II SA/Lu 1393/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Maciej Kierek,, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 sprawy ze skargi D. B. i W. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I - uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym odmowy zwrotu części działki oznaczonej numerem [...]o powierzchni [...] ha w obrębie [...], obecnie wchodzącej w skład działki numer [...] oraz umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu części działki numer [...] o powierzchni [...] ha w obrębie [...], obecnie stanowiącej część działki numer [...]; II – w pozostałej części skargę oddala; III – zasądza od Wojewody na rzecz D. B. i W. M. po 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt II SA / Lu 1393 / 03 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. znak [...] Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku W.M. oraz spadkobierców B.M., A.Ś. i F. Ś. odmówił zwrotu działki oznaczonej dawnym numerem [...], o powierzchni 0,0116 ha w obr.[...], wchodzącej obecnie w skład działki nr [...], w ark mapy ewidencyjnej 48, stanowiącej ulicę G. oraz części działki [...] o powierzchni 0,0112 ha, w obr. [...], obecnie wchodzącą w skład działki nr [...], w ark .mapy ewidencyjnej 49, położonej w Z. przy ulicy G.. Umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu pozostałej części działki nr.[...] o powierzchni 0,0058 ha, w Obr. [...], obecnie stanowiącej część działki nr.[...], w arkuszu mapy ewidencyjnej [...], położonej w Z. przy ulicy G. Jako bezprzedmiotowe uznano także postępowanie w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości. Zaskarżoną decyzją Wojewoda po rozpoznaniu odwołania D.B., W. M. i W.M. powyższą decyzję utrzymał w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, iż decyzją Naczelnika Miasta Z. z dnia [...] marca 1974 r znak : [...] wywłaszczono F. Ś., A. Ś., W. M. oraz B. M. z nieruchomości oznaczonej jako działki nr.[...] i [...] ark.106 o powierzchni 286 m2. Wywłaszczenie nastąpiło zgodnie z lokalizacją szczegółową rolniczego domu towarowego na terenie położonym przy ulicy G. róg P. , ustaloną decyzją Prezydium [...]. Nieruchomość powyższa została wskazana na planie i w rejestrze pomiarowym nr [...] stanowiącym załącznik do wniosku wywłaszczeniowego. Z dokumentów tych wynika, że do wywłaszczenia przewidziano działkę nr [...] o powierzchni 0,0090 ha. Poza wywłaszczeniem pozostawała działka nr [...] o powierzchni 0, 0196 ha, jednak również ona na mocy art.5 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości musiała być objęta wywłaszczeniem. Zgodnie z tym przepisem , jeśli wywłaszczeniu podlegała część gruntu w mieście lub osiedlu, a pozostała część wynosiła mniej niż powierzchnia przyjętej w danej miejscowości na budowę domu jednorodzinnego, ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był objąć wnioskiem o wywłaszczenie cały grunt. Jednak w stosunku do tej części wywłaszczonej nieruchomości nie można mówić o realizacji celu wywłaszczenia, gdyż to nie ona była przedmiotem wywłaszczenia. Po wywłaszczeniu dokonano nowego podziału dawnej działki nr [...] na działki o nr [...] o powierzchni 0,0116 ha i nr [...] o powierzchni 0, 0 170 ha (kopia mapy zasadniczej str.142 akt, wykaz powierzchni nieruchomości zawnioskowanych do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa str.144 , szkic podziału z 1976 r str.145 ) Działka nr.[...] została tym razem podzielona wzdłuż, a nie jak wcześniej w poprzek. Zdaniem organu odwoławczego cel wywłaszczenia jakim była budowa rolniczego domu towarowego został zrealizowany. Część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działka nr [...] która od 1976 r. została oznaczona jako działka nr.[...] o powierzchni 53 m2 ( plus 5m2 z działki nr [...] ) znalazła się w granicach obecnej działki nr [...] w arkuszu ewidencyjnym mapy 49, która pierwotnie na mocy umowy z dnia [...] stycznia 1996 r. Rep. A nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste [...], a następnie prawo to zostało zbyte umową z dnia [...] grudnia 1998 r. Rep.A nr [...] na rzecz Z. C. i A. C. wspólników spółki cywilnej " [...] " i ujawnione w księdze wieczystej Kw [...]. Do tej części wywłaszczonej działki ma zastosowanie art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co oznacza, że stronom nie przysługuje roszczenie o jej zwrot, a postępowanie administracyjne podlega umorzeniu na podstawie art.105 § 1 kpa jako bezprzedmiotowe. Pozostałe 37 m2 z tej działki zostało wykorzystane w 1976 r pod poszerzenie ulicy G..Z pozostałej działki oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działka nr [...] o powierzchni 196 m2, powierzchnia 79 m2 również została w 1976 r. wykorzystana pod poszerzenie ulicy G . W 1976 r. powstała nowa działka oznaczona nr [...] o powierzchni 0,0116 ha , która weszła w skład obecnej działki nr.[...], w ark. mapy ewidencyjnej 48 i stanowi część ulicy G.. Ulica ta jest urządzona i na wywłaszczonej części znajduje się część jezdni asfaltowej, chodnika i pasa zieleni. Nieruchomość ta została zagospodarowana zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta Z., zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta nr [...] z dnia [...] listopada 1994 r. Ulica G. została oznaczona w tym planie symbolem 12 .KLV jako ulica lokalna. Pozostała część działki nr. [...] o powierzchni 0, 0112 ha znajduje się w granicach działki nr [...] i stanowi własność Miasta. Działka ta powstała w wyniku podziału działki [...] zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2002 r. Wcześniejszą decyzją z dnia [...]kwietnia 2002 r. Prezydent Miasta zatwierdził podział działki nr [...] na działki [...] o powierzchni 0,4430 ha i [...] o powierzchni 0,0536 ha. Z kolei Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 1991 r. znak : [...] stwierdził nabycie z mocy prawa przez