IV SA/Wa 494/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Jakub Linkowski Asesor WSA Wanda Zielińska – Baran (spr.) Protokolant Andrzej Malinowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi "M.“ Sp. z o.o. w S. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa – skargę oddala – Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r.. po rozpatrzeniu wniosku " M." Sp. z o.o. w S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: Garbarni "M." – S., ul. [...] (M.P. Nr 44 poz. 222, lp.80). W uzasadnieniu decyzji podano, że postępowanie w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedmiotowej garbarni zostało wszczęte w ustawowym terminie, wynikającym z art.3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 105, poz. 66 ze zm.), tj. przed dniem 31 marca 1947 roku. Wykaz przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa, w którym umieszczono przedmiotowe przedsiębiorstwo, zostało opublikowane w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1946 r. Nr [...]. poz. [...] i z tym dniem rozpoczęto proces nacjonalizacyjny. Podstawą przejęcia Garbarni "M." – S. był przepis art. 3 ust. 1 lit B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), w myśl którego za odszkodowaniem przechodziły na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, inne niż wymienione w tym samym artykule ust.1 lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności o archiwalne akta źródłowe oraz opinię biegłego, sporządzoną w 2002 roku, ustalono, że w przedmiotowym przedsiębiorstwie zdolność zatrudnienia na jedną zmianę wynosiła ponad 50 pracowników. Biegły potencjalną zdolność zatrudnienia pracowników na jedną zmianę na dzień 5 lutego 1946 r. określił na 82 pracowników. Z dokumentów archiwalnych wynikało, iż zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę kształtowała się od 127 do 160 pracowników. Powyższe ustalenia, zdaniem organu, prowadzą do wniosku, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa "M." - S. nie jest obciążone ciężką wadą prawną, uzasadniającą stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt2 kpa. Organ nadzoru odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., wyjaśnił, iż w stosunku do przedmiotowej garbarni nie mógł mieć zastosowania przepis art. 3 ust. 1 lit. A ww. ustawy, jak też rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zatrudnienia (Dz. U. z 1947 r. Nr 2, poz. 7), ponieważ wymienione przepisy odnosiły się do enumeratywnie wyliczonych przedsiębiorstw, wśród których nie wymienia się garbarni. Dlatego też, w tym konkretnym przypadku, zastosowanie miał przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., na który zresztą powołano się w kwestionowanym orzeczeniu Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. W odniesieniu do zarzutów podniesionych względem opinii biegłego organ podał, że wobec braku materiałów źródłowych, w oparciu o które można było ustalić potencjalną zdolność zatrudnienia w garbarni na dzień 5 lutego 1946 roku zachodziła konieczność powołania biegłego rzeczoznawcy. Opinię sporządziła osoba posiadająca odpowiednie uprawnienia do jej wykonania, a wnioski wynikające z tej opinii, w ocenie organu, są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości. Spółka nie skorzystała z możliwości przedstawienia własnej ekspertyzy. Odnosząc się do kolejnego zarzutu, dotyczącego naruszenia art. 3 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. poprzez pominięcie w orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dn. [...] lutego 1948 r. kwestii odszkodowania za upaństwowione przedsiębiorstwo organ stwierdził, iż brak rozstrzygnięcia w tym orzeczeniu o należnym byłemu właścicielowi odszkodowaniu, nie stanowił o rażącym naruszeniu prawa, z tej przyczyny, iż przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie uzależniały przejęcia przedsiębiorstwa od przyznania odszkodowania byłemu właścicielowi. Zgodnie z art. 7 ustawy nacjonalizacyjnej odszkodowania miały być wypłacane na podstawie orzeczeń specjalnych komisji, których skład, sposób powołania członków komisji oraz tryb ich działania miał być uregulowany w rozporządzeniu Rady Ministrów wydanym na podstawie art. 7 ust 4 ustawy z 3 stycznia 1946 r., do wydania którego jednakże nie doszło. W wyjaśnieniu, do zarzutu naruszenia art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej organ podał, że kwestie przejęcia majątku przedsiębiorstwa będą rozstrzygane w odrębnym postępowaniu, dotyczącym oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1958 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Garbarnia "M." - S., ul. [...]. W świetle powyższych ustaleń brak było podstaw, w ocenie Ministra, do uznania, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa Garbarnia,. "M."- S. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym nie było podstawy do uchylenia poprzedniej własnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. Skarga wniesiona na powyższą decyzję przez "M." Sp. z o.o. w S. sprowadza się do podniesienia tych samych zarzutów, co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W szczególności strona skarżąca podniosła, że kwestionowane orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa Garbarni " M." – S. nie ustala wysokości odszkodowania właścicielowi pomimo, iż przepis art. 3 ust. 1 lit B ustawy nacjonalizacyjnej stanowi, iż przejęcie przedsiębiorstwa następuje za odszkodowaniem. Zaniechanie Rady Ministrów wydania stosownego rozporządzenia na podstawie art. 7 ust. 6 cyt. ustawy nacjonalizacyjnej w sprawie zasad obliczania odszkodowania i sposobu jego wypłacania pozbawiło