IV SA/Wa 556/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Sędzia WSA Łukasz Krzycki Protokolant Joanna Dziedzic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] marca 1997 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].05.2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dn. [...].03.1997 r., nr [...], w której odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].10.1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...]-Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].09.1948 r. w przedmiocie podpadania pod działanie przepisu art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. O przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej K. o łącznej pow. 61,3327 ha, położonej w gminie D., pow. M., stanowiącej własność spadkobierców W. P. W obu orzeczeniach przyjęto, że obszar użytków rolnych tej nieruchomości wynosił 53,1349 ha, jej właściciel zmarł w dniu 25.11.1944 r., a zatem w dniu 1.09.1939 r. stanowiła jedną, niepodzielną całość, w której pow. użytków rolnych przekraczała 50 ha. Z ustaleniami wskazanych orzeczeń nie zgadzała się spadkobierczyni jednego ze spadkobierców byłego właściciela tej nieruchomości ziemskiej – J. W. i w efekcie długotrwałego postępowania administracyjnego w przedmiocie nieważności przytoczonych orzeczeń stwierdzających podpadanie nieruchomości pod przepisy art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. uzyskała decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].03.1997 r., nr [...], w której odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].10.1948 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynikało, że za podstawę dokonanych ustaleń należało przyjąć protokół Komisji Kwalifikacyjnej z dnia 6.06.1948 r., który uznano za najbardziej wiarygodny dokument określający obszar użytków rolnych tego gospodarstwa. Zapisano w nim, że komisja w oparciu o szczegółowe badania terenu stwierdziła, że część terenu nazwanego — bagna, określonego konturami nr 8, 9, 10 planu gruntów, o pow. 7,4689 ha należało zaliczyć do łąk - użytków rolnych. W przekonaniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, te ustalenia były prawidłowe mając na względzie, że tereny nadrzeczne okresowo zalewane przez wodę są wykorzystywane jako łąki, a część przedmiotowego obszaru, początkowo uznanego za bagna znajdowała się w pobliżu rzeki S., która wczesną wiosną i w okresie przyborów zalewała te tereny, po czym wody ustępowały. Z tego względu w ocenie Ministra nie mogła być miarodajna ocena pow. użytków rolnych dokonana 20 marca 1948 r., wskazująca na ok. 8 ha bagien, sporządzana przy bardzo złych warunkach atmosferycznych i wysokim stanie wody zaskórnej. Minister po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...].05.1997 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia z dnia [...].03.1997 r., lakonicznie rozstrzygnięcie to uzasadniając. Tę decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej uchylił Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3.02.1999 r., sygn. akt IV SA 1010/97 z uwagi na niedokonanie wszechstronnej oceny wszystkich dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu wskazano, że organ administracji rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest to uzasadnić. W wyroku tym Sąd wskazał cały szereg dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, z którymi należało skonfrontować wiarygodność protokołu z dnia 4.06.1948 r. W konkluzji swego wywodu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wszystkie pozostałe dokumenty, poza protokołem z dnia 4.06.1948 r. pochodzące od rożnych instytucji i organów czynią niewiarygodne ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość ziemska spełniała wymogi obszarowe w zakresie użytków rolnych, pozwalające do zakwalifikowania jej jako podlegającej pod działanie przepisu art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r- O przeprowadzeniu reformy rolnej. W wyniku tego wyroku w obrocie prawnym pozostała decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].03.1997 r. oraz wniosek J. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra. Z tego też powodu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21.01.2002 r., sygn. akt IV SA 1598/01 stwierdził nieważność wydanych następnie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].10.1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] - Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].09.1948 r., z uwagi na brak przymiotu strony J. W. z racji nieprzedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po spadkobiercy byłego właściciela i decyzji utrzymującej ją w mocy. Sąd Administracyjny" podkreślił, że obowiązkiem organu było rozpoznanie wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].03.1997 r., zwłaszcza wobec uprzedniego przedstawienia takiego dokumentu przez skarżącą co pozwoliło na wszczęcie postępowania i wydanie decyzji z dnia [...].03.1997 r. Sąd Administracyjny podkreślił przy tym, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi był związany ponadto oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 3.02.1999 r., sygn. akt IV SA 1010/97, a do niej się nie dostosował. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].05.2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].03.1997 r. