III SA/Wa 1128/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr.), Sędzia WSA Bożena Dziełak, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2004 r. sprawy ze skargi M.J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... czerwca 2002 r. Nr ... w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia ... maja 2002 r. nr ..., 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego kwotę 210 zł (dwieście dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R., działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego M.J., właściciela P., zawiadomieniami z dnia 9 kwietnia 2002 r., w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia ... kwietnia 2002 r. nr ... oraz ... z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych za okres 08 - 12. 2001 r. oraz 01. 2002 r. Pismem z dnia 14 kwietnia 2002 r. M.J., P., skierował do Izby Skarbowej w K. skargę na czynności organu egzekucyjnego. Zarzucił organowi: 1. zajęcie rachunku bankowego bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz wystawienia i przedstawienia mu tytułów wykonawczych, nieważność postępowania, błędne i bezpodstawne określenie wysokości zajęcia. W związku z tym domagał się uchylenia czynności podjętych w toku postępowania i zwrotu pobranych nienależnie kwot wraz z odsetkami oraz skierowania sprawy do ponownego rozpoznania. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia ... maja 2005 r. Nr ..., wydanym na podstawie art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 54 § 5 i art. 23 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161, ze zm.), oddalił skargę. Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zarzut dotyczący błędnego i bezpodstawnego określenia wysokości zajęcia nie może być rozpatrzony w ramach skargi na czynności egzekucyjne gdyż ta okoliczność może być jedynie kwestionowana w drodze innego środka zaskarżenia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podobnie przedmiotem skargi nie mogą być podnoszone w uzasadnieniu wniosku zarzuty dotyczące nadpłat egzekwowanych kwot oraz "bezprawnego domagania się zapłaty odsetek od zajętych kwot". W dniu 2 maja 2002 r. M.J. złożył zażalenie na to postanowienie, w którym podtrzymał zarzuty stawiane organowi egzekucyjnemu o: zajęciu rachunku bankowego płatnika i wszczęciu postępowania pomimo posiadania nadpłaty na saldzie rozliczeń płatnika, nieważności postępowania, błędnym i bezpodstawnym określeniu wysokości zajęcia. W uzasadnieniu podał m.in., że dopiero w dniu 16 kwietnia 2002 r. organ egzekucyjny przesłał mu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, co było skutkiem wcześniejszego złożenia przez niego skargi na czynności egzekucyjne, kiedy tylko dowiedział się o zajęciu mu rachunku bankowego. Zarzucił organowi egzekucyjnemu, że nie wszczął postępowania a jedynie zajął rachunek bankowy, natomiast wystawienie dokumentów i wysłanie kopii zajęć nastąpiło już po zajęciu rachunku bankowego (co można sprawdzić poprzez kontrolę akt, dat i numerów wszystkich spraw egzekucyjnych w Inspektoracie ZUS w T.). Czynności te, w tym wystawienie tytułów wykonawczych i doręczenie ich zobowiązanemu, zostały wykonane tylko i wyłącznie na skutek jego skargi na bezprawne zajęcie rachunku bankowego. Opisał także dlaczego uważa, że błędnie i bezpodstawnie określono wysokość ciążącego na nim zobowiązania. Podał też, że w chwili zajęcia nadpłacił składki, a więc wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie deklaracji, uchylonych korektami, było bezpodstawne. Zarzucił także organowi, że bezprawnie domagał się zapłaty odsetek. Art. 56 Ordynacji podatkowej wskazuje na wartość nieistniejącą w polskim systemie prawnym bowiem Prezes NBP od 1 stycznia 1998 r. nie ogłosił wskazanej w tym przepisie stopy procentowej. W związku z powyższym M.J. wniósł o uchylenie postanowienia, zwrot kwot nienależnych, zwrot kosztów postępowania wraz z odsetkami od dnia zajęcia do dnia zwrotu należności oraz o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Po rozpatrzeniu zażalenia Minister Finansów postanowieniem z dnia ... czerwca 2002 r. Nr ..., wydanym z powołaniem na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 54 § 5 i art. 23 