzkiej Stacji Epidemiologicznej. Sąd stwierdził, że woda oznaczona spornym znakiem nie pochodzi z "okolic G." a z R., nie biorąc pod uwagę faktu, że R. leżą w powiecie grodziskim i można je zaliczyć do okolic G. Wody "GRODZISKA" i "ZDROJE GRODZISKIE" zaliczane są, zgodnie z obowiązującymi przepisami, do naturalnych wód źródlanych, mają wyraźnie podobny skład, a zarzut wprowadzenia nabywców w błąd co do składu i stopnia mineralizacji jest niesłuszny. Producent wody "GRODZISKA", na swojej stronie internetowej podkreśla, że jego produkt jest bardzo dobrze znany na terenie zachodniej Polski, a szczególnie w Wielkopolsce. To oświadczenie wnioskodawcy podważa też stwierdzenie o światowym charakterze marki "GRODZISKA", a nawet o jej ogólnopolskim zasięgu, wskazując wyraźnie na jej lokalny charakter. Skarżąca podkreśliła, że sporny znak towarowy różni się wyraźnie od znaku towarowego "GRODZISKA" i w tym zakresie nie jest mylący. Naruszenie przepisów postępowania przez WSA wynika natomiast z niezastosowania się do wymogów zawartych w art. 141 § 4 p.s.a. Sąd pominął w omawianym stanie faktycznym, a następnie w uzasadnieniu swojego stanowiska, kilka istotnych dla sprawy zagadnień, a w szczególności: - zarzutu skarżącej, że Urząd Patentowy błędnie uzasadniał naruszenie przez stronę "zasad współżycia społecznego", co bezkrytycznie przejął w uzasadnieniu wyroku Sąd, - załączonych do akt sprawy dokumentów (tj. opinii dr hab. J. G. i sprawozdania Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej), których prawidłowe zinterpretowanie wykluczałoby możliwość przyjęcia w wyroku poglądu o mylącym charakterze spornego znaku towarowego, - nie wzięcie pod uwagę przez Urząd Patentowy udokumentowanej dotychczasowej praktyki rejestracji znaków towarowych, - zarzutu, że Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji naruszył art. 127 § 3 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna jest uzasadniona. W pierwszej kolejności należy odnieść się do sformułowanego w niej zarzutu naruszenia w zaskarżonym wyroku przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.s.a. Otóż, nie można uznać za spełnienie obowiązku zwięzłego przedstawienia w uzasadnieniu wyroku zarzutów podniesionych w skardze, jeżeli – jak w tym wypadku – poświęcono ich omówieniu jedno ogólnikowe zdanie zawierające w dodatku błędne informacje. W skardze na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 9 maja 2003 r. nie chodziło bowiem o naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 2 u.z.t., lecz o jej art. 9 ust. 1 pkt 1 i art. 8 pkt 1 i 3. Ponadto całkowicie pominięto w tej części uzasadnienia wyroku argumentację skarżącej podważającą ustalenia Urzędu Patentowego dotyczące renomy znaku towarowego "GRODZISKA". Powołując się na poglądy prezentowane w piśmiennictwie skarżąca podkreślała, że znaki renomowane sytuuje się zwykle na poziomie znaków sławnych, a więc ponad znakami powszechnie znanymi. Skoro Urząd Patentowy przyjął, że znak towarowy "GRODZISKA" nie jest nawet znakiem powszechnie znanym, to nie powinien przypisywać mu cech znaku renomowanego. WSA nie odnotował też ani nie ustosunkował się do zarzutu udzielania przez Urząd Patentowy praw ochronnych różnym podmiotom na znaki towarowe zawierające m.in. oznaczenia: Krynica, Żywiec, Augustynianka. Z tych powodów naruszenie przepisów postępowania mogło wpłynąć na wynik sprawy, ponieważ chodziło o wątpliwości co do ustaleń faktycznych, które nie zostały poddane ocenie WSA. Ustosunkowanie się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 9 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 pkt 1 i 3 u.z.t. wymaga nawiązania do definicji znaku towarowego zawartej w jej art. 4. Znakiem towarowym może być znak nadający się do odróżnienia towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw, którym w szczególności może być wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma plastyczna, melodia lub inny sygnał dźwiękowy bądź zestawienie tych elementów. Znak towarowy w każdej spośród wymienionych form służy więc identyfikacji towarów pochodzących od danego przedsiębiorstwa i ma pierwotną zdolność odróżniania od tego samego rodzaju towaru innego przedsiębiorstwa w stopniu wystarczającym do ustalenia w obrocie rynkowym, od kogo one pochodzą. Art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. stanowi, że niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest podobny w takim stopniu do znaku towarowego zarejestrowanego na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzić w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, podobnie jak w decyzji Urzędu Patentowego z dnia 9 maja 2003 r., nie powołano się wprost na ten przepis, jednak wyraźnie nawiązano do niedopuszczalności rejestracji znaku "ZDROJE GRODZISKIE", którego podobieństwo do wcześniej zarejestrowanego znaku "GRODZISKA" może wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia tych wód. Nawet przy założeniu, że w tak nieprecyzyjnej argumentacji chodziło o przesłankę niedopuszczalności rejestracji znaku z art. 9 ust. 1 pkt 2 u.z.t., kwestia podobieństwa obu porównywanych