odszkodowania podmioty, których przedsiębiorstwa zostały przejęte na własność Państwa. Zaniechanie Rady Ministrów stanowi przejaw bezprawia legislacyjnego i jako takie pociąga za sobą bezprawność całej ustawy nacjonalizacyjnej. Zdaniem skarżącego już ta okoliczność stwarza podstawy dla stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa, albowiem zostało wydane bez podstawy prawnej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] kwietnia 2003 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, skoro nie stwierdzono nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu o przejęciu przedsiębiorstwa, mimo istnienia podstawy z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Podkreślić na wstępie należy, iż decyzja zapadła w postępowaniu nieważnościowym, które ma charakter nadzwyczajny, zmierzający do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obarczonej wadą nieważności. Przesłanki nieważnościowe taksatywnie wylicza art. 156 § 1 kpa i zaistnienie jakiejkolwiek z nich uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji. W przedmiotowej sprawie Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej przeprowadził bardzo wnikliwie postępowanie wyjaśniające, zgromadził obszerny materiał dowodowy, dokonał wnikliwej jego oceny w aspekcie przesłanek z art. 156 § 1 kpa i wyprowadził zasadny wniosek, że orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. o przejęciu na własności Państwa przedsiębiorstwa garbarnia "M. " S., ul. [...] nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa, ani też braku podstawy prawnej do jego wydania w rozumieniu art. 156 1 pkt 2 kpa, co skutkowałoby stwierdzeniem jego nieważności. Stanowisko swoje organ wyczerpująco i logicznie uzasadnił wskazując materiały dowodowe potwierdzające tę ocenę, szczegółowo i wnikliwie odniósł się do każdego zarzutu podniesionego przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przede wszystkim należy podnieść, że zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17 ze zm.) na własność Państwa przechodziły przedsiębiorstwa nie wymienione pod literą "A", jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Z powołanych przepisów wynika, że przejęcie garbarni na własność Państwa mogło nastąpić, jeżeli zdolność zatrudnienia na jedną zmianę była większa niż 50 pracowników produkcyjnych, przy czym stan ten musiał istnieć w dniu 5 lutego 1946 r. -tj. w dacie wejścia w życie ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że organ naczelny przeprowadził w sposób wnikliwy postępowanie wyjaśniające i w celu ustalenia, jaką zdolność produkcyjną miała przedmiotowa garbarnia w dniu 5 lutego 1946 r. tj. w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej powołał uprawnionego biegłego rzeczoznawcę, gdyż, w początkowym w stadium postępowania nie można było tej okoliczności ustalić w oparciu o zgromadzone materiały źródłowe ( archiwalne). Biegły - dr inż. W. Z. - dypl. rzeczoznawca S. w W, w opinii sporządzonej we wrześniu 2002r., następnie uzupełnionej w październiku 2002r., potencjalną zdolność zatrudnienia pracowników w przedmiotowym przedsiębiorstwie na jedną zmianę w dniu [...] lutego 1946 roku określił na 82 pracowników. Należy zgodzić się, że stanowiskiem organu, że powyższe ustalenia biegłego, potwierdzają, znajdujące się w aktach sprawy, dokumenty archiwalne, w oparciu o które Wojewódzka Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw uznała, iż przedmiotowa garbarnia kwalifikuje się do nacjonalizacji i do umieszczenia w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państw na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. Z dokumentów - kwestionariusza przedmiotowego przedsiębiorstwa, wykazu przedsiębiorstw sporządzonego przez Urząd Rewizyjny w K. podlegających nacjonalizacji oraz wykazu przedsiębiorstw Urzędu Wojewódzkiego w [...] - wynika bowiem, że zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowej garbarni kształtowała się od 127 do 160 pracowników, a więc przekraczała ustawową liczbę pracowników określoną na wyższą niż 50 pracowników zatrudnionych przy produkcji na jedną zmianę. W świetle powyższego należy podzielić stanowisko organu nadzoru, iż brak było podstaw do stwierdzenia, iż przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa Garbarni "M."- S. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2, a tym samym zachodziłyby podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. Trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie uzależniały przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa od przyznania i wypłacenia byłemu właścicielowi odszkodowania. Odszkodowanie to, jak słusznie podkreślił organ, miało być ustalane w odrębnym postępowaniu przez powołane do tego komisje, których tryb powołania, zasady obliczania odszkodowania miały być uregulowane w odrębnym rozporządzeniu Rady Ministrów, wydanym w oparciu o deklarację ustawową zawartą w art. 7 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej. Ponieważ rozporządzenie nie zostało wydane, to nie mogło być ustalone odszkodowanie byłym właścicielom przedmiotowej garbarni przejętej na własność Państwa. Zatem nieusprawiedliwiony jest zarzut skargi, że przejęcie Garbarni "M." Sp. z. o.o. – S., nastąpiło bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 kpa. Przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa nastąpiło w oparciu o art. 3.ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz. U. Nr 3, poz.17), która była obowiązującym aktem prawnym ówczesnego porządku prawnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz., 1270 ze. zm.) - orzekł jak w sentencji.