II SA/Wr 1579/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Sędziowie sędzia WSA Ewa Janowska asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2004 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odrzucić skargę. W dniu 1 lipca 2002 r. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu skarga D. Ś., przesłana listem poleconym, nadanym dnia 28 czerwca 2002 r. D. Ś, zwróciła się do Sądu o pomoc, gdyż – jak twierdziła - Ośrodek Pomocy Społecznej w K. załatwia jej prośby odmownie. Wyjaśniła, że odwoływała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., które przyznało jej uprawnienia do otrzymania zasiłku celowego, jednak Pani Dyrektor Ośrodka ponownie odrzuciła prośbę skarżącej. D. Ś. podniosła, że nie posiada emerytury ani renty, gdyż z uwagi na stan zdrowia została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Mieszka kątem u córki, której mąż nie chce łożyć na jej utrzymanie. Nie ma środków do życia, leczy się w poradni psychiatrycznej i potrzebuje pieniędzy na leki. Jej sytuacja jest krytyczna i to spowodowało, że dwukrotnie próbowała popełnić samobójstwo. Do skargi dołączyła pismo zawierające fragment treści orzeczenia lekarskiego, w którym przytoczono treść art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, z których wynika, że celem opieki społecznej jest umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych poprzez zapewnienie bytowania w warunkach odpowiadającym godności człowieka. Skarżąca, wezwana do nadesłania kopii decyzji ostatecznej, będącej przedmiotem zaskarżenia, dostarczyła do Sądu decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z dnia [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem z dnia 22 stycznia 2002 r. Przedmiotową decyzją przyznano skarżącej zasiłek celowy w wysokości 200 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż pierwsza decyzja w tej sprawie, z dnia 19 lutego 2002 r., którą przyznano zasiłek w tej samej wysokości, została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (decyzja z dnia 9 kwietnia 2002 r.). Rozstrzygając sprawę po raz drugi, nie zmieniono wysokości przyznanego zasiłku, ponieważ nie pozwoliły na to środki finansowe jakimi dysponował Ośrodek. Prezes Sądu wezwał D. Ś. do podania, czy od powyżej decyzji wniesione zostało odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. Skarżąca nie odpowiedziała na tak postawione pytanie, ograniczyła się do nadesłania kopii decyzji S.K.O w O. z dnia 9 kwietnia 2000 r., którą wydano po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora M.O.P.S. w K. z dnia 19 lutego 2002 r. Odpowiedzią skarżącej na kolejne wezwanie – podobnie jak poprzednio- dotyczące wyjaśnienia kwestii wyczerpania toku instancji, było przesłanie kopii decyzji Dyrektora M.O.P.S. w K. z dnia 19 lutego 2002 r. W toku postępowania sądowoadministracyjnego zwrócono się również do S.K.O. w O. Organ został zobowiązany do przesłania kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji Kolegium z dnia 9 kwietnia 2002 r. przez skarżącą. Organ spełnił żądanie Sądu, a z dostarczonego dokumentu wynikało, że przedmiotowa decyzja została doręczona pełnomocnikowi D. Ś. najpóźniej w dniu 7 maja 2002 r. Data ta widnieje na odcisku datownika umieszczonego na formularzu potwierdzenia odbioru przez placówkę oddawczą urzędu pocztowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., wezwane do udzielenia odpowiedzi na skargę dotyczącą decyzji z dnia 9 kwietnia 2002 r., wniosło o jej oddalenie. Organ podkreślił, iż w sprawie wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nie wyjaśniono bowiem powodów, dla których przyznano zasiłek w kwocie 200 złotych, a ponadto materiał dowodowy nie zawierał ustaleń, co do miesięcznej pomocy finansowej od zięcia skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o treść art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1271) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270). W pierwszym rzędzie ustalić należało, którą decyzję i jakiego organu zaskarżyła do Sądu D. Ś. Czy była to decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...], zwana dalej decyzją z dnia [...], czy też skargą objęto decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 9 kwietnia 2002 r. Udzielenie odpowiedzi na tak postawione pytanie jest konieczne z uwagi na fakt, iż sądy administracyjne – w ramach prowadzonej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia - są związane granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. O ile zatem sąd administracyjny jest upoważniony (wręcz zobowiązany) do uwzględnienia z urzędu wszystkich naruszeń prawa a więc i tych, których nie wskazał skarżący, to – w myśl powyższej regulacji - nie może