II SA/Ol 602/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2004 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wnioskiem z dnia 19 maja 2004 r. B. W. zwróciła się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad córką A. W., posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Wójta Gminy K., decyzją Nr "[...]" z dnia l czerwca 2004 r. odmówił B. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w art. 17 ust. l ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz.2255, ze zm.) W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że B.W. nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. l ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ jako współwłaścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,44 ha przeliczeniowych wykonuje w nim pracę zarobkową, z tego też tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i w związku z tym nie rezygnuje z wykonywanej pracy. Od tej decyzji B. W. wniosła odwołanie podnosząc, że z powodu opieki nad niepełnosprawną córką A. nie może wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym, którego jest współwłaścicielką. Podniosła nadto, że dochód z tego gospodarstwa jest bardzo niski i z tych względów prosi o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, aby mogła ponieść wydatki związane z chorobą córki. Decyzją Nr "[...]" z dnia 12 lipca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie B. W. nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podawane przez organ pierwszej instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska zaprezentowanego w decyzji pierwszoinstancyjnej co do tego, że praca we własnym gospodarstwie rolnym jest pracą zarobkową wyłączającą możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że prowadzenie gospodarstwa rolnego, czy choćby współposiadanie gospodarstwa, nie jest równoznaczne z wykonywaniem pracy zarobkowej, ponieważ określenie to w ogóle nie dotyczy gospodarstwa rolnego. Kolegium nawiązując do unormowania zawartego w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub pracy zarobkowej oznacza to zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wskazało że art. 2 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001) z kręgu osób bezrobotnych - czyli osób gotowych do podjęcia pracy, niezatrudnionych i niepodejmujących innej pracy zarobkowej - wyłącza właścicieli i posiadaczy gospodarstw rolnych o powierzchni przekraczającej 2ha przeliczeniowe, oraz osoby podlegające ubezpieczeniu emerytalne -rentowemu z tytułu stałej pracy w gospodarstwie rolnym jako współmałżonek lub domownik. Na tej podstawie Kolegium wywodzi, że skarżąca, która jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, podlegającą z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie może zrezygnować z zatrudnienia ani też podejmować zatrudnienia, gdyż w ogóle nie może być osobą zatrudnioną. To z kolei powoduje, że nie ma podstaw do uznania, że spełniona została zasadnicza przesłanka uprawniająca do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. l ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych. W ocenie organu odwoławczego, wynikająca z akt sprawy sytuacja osobista i zawodowa B. W. wskazuje, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z niego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. B. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie skarżącej organy obu instancji całkowicie pominęły fakt, że w jej przypadku spełnione zostało kryterium dochodowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wywodzi nadto, iż niepełnosprawność dziecka nie daje jej możliwości podjęcia pracy poza rolnictwem i uniemożliwia pracę w gospodarstwie rolnym przynoszącym rodzinie zbyt niski dochód. W ocenie skarżącej znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że jej małżonek i jednocześnie ojciec dziecka ma problemy "[...]". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sądami Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji, przy czym Sąd nie jest związany granicami skargi. Na wstępie należy wskazać, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem decyzji powinno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek taki wynika w szczególności z art. 7 i 77 kpa. Niedopełnienie obowiązku pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, występujące w rozpoznawanej sprawie, uniemożliwiło organom rozpoznającym sprawę prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 17 ust. l ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255). Przepis ten stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeśli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, póz. 776, z późn. zm.) albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do ust. 2 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 3-10 stosuje się odpowiednio. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie uzależnia nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od posiadania statusu osoby bezrobotnej, lecz od rezygnacji lub niepodejmowania przez osoby wymienione w tym przepisie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślenia wymaga także fakt, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 22 odsyła do przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu, ale tylko i wyłącznie co do rozumienia pojęć "zatrudnienia" i "innej pracy zarobkowej". Zatem powoływanie się przez organ drugiej instancji na definicję osoby bezrobotnej nie znajduje umocowania prawnego. Trafnie natomiast podnoszono w zaskarżonej decyzji, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu współwłasności gospodarstwa rolnego nie jest równoznaczne z wykonywaniem pracy zarobkowej, gdyż określenie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawarte w art. 2 ust. l pkt 11 i pkt 43 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz. U Nr 99, póz. 1001), stosowanym w sprawie z mocy art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie odnosi się do pracy w gospodarstwie rolnym. Z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi wynika, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w N. z dnia 29 października 2003 r. A. W. (córka skarżącej) została zaliczona do osób niepełnosprawnych i że posiadane przez nią schorzenia powodują konieczność sprawowania stałej opieki i pielęgnacji. Według twierdzeń skarżącej ze względu na konieczność stałej opieki nad chorym dzieckiem nie może ona zarówno wykonywać pracy we własnym gospodarstwie rolnym o powierzchni przeliczeniowej zaledwie 2,44 ha, jak również podjąć zatrudnienia poza rolnictwem w związku ze zbyt niskim dochodem uzyskiwanym przez rodzinę z gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy stwierdzając, iż sytuacja osobista i zawodowa skarżącej wskazuje, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z niego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie przedstawił jednoznacznych dowodów przemawiających za zasadnością takiego stanowiska. Za nieuprawnioną należy uznać prezentowaną w zaskarżonej decyzji tezę, że osoba będąca rolnikiem nie może spełniać przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i przez to uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma bowiem żadnych regulacji prawnych ograniczających prawo rolnika do podjęcia zatrudnienia poza rolnictwem. Dlatego też organy administracji, zobowiązane z mocy art. 7 i 77 kpa do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, winny były wyjaśnić z jakich przyczyn skarżąca, ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w szczególności czy przyczyną tego jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem czy też zachodzą ku temu inne powody. Ponadto mając na uwadze, że rodzina wnioskodawczyni, utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, rzeczą organów było ustalenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę (stosując odpowiednio przepis art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych) poprzez przyjęcie, że miesięczny dochód z l hektara przeliczeniowego odpowiada 50 % kwoty, o której mowa w ust. l tego przepisu. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym wyżej zakresie, jak również pominięcie oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy skutkuje koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W nawiązaniu do treści skargi wskazać należy, ze podniesiony przez skarżącą problem nadużywania alkoholu przez jej męża nie ma związku z podstawą do zastosowania art. 17 ust. l powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270), należało orzec jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku uzasadnia przepis art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.