IV SA/Wa 471/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Agata Krysztofiak po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. znak: [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1996r., II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz D. J. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2004r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu odwołania D. J. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1996r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] września 1975r. w sprawie przymusowego wykupu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni 0,25 ha działki nr [...] stanowiącej własność B. M. – ojca skarżącej - zamieszkałego w K. przy ul. [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja z dnia [...] września 1975 roku wydana została przez Naczelnika Gminy w K. na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3 poz. 14 i Dz. U. nr 27 poz. 251 z 1971 r.) oraz § 10 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzenia licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 16 poz. 91). W skardze do sądu administracyjnego skarżąca D. J. wniosła o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzji Wojewody [...] odmawiających stwierdzenia nieważności ww decyzji Naczelnika Gminy w K., a także o zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż nigdy nie doręczono jej rodzicom protokołu Komisji Lustracyjnej powołanej w celu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ani nie zawiadomiono ich o terminie oględzin przedmiotowej działki, a ponadto w sprawie brak jest jednoznacznych dowodów, że działka ta była niewłaściwe wykorzystywana rolniczo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych powodów, niż określone w jej uzasadnieniu. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. W oparciu o kompetencję wynikającą z powyższego przepisu, sąd stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wojewody [...] dotknięte są wadą nieważności wskutek rozpoznania przez niewłaściwe rzeczowo organy. Właściwość rzeczową organu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ustala się według przepisów prawa materialnego, które to przepisy stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustalić należy najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 r., str. 732). W niniejszej sprawie kontroli podlega decyzja Naczelnika Gminy K. z dnia [...] września 1975 r. wydana w oparciu o ustawę z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3 poz. 14 i Dz. U. nr 27 poz. 251 z 1971 r.). Powyższa ustawa została uchylona przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. 82.11.79), która weszła w życie z dniem 1 lipca 1982 r., ta zaś ustawa uchylona została przez ustawę o identycznej nazwie z dnia 03 lutego 1995 r. (Dz. U. 95.16.78). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądzałyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3 poz. 14 i Dz. U. nr 27 poz. 251 z 1971 r.), a w obowiązującym stanie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przymusowe wykupienie przez państwo mocą decyzji administracyjnych gospodarstw rolnych. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma też naczelników gminy, jako organów administracji rządowej. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 90.34.198 z późn. zm.) do właściwości organów gminy przeszły – jeżeli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej – jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Skoro zatem kompetencja orzekania o przymusowym wykupie gospodarstwa rolnego nie przeszła z mocy szczególnych przepisów na inny organ, przyjąć należy domniemanie kompetencji gminy oparte na wskazanym przepisie. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków, gdy kontrolowana decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza art. 17 kpa. W myśl zatem art. 17 ust 1 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że samorządowe kolegium odwoławcze jest organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez naczelnika gminy o przymusowym wykupie gospodarstwa rolnego, brak jest bowiem przepisu, który stanowiłby w tej materii o właściwości wojewody lub Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rozpoznanie wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności orzeczenia Naczelnika Gminy K. przez Wojewodę [...] na następnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oznacza zatem, że postępowanie nadzorcze przeprowadziły niewłaściwe rzeczowo organy i wobec tego wydane przez te organy decyzje dotknięte są wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł jak na wstępie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.