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że z uwagi na powstałe wątpliwości odnośnie powierzchni użytków rolnych przejętej nieruchomości ziemskiej, mając na względzie ocenę prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, zwrócił się do Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w C. o wydanie opinii technicznej, dotyczącej określenia pow. poszczególnych użytków gruntowych wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości wg. stanu na 13.09.1944 r. W ocenie Ministra Biuro to na podstawie przeprowadzonej analizy dokumentacji technicznej, tj. materiałów geodezyjno-kartograficznych i formalno-prawnych oraz w oparciu o badania terenowe , przeprowadzone w dniu 20.04.2004 r. stwierdziło, iż w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przedmiotowe grunty miały charakter użytków rolnych, stanowiły łąki, których pow. wynosiła 7,1191 ha, niewielką część konturu nr 8 zaliczono natomiast do wód. Na poparcie przyjętych ustaleń Minister dodatkowo powołał pierworys pomiaru gruntów wsi D., K., i B. zatwierdzony w 1939 r. przez Urząd Wojewódzki [...], plan gruntów gromady K. scalonych na mocy orzeczenia Starosty Powiatowego w M. z dnia [...].07.1938 r., podkreślił także, iż koryto rzeki S. zostało uregulowane już przed 1935 r. oraz, że na przedmiotowej działce nr [...] wykonywano częściowe melioracje - odwodnienie rowem. Nadto przytoczył ustalenia mapy kwalifikacyjnej, zatwierdzonej orzeczeniem Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej W M. z dnia 1959 r., na której na działce nr [...] widniej ą użytki zielone - Ł VI, a na mapie kwalifikacyjnej, sporządzonej w 1972 r. przedmiotowe kontury (nr [...],[...],[...]) stanowią użytki zielone - łąki. Wyjaśnił także, iż w dniu 20.04.2004 r. Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w C. dokonało badań terenowych w konturach oznaczonych na planie gruntów z 1948 r. jako bagna, których wyniki jednoznacznie wykazały, że były to łąki. We wskazanej opinii technicznej zaznaczono, jak podkreślił Minister, że tereny położone w pobliżu rzeki S. w okresie wczesnej wiosny i przyborów rzeki były podtapiane, a nawet znajdowały się pod wodą. Stan taki utrzymywał się jednak jedynie okresowo. Skarżąca – J. W. zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i później w skardze twierdziła, że przyjęte przez Ministra za protokołem komisji kwalifikacyjnej z dnia 6.06.1948 r. ustalenia odnośnie łącznej powierzchni użytków rolnych przejętej nieruchomości ziemskiej są błędne, bowiem powierzchnia ta nie przekraczała 50 ha. W skardze dodatkowo zaznaczyła, iż w 1996 r. wskazała świadków mogących przedstawić stan przedmiotowych działek, którzy obecnie są ludźmi w bardzo podeszłym wieku. Zaznaczyła także, iż nie była poinformowana o sporządzaniu ekspertyzy przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w C., zamysł ten nie był nowy, bowiem z zamiarem przeprowadzenia takiej ekspertyzy Ministerstwo nosiło się w 1996 r. i wówczas Wydział Geodezji i Gospodarki Ziemią Urzędu Wojewódzkiego w C. w oparciu o opinię Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w C. uznał, że na podstawie takich badań nie można stwierdzić, czy gleba w 1944 r. była użytkiem rolnym, czy nieużytkiem. Zdaniem skarżącej wielkość konturu nr [...] wynosiła 4,3619 ha i były to bagna, a nie wody. Z tego względu nawet gdyby przyjąć ustalenia tej ekspertyzy, po odjęciu konturu nr [...] od pow. łącznej użytków rolnych tej nieruchomości ziemskiej, powierzchnia ta będzie mniejsza niż 50 ha, za czym dodatkowo przemawiają protokół zabezpieczenia gospodarstwa rolnego z dnia 11.09.1948 r. oraz protokół z dnia 11.01.1949 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swą dotychczasową argumentację, zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie jakkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Niewątpliwie na Ministrze Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej spoczywał obowiązek ustalenia wszystkich osób, którym przysługiwał statua strony postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].10.1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] — Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].09.1948 r. w przedmiocie podpadania pod działanie przepisu art. 2 ust. l lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. O przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskiej K. o łącznej pow. 61,3327 ha, położonej w gminie D., pow. M., stanowiącej własność spadkobierców W. P. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika niezbicie, iż skarżąca J. W. nie jest jedyną następczynią prawną spadkobierców byłego właściciela przedmiotowego majątku ziemskiego. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów oraz postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, poza nią istnieje cały szereg pozostałych spadkobierców byłego właściciela tego majątku. Niewątpliwie toczące się postępowanie zostało zainicjowane na Jej wniosek, jednakże organ administracji publicznej rozpoznający ten wniosek poprzestał wyłącznie na jej udziale w tym postępowaniu. Nie wiadomo z jakiej przyczyny pozbawił natomiast prawa do wzięcia w nim udziału, zgłaszania wniosków dowodowych, uczestniczenia w przeprowadzanych ustaleniach, ekspertyzach i wypowiadania się w ich przedmiocie, a wreszcie otrzymywania zapadłych decyzji, pozostałych żyjących spadkobierców i następców prawnych spadkobierców W. P. Tej wady prowadzonego postępowania nie naprawił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dalszym ciągu prowadził to postępowanie przy wyłącznym udziale skarżącej, z pominięciem ustalenia pozostałych stron tego postępowania. Na tę wadę toczącego się postępowania zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.01.2002 r., sygn. akt IV SA 1598/01, jednakże Minister nadal wskazanych przez skarżącą pozostałych spadkobierców i następców prawnych spadkobierców W. P. nie dopuścił do udziału w toczącym się przedmiotowym postępowaniu, mimo iż został w tym zakresie dodatkowo związany oceną prawną wyrażoną w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Okoliczność ta stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i z tego względu na podstawie art. 145 § l pkt l lit. b ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.