znaków była wyraźnie eksponowana. Trzeba jednak przypomnieć, że badanie podobieństwa znaków towarowych nie należy do sfery prawa materialnego, które określa jedynie skutki ustaleń dowodowych i ocennych w postaci niedopuszczalności rejestracji znaku w razie zaistnienia określonych przesłanek. W art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t. nie ma zresztą definicji ani określenia istoty znaku podobnego. O podobieństwie znaków towarowych decydują wyłącznie ustalenia faktyczne. Znak towarowy "GRODZISKA" jest znakiem słownym, w którym napis w kolorze czarnym z czerwoną obwódką zamieszczono na białym tle. Znak "ZDROJE GRODZISKIE" jest natomiast znakiem słowno-graficznym o kompozycji umieszczonej w prostokątnej ramce o bokach ograniczonych wąskimi ciemnymi liniami. Płaszczyzna wewnątrz ramki podzielona jest falistymi skośnymi liniami na trzy różnej wielkości części z odmienną kolorystyką. W środkowej części umieszczono słowo "ZDROJE", pod nim "GRODZISKIE" (pierwsze – jaśniejszymi literami o ciemnym konturze, drugie – literami ciemnymi), pod elementem słownym jest rysunek zamku, przed którym wytryska zdrój, a po obu stronach zamku umieszczono drzewa. Przy tak licznych elementach różniących oba znaki towarowe, eksponowanie w zaskarżonym wyroku ich podobieństwa i odniesienie do nich, choć w sposób pośredni omawianych przepisów, było naruszeniem prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie. Wg art. 8 pkt 1 u.z.t. niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego. W doktrynie zaznaczyły się wyraźnie i utrzymują nadal różne poglądy co do sposobu rozumienia tego przepisu. Zwolennicy dokonywania wykładni gramatycznej przepisu, którego treść nie budzi wątpliwości, eksponują w nim elementy przedmiotowe podkreślając, że sprzeczność z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego musi wynikać z samej treści znaku towarowego i zawsze jest odnoszona do ocenianego znaku (np. W. Włodarczyk, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1997 r., III RN 74/97, OSN Nr 9/1998, poz. 413 i U. Promińska, Prawo z rejestracji znaku towarowego, treść i naruszenie, Łódź 1994, s. 133). Odmienny pogląd bazuje na dostrzeganiu w tym przepisie również elementów podmiotowych wynikających z nagannego zachowania się podmiotu zgłaszającego swój znak towarowy (np. M. Kępiński, Nowa ustawa o znakach towarowych, PiP Nr 3/1986, s. 74 i J. Piotrowska, Renomowane znaki towarowe i ich ochrona, Warszawa 2001, s. 117). W orzecznictwie sądowym także zwracano uwagę na możliwość stosowania rozszerzającej wykładni zasad współżycia społecznego, jako przesłanki objętej tym przepisem, ale tylko w sytuacjach charakteryzujących się nasileniem złej woli podmiotu usiłującego w wyniku rejestracji znaku osiągnąć dla siebie korzyści z naruszeniem uprawnień innego podmiotu z wcześniejszej rejestracji znaku towarowego. Jako dodatkową argumentację wskazywano włączenie do obiegu prawnej instytucji czynu nieuczciwej konkurencji w art. 3 powołanej ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. i przewidzianą w art. 131 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.) możliwość pozbawienia praw ochronnych na oznaczenia, które są sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami – jako przykłady praktyki ustawodawczej idącej w tym samym kierunku. Ilustrację takiego rozumienia art. 8 pkt 1 u.z.t. mogą stanowić wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1997 r. III RN 74/97 (OSNP 1998/14/413) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2003 r. II SA 1165/02 (Wokanda 2004/3/31), z dnia 10 grudnia 2004 r. GSK 775/04 i z dnia 24 stycznia 2005 r. GSK 1267/04. Takiego nasilenia złej woli skarżącej przy rejestracji znaku towarowego "ZDROJE GRODZISKIE" nie było. Co więcej, po jego zgłoszeniu do rejestracji w dniu 11 września 1998 r. i wniesieniu sprzeciwu w dniu 22 lutego 2000 r. przez spółkę "W. G.", strony postępowania administracyjnego aktywnie w nim uczestniczyły, przytaczając argumentację i dowody na poparcie swoich stanowisk, które były uwzględnione przy wydawaniu decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] lutego 2002 r. o udzieleniu prawa ochronnego na ten znak. W takich okolicznościach sprawy unieważnienie tego znaku decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] maja 2003 r. zostało dokonane z naruszeniem art. 8 pkt 1 u.z.t. przez niewłaściwe jego zastosowanie. W podobny sposób należy ocenić zastosowanie w sprawie art. 8 pkt 3 u.z.t., który nie pozwala na rejestrację znaku zawierającego dane niezgodne z prawdą. WSA błędnie powiązał ten przepis nie z informacjami o producencie towaru, lecz z właściwościami samego towaru (składzie chemicznym wody mineralnej i źródła jej pozyskiwania) kwestionowanymi zresztą przez skarżącą. W przepisie tym nie chodzi o oznaczenie geograficzne w postaci nazwy regionalnej, czy też oznaczenie pochodzenia towaru służące do jego wyróżnienia ze względu na kształtujące jakość czynniki przyrodnicze i umiejętności regionalne jego wytwórców. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p.s.a. orzekł jak w sentencji.