I OSK 433/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Czapska -Górnikiewicz, Sędziowie NSA Jerzy Bujko ( spr.), Wojciech Chróścielewski, Protokolant Anna Harwas, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Województwa Świętokrzyskiego od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2004r. sygn. akt I SA 2039/03 w sprawie ze skargi Województwo Świętokrzyskie na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 29 lipca 2003 r. Nr DEiGMSP/4690/MB/03 w przedmiocie nabycie mienia Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz województwa Świętokrzyskiego kwotę 440 (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją z dnia 29 lipca 2003 r., Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 17 stycznia 2003 r., odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo Świętokrzyskie mienia nieruchomego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, składającego się z szeregu lokali biurowych, znajdujących się w budynku C-2 położonym w Kielcach przy Alei IX Wieków Kielc o łącznej powierzchni użytkowej 2026,35 m2 oraz z udziału we wspólnej nieruchomości, to jest w częściach wspólnych budynku i gruncie, na którym został on pobudowany. Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia własności tego obiektu wystąpił w dniu 4 lutego 1999 r. Marszałek Województwa Świętokrzyskiego, powołując się na art. 60 ust. 1 i 2 oraz art. 61 ust.1 ustawy z dnia 13.X.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w związku z art. 49 ustawy o samorządzie województwa (Dz.U. Nr 91, poz. 576). Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia 9.IX.1999 r. odmówił stwierdzenia nabycia własności wymienionego wyżej mienia. Na skutek uwzględnienia odwołania wnioskodawcy Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia 31.XII.1999 r. uchylił decyzję organu I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia 17 stycznia 2003 r. również odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. przez Województwo Świętokrzyskie, mienia objętego wymienionym wyżej wnioskiem. W motywach tej decyzji stwierdzono, że na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Kielcach z dnia 26 września 1996 r. zmienionej następnie w dniu 12 maja 1999 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, zarządcą przedmiotowej nieruchomości jest Świętokrzyski Urząd Wojewódzki. Z mocy art.199 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) zarząd ten przekształcił się w trwały zarząd w rozumieniu powołanej ustawy. Organ rozpoznający sprawę uznał, że fakt wynajęcia części budynku biurowego przy Alei IX Wieków Kielc 3, organom samorządu wojewódzkiego nie zmienił tego stanu i nie przeniósł na te organy władania nieruchomością w rozumieniu art. 60 powołanej wyżej ustawy z 13.X.1998 r. Województwo Świętokrzyskie nie spełniło więc warunków do nabycia własności przedmiotowej nieruchomości, co skutkowało odmowę uwzględnienia jego wniosku. Od wymienionej decyzji odwołał się Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, lecz Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia 29 lipca 2003 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 17 stycznia 2003 r. Decyzję Ministra Skarbu Państwa zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w imieniu Województwa Świętokrzyskiego, Marszałek tego Województwa. W skardze zarzucono naruszenie przepisu art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) oraz art. 7 i 107 § 3 k.p.a. przez błędne uznanie, iż warunkiem nabycia własności na podstawie wskazanego przepisu prawa materialnego jest władanie nieruchomością oparte na tytule prawnym oraz, że władanie takie wyklucza trwały zarząd ustanowiony na rzecz innego podmiotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, właściwy po przeprowadzonej reformie sądownictwa administracyjnego do rozpoznania sprawy, wyrokiem z dnia 3.XII.2004 r. - skargę oddalił. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odmawiająca stronie skarżącej stwierdzenia nabycia przez nią na własność, z mocy art. 60 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 13.X.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, części budynku C-2, położonego w Kielcach przy Al. IX Wieków Kielc 3, wraz z udziałem w zabudowanej nieruchomości, jest zgodna z prawem. Lokale znajdujące się w spornej części budynku były wynajmowane przez instytucje i jednostki organizacyjne przejęte przez samorząd wojewódzki, a następnie przez Województwo Świętokrzyskie. Sąd stwierdził, iż było to władanie nie oparte na tytule prawnym, gdyż władanie oparte na takim tytule przysługiwało Świętokrzyskiemu Urzędowi Wojewódzkiemu. Powołał się też na wyroki Sądu Najwyższego z 4.XII.2002 r., sygn. III RN 206/01 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11.XII.2001 r., sygn. I SA 1244/00, w których wyrażono pogląd, że posiadanie zależne mienia Skarbu Państwa nie stanowiło przesłanki do nabycia przez posiadacza własności tego mienia. Prowadzi to do wniosku, iż Województwo Świętokrzyskie nie spełniło ustawowej przesłanki do nabycia przedmiotowego mienia i nie nabyło jego własności. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżyło w całości skargą kasacyjną Województwo Świętokrzyskie. Zarzuciło mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12.X. 1998 r.- Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) oraz art. 15 Konstytucji RP, a także naruszenie przepisów proceduralnych: art. 91 § 3, 106 § 3, 133 § 1, 32 i 58 ustawy z dnia 30.VIII.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dokonując celowościowej wykładni wskazanego wyżej przepisu prawa materialnego, skarżąca strona podniosła, iż ustrojowy charakter tego przepisu i cel jego wydania, to jest wyposażenie jednostek samorządu terytorialnego w mienie, przemawiają za tym, że podstawą nabycia własności w tym trybie jest każde władanie mieniem Skarbu Państwa, a nie tylko oparte na tytule prawnym. Zarzut naruszenia przepisów postępowania został uzasadniony tym, iż zarówno organy administracyjne jak i Sąd I instancji nie wyjaśniły i nie dokonały odpowiednich ustaleń co do prawnych podstaw, na jakich przedmiotowa nieruchomość znalazła się w posiadaniu różnych jednostek organizacyjnych istniejących przed dniem 1.I.1999 r. W skardze kasacyjnej zwrócono też uwagę na tę końcową część uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Sąd ten stwierdził, iż faktyczne dysponowanie mieniem przez instytucje i jednostki organizacyjne przejęte przez samorząd wojewódzki, nie może być podstawą do uznania Województwa Świętokrzyskiego za stronę niniejszego postępowania. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, takie uznanie braku przymiotu strony, uzasadniało odrzucenie skargi, a nie jej merytoryczne rozpoznanie. W końcowych wnioskach Województwo Świętokrzyskie wnosiło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu wniósł o jej oddalenie i powołał się na argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów procesowych, bowiem prawidłowość zastosowania prawa materialnego zależy od właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Skarga kasacyjna trafnie wskazuje na niekonsekwencję Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wpierw merytorycznie rozpoznał skargę, by następnie w końcowej części uzasadnienia wyroku stwierdzić, iż sytuacja w jakiej znajduje się strona skarżąca "nie może być podstawą do uznania Województwa Świętokrzyskiego za stronę niniejszego postępowania". Zgodnie z przepisem art. 50 § 1 ustawy z 30.VIII.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Osoba skarżąca staje się stroną postępowania sądowoadministracyjnego (art. 32 p.p.s.a.). Istnienie interesu prawnego, dającego legitymację skargową, stanowiącego przesłankę merytoryczną, a nie formalną, podlega badaniu z urzędu przez sąd administracyjny. Stwierdzenie jej braku u skarżącego skutkuje oddalenie skargi bez jej merytorycznego rozpoznania (por. wyrok NSA z 27.IX.2000 r. II SA 2109/00, OSP 2001, nr 6, poz. 86). Skarga kasacyjna trafnie zarzuca więc naruszenie przepisu art. 32 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także art. 91 § 3 tej ustawy przez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i dokonanie sprzecznych wzajemnie ustaleń co do przyczyny oddalenia skargi. Trafne są też zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów proceduralnych, służących dokładnemu wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy (art. 106 § 3 i 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.). Odmawiając uwzględnienia żądania Województwa Świętokrzyskiego organy ustaliły, iż jednostki organizacyjne podległe skarżącemu, korzystały ze spornej w sprawie nieruchomości na podstawie umów najmu zawartych z Urzędem Wojewódzkim w Kielcach, któremu – jako jednostce organizacyjnej Skarbu Państwa – przysługiwało w stosunku do tej nieruchomości prawo zarządu przekształcone, ex lege z dniem 1.I.1998 r., w trwały zarząd. Ustalenie to legło u podstaw odmowy uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości. Akceptując to ustalenie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zauważył, iż już w treści odwołania od decyzji z 17 stycznia 2003 r. strona skarżąca kwestionowała to ustalenie twierdząc, że umowa będąca podstawą korzystania przez jednostki samorządowe z przedmiotowej nieruchomości nie ma cech umowy najmu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę nie zauważył, iż kwestia ta nie została wyjaśniona i organy nie dokonały analizy treści umowy z 30.XI.1999 r. znajdującej się w aktach administracyjnych, co do jej charakteru prawnego. Nie ustalono też, na jakiej podstawie wcześniej jednostki te korzystały z tej nieruchomości. W tej sytuacji przedwczesne i niemożliwe było ustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 60 ustawy z 13.X.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Należy jednak stwierdzić, że powszechnie przyjmowana w orzecznictwie wykładnia podstawowego dla zastosowania tego przepisu pojęcia "władanie mieniem Skarbu Państwa" została dokonana w wyroku Sądu Najwyższego z 4.XII.2002 r., III RN 206/01, publ. w ONSA, PiUS z 2003 r., Nr 24, poz. 585 (por. także wyrok NSA z 2.X.2003 r., I SA 1536/03, LEX nr 149515 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11.II.2004 r., I SA 148/02, publ. w ONSA/ WSA 2005/5/109). Z tych względów należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na mocy art. 203 pkt 1 powołanej ostatnio ustawy, Sąd zasądził na rzecz strony wnoszącej skargę kasacyjną od organu, koszty postępowania sądowego za instancję kasacyjną, składające się z uiszczonych przez stronę opłat sądowych (200 zł) i wynagrodzenia adwokata (240 zł).