III SA/Lu 383/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Marcin Małek, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2004 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...], 2. określa, że decyzje określone w pkt. 1 nie mogą być w całości wykonane 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 13g ust. 1-4, art. 40b ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71 poz. 838 ze zm.), § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów (...) (Dz.U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262), po rozpatrzeniu odwołania "[...]" S.A. w R. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] Nr [...]; utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że w dniu [...] lutego 2004 r. funkcjonariusze celni dokonali pomiaru dynamicznego nacisku osi oraz masy całkowitej ciągnika i naczepy, użytkowanych przez firmę transportową "[...]" S.A. w R. Ważenie przeprowadzono wagą samochodową do wyznaczania obciążenia osi RPT 98 233, posiadającą ważne świadectwo legalizacji. W wyniku pomiaru uzyskano dane o przekroczeniu dopuszczalnego nacisku na drugą, trzecią i piątą oś pojazdu. Powyższe okoliczności legły u podstaw wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania, podtrzymując stanowisko organu I instancji w zakresie ustaleń faktycznych i wskazanych podstaw materialnoprawnych. W procesie ważenia ([...] lutego 2004 r., godz. 22,00) nie wystąpiły żadne nieprawidłowości, o czym świadczy wydruk komputerowy nr 212783. Brak jest zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości dokonanego pomiaru. Wynik ważenia odzwierciedlał stan faktyczny pojazdu bezpośrednio po zjechaniu z drogi publicznej, czyli wskazuje z jakim faktycznym obciążeniem osi przemieszczał się on po drodze. Przedstawiony do ważenia pojazd był w złym stanie technicznym (awaria zaworu sterującego poduszkami technicznymi). Fakt ten znany był kierowcy, który już po zjechaniu z wagi zwrócił się z wnioskiem o umożliwienie wejścia na terminal mechanikom z serwisu, celem usunięcia awarii pojazdu. Po usunięciu usterki pojazd przedstawiono ponownie do ważenia. Temperatura powietrza o godz. 22,09 wynosiła – 1,8oC. Z powyższego wynika, że to nie proces ważenia przebiegał niewłaściwie, lecz zły stan techniczny pojazdu miał wpływ na przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi pojazdu. Powtórne ważenie pojazdu zostało dokonane już po usunięciu usterki i nie odzwierciedla pierwotnego stanu faktycznego pojazdu bezpośrednio po zjechaniu z drogi publicznej. Kara pieniężna za przejazd pojazdem nienormatywnym wymierzana jest niezależnie od przyczyn przekroczenia nacisku na oś, przekonania kierowcy co do wielkości nacisku czy też winy kierowcy. W skardze złożonej do Sądu "[...]" S. A. w R., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego, naruszenie przepisów postępowania i niewłaściwe zastosowanie norm materialnoprawnych. Dyrektor Izby Celnej w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazanymi w niej podstawami prawnymi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stwierdzić naprzód trzeba, że decyzje wydawane na podstawie art. 13g ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że uprawniony organ w razie stwierdzenia określonego w tych przepisach stanu rzeczy, obowiązany jest wymierzyć karę pieniężną i to w ściśle określonej wysokości. Dodać przy tym należy, że odpowiedzialność za przejazd drogą publiczną pojazdem "nienormatywnym" jest uniezależniona od winy podmiotu dokonującego przejazd (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2003 r. Sygn. akt II SA 1825/2002 – niepubl.). Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna nie mogą się jednak ostać, skoro zapadły z naruszeniem przepisów dotyczących sposobu ważenia jako przesłanki ustalenia ponadnormatywnego nacisku osi pojazdu, która w ocenie organów stanowiła podstawę do wymierzenia kary pieniężnej. Organy decyzyjne nie wskazały, na podstawie jakich uregulowań prawnych dokonano pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co umożliwiałoby weryfikację tych ustaleń. Pomiar taki nie może być jednak pomiarem dowolnym, przeprowadzonym wyłącznie według kryteriów przyjętych przez organ. Musi on odpowiadać kryteriom wyznaczonym przez odpowiedni akt normatywny, wydany przez właściwy organ administracji rządowej. Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22 grudnia 2000 r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6/2000, poz. 40) na podstawie upoważnienia przewidzianego w art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach (Dz. U. Nr 56, poz. 248 ze zm.), w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 29 marca 2001 r. Przepisy te precyzują warunki, od których spełnienia uzależnione jest m. in. prawidłowe określenie masy pojazdu, masy przewożonego ładunku oraz oznaczenie obciążenia osi pojazdu w ruchu. Kluczowe jest jednak rozstrzygnięcie kwestii, czy owo zarządzenie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. W myśl art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy i ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji - rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W myśl zaś art. 92 ust. 2 Konstytucji – organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazywać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi. W kontekście wyżej przytoczonych przepisów Konstytucji, w/w zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Zarządzenie wydano na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 cyt. ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach. Ten ostatni przepis nowelizowany był dwukrotnie. Zgodnie z pierwotną nowelą przyznawał on upoważnienie do wydania rozporządzenia Radzie Ministrów, później zaś Ministrowi właściwemu do spraw gospodarki (por. art. 47 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. – Dz.U. Nr 120, poz. 1268 i art. 11 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. – Dz. U. Nr 154, poz. 1800). Stwierdzić należy, iż pod rządem "starej" ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach, ani Rada Ministrów, ani Minister właściwy do spraw gospodarki nie wydali stosownego rozporządzenia na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 tej ustawy. W dniu 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz.U. z 2001 r. Nr 63, poz. 636 ze zm.). Art. 9 pkt 3 "nowej" ustawy upoważnił Ministra właściwego do spraw gospodarki, do określenia w drodze rozporządzenia wymogów metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, uwzględniając rodzaje dowodów tej kontroli, a także warunki właściwego stosowania i warunki techniczne ich użytkowania. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej dopiero w dniu 10 lutego 2004 r. wydał rozporządzenie w sprawie wymagań metrologicznych , którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu (Dz. U. Nr 35, poz. 316). Owo rozporządzenie weszło w życie w dniu 13 marca 2004r. (por. § 24), a zatem nie obowiązywało w dacie pomiaru dokonanego w przedmiotowej sprawie. Wobec braku stosownych przepisów wykonawczych, metody i warunki w jakich dokonano pomiaru obciążenia osi pojazdu w ruchu – były dowolne, "uznaniowe" i nieobiektywne, co jest niedopuszczalne w Państwie Prawa. Skoro tak, to ustalenia dokonane przez organy nie mogły stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej, Wskazać również należy, że stosownie do art. 1 "nowej" ustawy o miarach – jej celem jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec braku rozporządzenia wykonawczego, o którym była wcześniej mowa, stosowanie przepisów art. 13g ustawy o drogach publicznych było niemożliwe w datach wydania decyzji przez organy obu instancji. Gdyby jednak stwierdzić, że powyższe wywody są nietrafne, zaś cyt. zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. stanowiło źródło prawa powszechnie obowiązującego, to mogło mieć ono zastosowanie co najwyżej do dnia 30 czerwca 2002 r. (por. art. 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. – Dz. U. Nr 154, poz. 1800). Brak wymaganych przepisów, pozwalających na zgodne z prawem ustalenie nacisku osi, uniemożliwia ustalenie stanu faktycznego w taki sposób, który byłby możliwy do zaakceptowania w ramach obowiązującego porządku prawnego. Tym samym nie jest możliwe zastosowanie określonej normy o charakterze sankcyjnym, a więc nałożenie opłaty za przejazd pojazdem nienormatywnym. Skoro decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem przepisów art. art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a., a w konsekwencji – z naruszeniem art. 13g ustawy o drogach publicznych, mającym wpływ na wynik sprawy, przeto podlegały one uchyleniu. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcia, zawarte w pkt. II i III sentencji uzasadniają przepisy art. 200 i art. 152 w/w ustawy.