II SA/Wr 1476/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński (spr) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...], nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Przedmiotem skargi wniesionej do sądu administracyjnego przez Z. R. jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...], nr[...], podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960), którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...], nr[...], wydaną w przedmiocie cofnięcia czynności materialno - technicznej wpisu adnotacji o zameldowaniu skarżącego na pobyt stały pod adresem [...], ul. [...] nr [...]. W uzasadnieniu podniesiono, że postępowanie wszczęto na wniosek współwłaścicielki posesji położonej w C. przy ul [...] – H. W., a jedyną przyczyną podjęcia decyzji o anulowaniu wpisu przez organ I instancji był brak zgody wszystkich współwłaścicieli nieruchomości na zameldowanie skarżącego w chwili dokonywania tej czynności. Oznaczało to brak potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu. Z akt sprawy wynikało, że lokal był współwłasnością H. W., A. K. i M. Ś. oraz spadkobierców G. W. Na zgłoszeniu zameldowania na pobyt stały brak było potwierdzenia uprawnień skarżącego wyrażonych podpisami współwłaścicieli. Naruszało to przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i dawało podstawę do anulowania dokonanej już czynności materialno – technicznej wpisu do dowodu osobistego zameldowania w spornym lokalu. W skardze zarzucono szereg uchybień materialnoprawnych, a w szczególności wskazano na możliwość dokonania samodzielnego zameldowania skarżącego przez H. W., która była współwłaścicielką nieruchomości w przeważającej części i wyłącznym jej zarządcą, a ponadto ciążył na niej obowiązek dokonania potwierdzenia faktu pobytu skarżącego. Z. R. wskazał przy tym na faktyczny swój pobyt w lokalu w konkubinacie z H. W., a w dalszych pismach procesowych podnosił, iż anulowanie czynności materialno – technicznej zameldowania pozbawia go możliwości urzędowego poświadczenia miejsca zamieszkania, utrudnia uzyskanie warunkowego zwolnienia z zakładu karnego, uniemożliwia uzyskanie pomocy społecznej w gminie [...], utrudnia znalezienie pracy i narusza jego konstytucyjne prawa obywatelskie. Wystąpił także z żądaniem przydzielenia mu innego lokalu mieszkalnego oraz zasądzenia odszkodowania na skutek trwałego pozbawienia go możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu i związanych z tym konsekwencji. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasową argumentację, podkreślając, iż dane zawarte w zgłoszeniu meldunkowym okazały się niezgodne ze stanem faktycznym w zakresie posiadania przez skarżącego uprawnienia do zamieszkiwania pod podanym adresem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). Przepisy tej ustawy mają zastosowanie także w sprawach wniesionych do NSA, a nie zakończonych przed dniem 1 stycznia 2004 r. (art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Korzystając z tej ostatniej możliwości – niezależnie od zarzutów skargi – należało skargę uwzględnić z innych przyczyn. Materialnoprawną przesłanką, na podstawie której rozpoznano sprawę był przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. W dniu 27 maja 2002 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem zapadłym w sprawie o numerze K.20/01 (OTK-A nr 3 z 2002 r., poz. 34) stwierdził niezgodność art. 9 ust. 2 o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Oznacza to wyeliminowanie tego przepisu z przepisów ustawy ze skutkiem wynikającym m. in. z art. 145 a § 1 KPA (możliwość żądania wznowienia postępowania administracyjnego, rozstrzygniętego na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny). Ponadto stwierdzenie niezgodności z Konstytucją omawianego przepisu oznacza, że w chwili obecnej do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie powinien mieć zastosowania, jako regulacja niekonstytucyjna. W takim razie, ocena ta powinna ograniczyć się jedynie do tego, czy przy zameldowaniu spełnione były przesłanki z art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy. Stwierdzenie niezgodności przepisu prawa materialnego – art. 9 ust. 2 ustawy - z konstytucją spowodowało zmianę stanu prawnego i to taką, która zgodnie z art. 145 a KPA stanowi podstawę wznowienia postępowania, a która w konsekwencji musi być uwzględniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako ewentualna podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1pkt 1 b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W wyroku z dnia 4 kwietnia 2003r. sygn. akt II SA/Ka 1478/01, wydanym już po wspomnianym orzeczeniu TK, Naczelny Sąd Administracyjny zajął zasługujące na pełną aprobatę stanowisko, że meldunek jest czynnością rejestracyjną o charakterze deklaratoryjnym, nie stwarzającym uprawnień do mieszkania i pobytu w nim, natomiast jest kwestią pochodną od faktu stałego pobytu, mającego oczywiście legalny charakter. Powyższe oznacza, że organy mogą badać legalność pobytu strony pod konkretnym adresem jedynie w ramach wynikających z art. 6 i 10 ustawy. W tym kontekście należy podnieść, że stanowisko organów o konieczności posiadania przez skarżącego pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego, w którym bezspornie zamieszkiwał, powinno wynikać z konkretnego przepisu prawa. Brak przyzwolenia wszystkich współwłaścicieli lokalu, wyrażony zresztą ex post, nie ma przydawanego przez organy obu instancji znaczenia prawnego. Organ nie wziął przy tym pod uwagę, że w toku wieloletniego zamieszkiwania strona musiała wchodzić w różnego rodzaju stosunki administracyjno – prawne (np. podatkowe), które były następstwem zamieszkiwania w lokalu, którego legalności nie kwestionowano. Zwrócić przy tym należy uwagę na wywód Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2002 r., sygn. III RN 139/01 (OSNIAPiUS z 2003 r., nr 15, poz. 347), w którym podkreślono, że podstawę rozstrzygnięcia wątpliwości w przedmiocie zameldowania w postępowaniu, które kończy decyzja administracyjna, stanowi wyjaśnienie materialnoprawnych przesłanek zameldowania, a nie sprawdzenie formularza zgłoszenia meldunkowego. W opisanych wyżej okolicznościach należało przyjąć, że do wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej doszło z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 b i c o raz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do stanowiska skarżącego, domagającego się zasądzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia przez sąd administracyjny oraz nakazania wydania na jego rzecz lokalu zastępczego, należy odwołać się do uwag poczynionych na wstępie, a dotyczących zakresu kognicji sądu administracyjnego, która nie obejmuje rozstrzygania spraw o charakterze cywilnoprawnym, a takimi są sprawy odszkodowawcze i inne sprawy majątkowe pomiędzy osobami fizycznymi i innymi podmiotami. Ponadto należy zwrócić uwagę, że regulacja przepisu art. 160 KPA obejmuje wyłącznie skutki decyzji dotkniętych wadą nieważności, zaś organem uprawnionym do orzekania o odszkodowaniu na tej podstawie jest stosownie do okoliczności organ administracji publicznej lub sąd powszechny, a nie sąd administracyjny.