wkraczać w sprawę inną od tej, która stanowi przedmiot zaskarżenia. Innymi słowy, o zakresie kognicji sądu administracyjnego przesądza zaskarżone rozstrzygnięcie i postępowanie, w którym zostało ono wydane. Wyjaśnić też trzeba, że przepis art. 135 p.s.a. pozwala objąć postępowaniem także inne akty wydane we wszystkich postępowaniach, które prowadzono w granicach sprawy objętej skargę. By jednak doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy, oprócz ustalenia przedmiotu zaskarżenia, należało ponadto wyjaśnić ponad wszelką wątpliwość, czy skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, po wcześniejszym wyczerpaniu przysługującego jej środka zaskarżenia (odwołania) w postępowaniu przed organem administracji publicznej. Jest bowiem zasadą, że tryb kontroli sądowej zostaje uruchomiony dopiero po spełnieniu warunku wyczerpania administracyjnego toku instancji. Przechodząc do rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, iż zarówno w treści skargi, w której D. Ś. wyraża niezadowolenie z działań Dyrektora M.O.P.S. w K., kwestionując prawidłowość wydanych w jej sprawie decyzji, jak i z faktu powołania się na prawidłowe – jej zdaniem – rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., którym potwierdzono uprawnienie skarżącej do uzyskania odpowiedniej pomocy finansowej wynika, że skargą objęto decyzję z dnia [...], a nie decyzję S.K.O w O. z dnia 9 kwietnia 2002 r. Stanowisko to dodatkowo potwierdza okoliczność nadesłania do Sądu pierwszej z wymienionych decyzji. Powyższej czynności skarżąca dokonała w odpowiedzi na wezwanie Prezesa Sądu, w którym zwrócono się o uzupełnienie braków formalnych skargi przez wskazanie ostatecznej decyzji stanowiącej przedmiot zaskarżenia. Przedstawionych ustaleń nie może zmienić wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. do udzielenia odpowiedzi na skargę "na decyzję nr SKO [...] z dnia 9.04.2002 r.", co mogło być mylące na tym etapie postępowania. Skoro w niniejszej sprawie Sąd ustalił kwestię zasadniczą, związaną z prawidłowym określeniem przedmiotu zaskarżenia, do wyjaśnienia pozostała jedynie kwestia skorzystania przez D. Ś., przed uruchomieniem trybu sądowego, z przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym środka zaskarżenia. Mimo dwukrotnych wezwań, skarżąca nie wyjaśniła Sądowi, czy wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...]. Najprawdopodobniej w wyniku błędnego zrozumienia treści pytania przesłała dwie decyzje dotyczące sprawy związanej z przyznaniem zasiłku celowego w wysokości 200 zł, a to decyzję Dyrektora M.O.P.S. w K. z dnia 19 lutego 2002 r. oraz decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w O. z dnia 9 kwietnia 2002 r., którą uchylono decyzję z dnia 19 lutego 2002 r. i sprawę przekazano organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Co prawda Sąd nie dysponuje wyjaśnieniem strony na temat wyczerpania środków zaskarżenia, lecz z całokształtu materiału dowodowego, z porównania dat w jakich wydawano kolejne decyzje, z datą złożenia skargi do Sądu, wyraźnie wynika, iż w dniu jej nadania w urzędzie pocztowym, czyli w dniu 28 czerwca 2002 r., sprawa wszczęta wnioskiem z dnia 22 stycznia 2002 r. nie została po raz drugi rozpoznana przez S.K.O. w O. Konsekwencją powyższego ustalenia jest konieczność odrzucenia skargi, zgodnie bowiem z treścią art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270) skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie chyba, że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Paragraf drugi cytowanego artykułu przez wyczerpanie środków zaskarżenia nakazuje rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Należy odnotować, że taki sam wymóg obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji pierwszej instancji, z mocy obowiązującego wówczas przepisu art. 34 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sadzie Administracyjnym. Obowiązek wyczerpania, przed wniesieniem skargi do Sądu, środków odwoławczych wynika z założenia, że Sąd nie wyręcza organów administracji wyższego stopnia i nie narusza podstawowej zasady dwuinstancyjności postępowania. W rozpatrywanej sprawie D. Ś. zaskarżyła do Sądu decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., czyli organu pierwszej instancji, od której to decyzji służyło odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (organu drugiej instancji). Skoro zatem nie wyczerpano w sprawie przysługującego środka zaskarżenia, to należało przyjąć, iż na wskazaną w skardze decyzję nie służy skarga do Sądu administracyjnego i zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 6 p.s.a. skarga wniesiona w takich okolicznościach podlegała odrzuceniu, jako niedopuszczalna.