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. . W uzasadnieniu Minister Finansów stwierdził, że strona nie wykonała obowiązku wobec wierzyciela. Dlatego też Dyrektor Oddziału ZUS w R., stosownie do art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przystąpił do czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Podniósł, że wszczęcie egzekucji nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powołał się przy tym na treść art. 26 § 5 wskazanej ustawy. Podał, że zobowiązany potwierdził odbiór odpisów tytułów wykonawczych oraz kopii zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w dniu 16 kwietnia 2002 r. Minister Finansów podtrzymał też stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że pozostałe zagadnienia podniesione w skardze na czynności egzekucyjne, a następnie w zażaleniu, nie mogą być rozpatrywane w ramach tego środka prawnego, który odnosi się do czynności o charakterze wykonawczym. Mogłyby być natomiast przedmiotem zarzutów. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wymienione wyżej postanowienie Ministra Finansów oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. M.J. opisał przebieg postępowania egzekucyjnego i postępowania prowadzonego przez te organy w wyniku złożonej przez niego skargi na czynności egzekucyjne. Zarzucił również bezczynność Inspektoratowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. w sprawie rozpoznania zarzutów do tytułów wykonawczych (ta kwestia była przedmiotem postępowania zakończonego postanowieniem z dnia ... grudnia 2002 r. sygn. akt I SAB/Ka 9/02, umarzającym postępowanie sądowe). Podtrzymał stanowisko prezentowane w piśmie z dnia 14 kwietnia 2002 r. oraz w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. o bezprawności działania organu egzekucyjnego oraz zawyżeniu egzekwowanej kwoty, a w szczególności: 1. zajęciu rachunku bankowego i wszczęciu egzekucji bez wystawienia tytułów wykonawczych tj . bez podstawy formalnej dla egzekucji, wszczęciu egzekucji bez doręczenia wezwania do zapłaty, co naraziło go na zbędne koszty i pozbawiło możliwości ewentualnego dobrowolnego wykonania zobowiązania, zawyżeniu kosztów egzekucji. Powtórzył także podniesione w zażaleniu argumenty, co do braku podstaw naliczania odsetek w świetle regulacji prawnej zawartej w art. 56 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) zważył, co następuje: Skarga jest zasadna z przyczyn procesowych. Organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie, nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do jej wyjaśnienia, wbrew wymogom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim nie zbadały, a także nie odniosły się, z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do podstawowej kwestii podnoszonej konsekwentnie przez skarżącego, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia jego rachunku bankowego nastąpiło zanim organ egzekucyjny wystawił tytuły wykonawcze. Zgodnie zaś z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Z tej regulacji wynika, że bez wystawienia tytułu wykonawczego nie można zastosować żadnego środka egzekucyjnego. Na ten warunek nie wpływa powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów unormowanie zawarte w art. 26 § 5 tej ustawy, z którego wynika, że wszczęcie egzekucji może nastąpić zarówno z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i przez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W tym drugim przypadku nie wolno doręczyć dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o jej zajęciu jeśli nie wystawiono wcześniej tytułu wykonawczego. Potwierdza to także z treść zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (por. art. 67 § 2 pkt 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) . Natomiast okoliczność, że zastosowano środek egzekucyjny przed formalnym wszczęciem egzekucji może stanowić treść skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nieprawidłowość w takim przypadku dotyczy bowiem czynności o charakterze wykonawczym, do której podjęcia nie było podstaw prawnych. Zastosowanie środka egzekucyjnego przed wystawieniem tytułu wykonawczego jest niedopuszczalne, zaś wniosek skarżącego o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych należałoby w takim przypadku rozpatrywać w świetle art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z § 4 i art. 60 § 1 wyżej wymienionej ustawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w K. będzie zobowiązany do wyjaśnienia przedstawionej wyżej kwestii, mając na względzie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) . W toku ponownego rozpatrywania skargi na czynności egzekucyjne należy zapewnić skarżącemu czynny udział w postępowaniu, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. i zbadać okoliczności, na które zwracał uwagę również na rozprawie przed WSA w Warszawie, a także złożone przed sądem dowody. Skarżący podniósł bowiem, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, sporządzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w R., które skierowano do Banku ... dnia 9 kwietnia 2002 r. nie zawierało numerów tytułów wykonawczych, co osobiście stwierdził w Banku. Jego zdaniem tytuły wykonawcze zostały sporządzone w terminie późniejszym 12 lub 13 kwietnia, na skutek jego skargi, którą faxem przesłał do ZUS w dniu 12 kwietnia 2002 r., o czym świadczą ich numery. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuścił jako dowód, uprawdopodobniąjacy wywody skarżącego, oryginalne egzemplarze kopii zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego wraz z kopertą, w których innym charakterem pisma i długopisem, a nie przez kalkę, uzupełniono rubryki "numer zawiadomienia" i "numer tytułu wykonawczego" (jak twierdził skarżący w terminie późniejszym niż 9 kwietnia 2002 r.), a także kopię pisma z dnia 12 kwietnia 2002 r. skierowanego do Inspektoratu ZUS w T., dotyczącego skargi na czynności organu egzekucyjnego oraz potwierdzenie nadania faxem tego pisma dnia 12 kwietnia 2002 r. o godz. 17.21. Zdaniem skarżącego dopiero po otrzymaniu tego pisma zostały wystawione tytuły wykonawcze. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze do NSA Sąd informuje skarżącego, że istotnie, tak jak podnosiły organy, kwestie prawidłowego określenia egzekwowanego obowiązku czy też braku uprzedniego doręczenia upomnienia mogą być podstawą zarzutów, o których mowa w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie skargi na czynności egzekucyjne, której dotyczy art. 54 § 1 tej ustawy. Organ egzekucyjny w świetle art. 29 § 1 nie ma też uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ma natomiast obowiązek badać z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, a więc również dokonywać oceny czy prawidłowo został wystawiony tytuł wykonawczy. Sąd nie podziela także stanowiska zawartego w skardze, co do braku podstaw do ustalenia wysokości stawki odsetek za zwłokę z uwagi na wskazanie w art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym w rozpatrywanej sprawie, Prezesa Narodowego Banku Polskiego zamiast Rady Polityki Pieniężnej. Przepis ten, co wielokrotnie podnoszono już w orzecznictwie sądowym, miał jedynie charakter informacyjny i nie przyznawał uprawnień wymienionemu w nim organowi. Dlatego też zdezaktualizowanie się zawartej w nim informacji nie oznaczało, że na zobowiązanych nie ciążą odsetki za zwłokę, gdyż ten obowiązek wynikał z art. 53 - 55 Ordynacji podatkowej. O tym zaś jaki organ i w jakim trybie ustalał podstawową stopę oprocentowania kredytu lombardowego przesądzały przepisy prawa bankowego. Wobec stwierdzenia w niniejszej sprawie przesłanek do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił wymienione w sentencji postanowienia Ministra Finansów i Dyrektora Izby Skarbowej w K. . Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia zawartego w tych postanowieniach (oddalenie skargi na czynności egzekucyjne) Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 tej ustawy. O zwrocie kosztów postępowania sądowego od Ministra Finansów na rzecz skarżącego, w tym zadeklarowanych przez niego kosztów dojazdu na rozprawę z K. do Warszawy w wysokości 200 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd uznał przy tym, że osobisty udział skarżącego w rozpatrywanej sprawie był niezbędny do celowego dochodzenia przez niego swoich praw z uwagi na treść złożonych na rozprawie dowodów i uzupełniających je wyjaśnień.