Miasto Z. własność działki nr [...] Urządzona jest na niej zieleń osiedlowa, stanowiącą infrastrukturę osiedla i jest niezbędna dla prawidłowego korzystania z sąsiedniego budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Do tej działki zastosowano powołany już art.5 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i uznano, iż może podlegać zwrotowi tylko wtedy, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Organ odwoławczy podkreślił, iż łącznie wywłaszczono nieruchomość o powierzchni 286 m2. Wynika to z ewidencji gruntów i pomiarów geodezyjnych. Żądanie zatem zwrotu 400 m2 nie może być uwzględnione w postępowaniu administracyjnym , gdyż co do tej nieruchomości nie była wydana decyzja administracyjna .Roszczenie ma charakter cywilnoprawny i może być dochodzone przed sądem powszechnym. Kopia mapy zasadniczej i ewidencyjnej nie potwierdza, aby na części działki usytuowany był blok mieszkalny. Wojewoda [...] podkreślił, iż do wypłaty odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość został zobowiązany Powiatowy Związek [...] w Z. Zatem do następców prawnych tej jednostki należy wystąpić z odpowiednim roszczeniem odszkodowawczym. Zasadnie zatem umorzono postępowanie także w tej części. W skardze do Naczelnego Sądu administracyjnego D.B. oraz W.M. domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Dowodzili, iż budowa rolniczego domu towarowego została zrealizowana jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości . Część działki nr [...] została przeznaczona pod poszerzenie ulicy G., część natomiast pod urządzenie zieleni miejskiej. W zakresie wypłaty odszkodowania skarżący podnosili, iż nie zostało im ono wypłacone. Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest zasadna jedynie w części i to z powodów innych niż w niej wskazanych. Sąd bowiem na mocy art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr.153, poz.1270 ) przy rozstrzyganiu w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną . Z decyzji organów orzekających w sprawie oraz zamieszczonych w aktach sprawy wypisów z rejestru gruntów wynika , iż działka nr [...] o powierzchni 0, 0170 ha , która weszła częściowo w skład działki o aktualnym numerze [...] mapy 49 o ogólnej powierzchni 0,2088 ha i znajduje się obecnie w użytkowaniu wieczystym Z.C. i A.C. wspólników spółki cywilnej " [...] " dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] oraz w pozostałej części w skład działki nr [...] o powierzchni 0, 4271 ha dla której prowadzona jest księga wieczysta KW [...] , stanowi własność Miasta Z. W uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r. ( sygn. akt OPS 1/03 ONSA 2003/ 4/115 ) uznano, iż w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art.24 § 1 pkt.1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. Stwierdzić zatem należy, że wyłączenie prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania. Jako organ administracji publicznej pozostaje on niezdolny do załatwienia sprawy ( art.26 § 3 kpa ). W tej sytuacji zastosowanie będzie miał art.26 § 2 kpa. Sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta, przy czym organ ten będzie mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ. Za uzasadnioną uznać należy odmowę zwrotu działki oznaczonej nr [...] wchodzącej w skład działki [...] stanowiącej ulicę G. Ulica ta została urządzona i poszerzona, oraz objęta ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta Z. zatwierdzonego Uchwałą Rady Miejskiej z dnia 28 listopada 1994 r. nr VIII / 45/ 94 ( Dz .Urz. Woj. Zamojskiego nr 27 , poz.156 z dnia 1 grudnia 1994 r ) Stosownie do art.136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U Nr 115, poz.741 ze zmianami ) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli , stosownie do przepisu art.137 ustawy, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie ulega wątpliwości, iż cel wywłaszczenia o jakim mowa w decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości i odszkodowaniu z dnia 22 marca 1974r. nie obejmował przeznaczenia wywłaszczonych nieruchomości pod poszerzenie ulicy G. Trafnie jednak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2003 r. ( sygn. akt II SA/Gd 1206/2001 ) zwrócił uwagę, iż wykładnia systemowa przepisu art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że niedopuszczalnym jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art.216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeśli nieruchomość objęta żądaniem jest wprawdzie zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub w umowie o sprzedaży nieruchomości, lecz w chwili orzekania stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów o drogach publicznych. Sąd uznał zatem , iż według przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych ( tekst jedn. Dz. U z 2000 r. Nr 71 poz.838 ze zmianami ) drogi publiczne mogą stanowić wyłącznie własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego .Z przepisu art.2a ustawy wynika też zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. Na urządzenie ulicy jako przesłankę odmowy zwrotu nieruchomości wskazał NSA także w wyroku z dnia 21 października 1991 r. ( sygn. akt IV SA 914/ 91ONSA 1992 z.1 poz.3 ) Prawidłowo umorzono także postępowanie w przedmiocie wypłaty odszkodowania. Kwestia ta została wystarczająco wyjaśniona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 1996 r. ( sygn. akt SA/ Lu 988/95) . Sąd stwierdził wówczas , że decyzja wywłaszczeniowa zawiera orzeczenie o odszkodowaniu , a zatem możliwe jest jego dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym, także w kwocie zwaloryzowanej. Z tych względów na podstawie art.145 § 1 ust.1 lit .c oraz art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz .U Nr 153, poz.1270 ) należało orzec jak na wstępie. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 powołanej ustawy.