II SA/Bk 446/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Marta Lawda, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2004 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Nr [...], wydaną w dniu [...] lipca 2004 roku, na podstawie art. 138 § l pkt l kpa po rozpatrzeniu odwołania pana J. M. zam. Z., ul. S. [...], od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. w sprawie przyznania zasiłku celowego w wysokości 70 zł na częściowe zaspokojenie potrzeb: zakup żywności, odzieży (spodnie) oraz uregulowanie należności za energię elektryczną i odmowy przyznania pomocy na uregulowanie należności za wodę i ścieki; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: W dniu 21 kwietnia 2004 r. pan J. M. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na żywność, odzież (spodnie), pokrycie kosztów energii elektrycznej oraz opłacenie należności za wodę i ścieki. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. przyznał stronie zasiłek celowy w formie pieniężnej na częściowe zaspokojenie potrzeb: zakup żywności, odzieży (spodnie) oraz uregulowanie należności za energię elektryczną i odmówił przyznania pomocy na uregulowanie należności za wodę i ścieki. Z decyzją tą nie zgodził się pan J. M. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że decyzja rażąco narusza art. 106 ust. 3, art. 38 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wysokość przyznanego zasiłku nie zaspokaja podstawowych potrzeb bytowych takich jak zakup niezbędnej odzieży i żywności. Natomiast odmowa pomocy na uregulowanie należności za wodę i ścieki narusza art. 3 i art. 39 ust. l i 2 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący zarzucił, ponadto, że skarżona decyzja nie określa kryteriów, jakimi kierował się organ I instancji przy ustalaniu wysokości zasiłku i sposobu rozdysponowania środków. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zważyło, co następuje: Pan J. M. mieszka w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w 1/3. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania skarżącego jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 91,18 zł (miesięcznie). Od stycznia 2004 r. do kwietnia 2004 r. pan J. M. otrzymywał zasiłek okresowy w wysokości 40 zł (miesięcznie). W kwietniu 2004 r. otrzymał także zasiłek celowy w wysokości 90 zł na częściowe zaspokojenie potrzeb tj. na zakup żywności, obuwia, odzieży i uregulowanie należności za energię elektryczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało, że stosownie do art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielnie pomocy, a potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ww. ustawy). W ocenie organu II instancji, z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, że na realizację podań o zasiłki celowe złożonych w miesiącu maju 2004 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. rozdysponował również budżet przypadający na miesiąc czerwiec 2004 r. Do 25 maja 2004 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał pomoc 246 rodzinom. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło skarżącemu, że przyznana pomoc nie musi w całości zaspokajać zgłoszonych przez niego potrzeb. Organ wskazał, że skarżący powinien również przyczyniać się do zaspokojenia swoich potrzeb we własnym zakresie np. pozyskując środki z wynajmu wolnych pomieszczeń w posiadanym domu jednorodzinnym. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w miarę posiadanych możliwości i uprawnień obejmuje skarżącego pomocą i uznało, że organ ten nie przekroczył granic tzw. uznania administracyjnego przyznając zasiłek celowy w wysokości 70 zł. Odnośnie, zarzutu, że skarżona decyzja nie zawiera sposobu rozdysponowania środków i kryteriów przyznawania zasiłków celowych, Kolegium stwierdziło, że jest on niezasadny. Informacja o sposobie rozdysponowania środków zawarta jest w uzasadnieniu decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zgodziło się z twierdzeniem organu I instancji, że skarżący nie powinien był dopuścić do powstania zaległości w opłatach za wodę i ścieki. Zaległość powstała w latach 1999-2002 i w okresie tym skarżący dysponował środkami na bieżące regulowanie opłat za wodę i odbiór nieczystości płynnych, gdyż posiadał własne dochody oraz otrzymywał pomoc ze środków pomocy społecznej. Skoro skarżący mimo posiadania środków na bieżące regulowanie opłat za wodę i odbiór nieczystości płynnych, nie regulował tych należności, to zdaniem SKO w Ł., należy uznać, że godził się na konsekwencje w postaci zaprzestania dostaw wody do zajmowanego przez niego lokalu. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. przypomniało skarżącemu, że nie jest pozbawiony możliwości korzystania z wody, gdyż może ją pobierać z zastępczego punktu czerpania wody mieszczącego się na terenie Z. Wodociągów i Ciepłownictwa. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego, odmowy przyznania pomocy z przeznaczeniem na uregulowanie zaległości w opłatach za wodę i ścieki nie można uznać za dyskryminowanie skarżącego, ani za niehumanitarne traktowanie. Poza tym skoro skarżący zamieszkuje razem z bratem K., to również on powinien przyczyniać się do pokrywania przypadającej na niego części opłat za wodę i ścieki. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nie potwierdził się również zarzut, że skarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 16 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z póz. zm.) oraz zarzut nie zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu przez organem I instancji. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. – J. M. – domaga się o uchylenia decyzji SKO w Ł. Skarżący wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie SKO rażąco dopuszcza się naruszenia ustawy o pomocy społecznej, jak i rażącej dyskryminacji jego osoby, ponieważ rażąco narusza art. 15,l6 jak i art. 3 oraz art. 106 ust 3 jak i art. 3 jak i art. 38 ust 3 i art 39 ust l ustawy o pomocy społecznej. Podkreśla, że obowiązkiem organów administracji jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Zdaniem skarżącego, wysokość przyznanego mu zasiłku celowego w wysokości 70 zł, nie zaspokaja podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zaznacza on przy tym, iż ustalone kryterium dochodowe w ustawie określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. W ocenie skarżącego wysokość przyznanego zasiłku celowego uniemożliwia mi realizacje podstawowych potrzeb, takich jak zakup niezbędnej odzieży, czy zakupu żywności. W jego odczuciu obligatoryjnym obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zapewnienie niezbędnej odzieży osobie jej pozbawionej, a zatem przyznanie tylko częściowej pomocy jest rażąco sprzeczne z ustawą. Skarżący zarzuca, że odmowa udzielenia mu pomocy na uregulowanie należność za wodę i ścieki jest rażącym naruszeniem dyrektywy art. 3 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. J. M. podkreśla, że woda jest niezbędną potrzebą bytowa człowieka od tysięcy lat. Organ MOPS zaś od wielu lat odmawia mu przyznania pomocy na uregulowanie należności za wodę. Skarżący podkreśla, iż gdyby organ MOPS kilka lat temu przyznał mu pomoc na uregulowanie należności za wodę, nie powstałoby tak duże zadłużenie. W jego odczuciu, z art. 16 ustawy o pomocy społecznej wynika, że gmina nie może odmówić pomocy na uregulowanie zaległych należność za wodę i ścieki. Skarżący wskazuje, że w decyzji brak jest kryteriów, którymi kieruje się MOPS w przyznawaniu zasiłków, sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Na obowiązek ujawnienia powyższych okoliczności, jego zdaniem, zwrócił uwagę NSA o/z w Białymstoku w wyrokach SA/Bk 872/00 i SA/Bk 1103/00. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosi o jej oddalenie. Organ odwoławczy zaznacza, iż zarzuty przytoczone w skardze pokrywają się z zarzutami podniesionymi przez skarżącego w odwołaniu. Zdaniem organu odwoławczego, zarzuty podniesione w skardze są niezasadne, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w skarżonej decyzji wyjaśniło panu J. M., że stosownie do art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593), rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uważa, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. udzielił panu J. M. pomocy w miarę posiadanych możliwości finansowych. Skarżący otrzymał dwie formy pomocy tj. zasiłek okresowy na maj 2004 r. w wysokości 73,96 zł. i zasiłek celowy w kwocie 70 zł. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nietrafny jest zarzut, że wydając decyzję Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. organ I instancji nie wskazał w niej sposobu rozdysponowania środków oraz nie wyjaśnił skarżącemu, czemu przyznał zasiłek celowy w wysokości 70 zł. Informacje na temat sposobu rozdysponowania środków zawarte są na stronie 2 decyzji organu I instancji, na co Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zwróciło uwagę skarżącemu w uzasadnieniu skarżonej decyzji. W uzasadnieniu skarżonej decyzji zawarto również wyjaśnienie, dlaczego odmówiono skarżącemu pomocy na opłacenie rachunku za wodę i ścieki i poinformowano go, że wodę może pobierać z zastępczego punktu czerpania wody mieszczącego się na terenie Z. Wodociągów i Ciepłownictwa. W związku z tym nietrafny jest zarzut, że skarżący nie ma zaspokojonej podstawowej potrzeby bytowej, jaką jest woda. Organ zaznacza, iż nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że odmowa przyznania pomocy na uregulowanie należności za wodę i ścieki spowodowała narastanie zaległości i doprowadziła do odłączenia dopływu wody do jego domu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. przypomniało panu J. M., w skarżonej decyzji, że stosownie do art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) ma on obowiązek przyczyniania się do rozwiązywania swojej trudnej sytuacji życiowej i w tym celu powinien w pierwszej kolejności wykorzystywać własne środki i możliwości (treść tego przepisu była taka sama w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej). W związku z tym skoro w okresie powstania zaległości w opłatach za wodę i ścieki skarżący dysponował zarówno własnymi środkami jak też otrzymywał pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., to nietrafne jest twierdzenie, że zaległość w opłatach powstała na skutek odmownych decyzji organu I instancji. Na marginesie organ odwoławczy zaznacza, że w tym samym domu zamieszkuje brat skarżącego, który również ma obowiązek partycypowania w opłatach za wodę i ścieki. W ocenie SKO w Ł. nietrafny jest również zarzut dotyczący nie zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym. Organ podkreślił, iż z akt organu I instancji wynika, że pan J. M. zapoznawał się z nimi przed wydaniem decyzji dwukrotnie tj. w dniu 14 maja 2004 r. (k-15) i w dniu 28 maja 2004 r. (k-19). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie prowadziło dodatkowego postępowania wyjaśniającego ani nie zbierało nowych dowodów, zatem niecelowe było wzywanie skarżącego do zapoznania się z tymi samymi aktami w siedzibie organu odwoławczego, co w trudnej sytuacji materialnej skarżącego wiązałoby się z poniesieniem przez niego dodatkowych kosztów przejazdu do Ł. Biorąc powyższe pod uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uważa, że skarżona decyzja Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Nr [...] z dnia [...] maja 2004 r., są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, dlatego wnosi o oddalenie skargi. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W B. ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE: Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Z mocy art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Tak więc z racji tegoż unormowania rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zostało trafnie oparte o regulacje w/w ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 cyt. ustawy - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z art. 7 kpa wynika nakaz załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.(por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt. I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Dodać należy, że przyznanie zasiłku celowego, czego zdaje się w ogóle nie zauważać skarżący, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Z charakteru świadczeń z pomocy społecznej jednoznacznie wynika bowiem, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc. Mówiąc jeszcze inaczej, po ustaleniu, że pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę wyżej przytoczone okoliczności - przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Odnosi się to również do wysokości przyznanej pomocy. Wreszcie udzielanie pomocy społecznej jest również limitowane posiadanymi przez organy administracji środkami, zwłaszcza pieniężnymi. Trafnie w tej sprawie Kolegium zauważyło, że udzielenie skarżącemu zasiłku celowego w większym rozmiarze nie było możliwe z uwagi na ograniczone środki pozostające do dyspozycji MOPS w Z. W przedmiotowej sprawie organ I instancji, na co wskazał też organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialno-rodzinna i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Równocześnie godzi się wskazać, iż organy obu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności jakie względy wpłynęły na ograniczony charakter jej zakresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację rozstrzygnięć organów administracji w tej mierze. Przy tym niezwykle rzeczowo organ I instancji podkreślił, iż odmowa pomocy na pozostałe potrzeby tj. opłacenie zaległości za wodę i ścieki, nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, ponieważ w przeszłości strona mogła dokonać opłat na bieżąco z posiadanych dochodów z gospodarstwa rolnego, czy otrzymywanej uprzednio pomocy społecznej i nie doszłoby do powstania zaległości za wodę, tym bardziej, iż w opłatach powinien również partycypować jego brat strony, który jest współwłaścicielem domu. Organy obu instancji trafnie też zauważyły, iż skarżący może korzystać z zastępczego punktu czerpania wody mieszczącego się na terenie Z. Wodociągów i Ciepłownictwa. Powyższa argumentacja jest zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym orzecznictwem sądowo-administracyjnym. Dodatkowo, zdaniem Sądu, konieczność pokrycia zaległości w opłatach za wodę i ścieki nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej jeszcze z innych powodów. Po pierwsze dlatego, że strona - tym bardziej, gdy posiada skromny, aczkolwiek stały dochód - jest zobowiązana do systematycznego uiszczania opłat związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym. Po drugie zaś dlatego, że udzielenie zasiłku celowego na pokrycie zaległości za wodę i ścieki byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącego (który dostarcza mu wodę i odprowadza ścieki), a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej. Za taką argumentacją przemawia też utrwalone orzecznictwo. I tak w wyroku z dnia 18 lutego 1998 roku NSA w Warszawie, który mimo wejścia nowej ustawy o pomocy społecznej, zachował pełną aktualność, uznał, iż: "Konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o którym mowa w art. 32 ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej"(sygn. akt.I SA 1174/97, opubl. LEX nr 45813). Nadto NSA o/z w Katowicach w wyroku z dnia 15 października 1996 roku zaznaczył, że: "Spłata zadłużenia z tytułu czynszu mieszkaniowego nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej".(sygn.akt. SA/Ka 2772/95, opubl. Pr.Pracy 1997/5/45). Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji skarga nie mogła zostać uwzględniona. W skardze J. M. wskazywał, iż obowiązkiem organu jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu. Nie wskazał jednak, w czym miałoby się przejawiać naruszenie w/w nakazu przez organ administracyjny. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż skarżący miał pełni zagwarantowaną możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów i materiałów zebranych w trakcie postępowania. W obliczu powyższej zasady ogólnej postępowania administracyjnego, skoro organ odwoławczy nie przeprowadzał uzupełniającego postępowania dowodowego, to zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do ustosunkowywania się do zgromadzonego w sprawie materiału nie stanowi istotnego naruszenia art. 10§1 kpa w zw. z art. 140 Kpa. W świetle tego, mając na względzie trudną sytuację materialną skarżącego, należało uznać, iż odstąpienie przez organ II instancji od zapoznawania skarżącego z aktami w siedzibie tegoż organu było niecelowe, i w tej mierze nie doszło do tak istotnego naruszenia przepisów o postępowaniu, które mogłoby mieć znaczący wpływ na jego ostateczny wynik. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów ze skargi podlega ona oddaleniu – zgodnie z art. 151 ustawy z 30.VIII.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).