II SA/Wa 179/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2003 r.; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku H. G. z dnia 28 lipca 2003r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania emerytury w drodze wyjątku. Prezes ZUS uzasadnił, że może przyznać świadczenie w drodze wyjątku tylko tym ubezpieczonym lub pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Tego rodzaju świadczenie przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, której emerytura ma być przyznana, posiada odpowiednio długi w stosunku do wieku łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do emerytury, brakuje niewielki okres. Zaznaczył, że ostatni udowodniony okres ubezpieczenia H. G. zamyka się w dacie [...] maja 1986r., a dopiero we wrześniu 1998r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy mając wówczas 62 lata. Łączny staż ubezpieczeniowy skarżącej wynosi tylko 11 lat, 9 miesięcy i 23 dni, który, zdaniem Prezesa, jest zbyt krótki i nieadekwatny do wieku 67 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, a trudne warunki materialne, w jego ocenie, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 listopada 2003r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, H. G. zakwestionowała prawidłowość ustaleń organu w zakresie jej stażu ubezpieczeniowego. Podniosła, że oprócz okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym matki, Prezes ZUS nie wziął pod uwagę okresu zatrudnienia w latach 1956 - 1964 w [...] Spółdzielni [...] w W.. Zwróciła również uwagę na brak środków utrzymania, a także sprawę swojego złego stanu zdrowia, który, obok konieczności sprawowania opieki nad chorym mężem, był bezpośrednim powodem przerw w jej zatrudnieniu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przychylił się do zarzutów skarżącej i decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2003 r. w uzasadnieniu przytaczając tę samą argumentację. W dniu 30 stycznia 2004r. H.G. skierowała do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję. Powołała się na te same zarzuty, które sformułowała wcześniej we wniosku kierowanym do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, z tą jednak różnicą, że inaczej określiła okres pracy w [...] Spółdzielni [...] w W. wskazując na lata od 1951r. do 1956r.. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 w/w ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 Kpa.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa.. Jak wynika z akt sprawy Prezes ZUS nie przestrzegał powyższych przepisów procedury administracyjnej. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też w sposób wystarczający swojej decyzji. Należy przede wszystkim podkreślić, że H. G. w kierowanym do Prezesa ZUS wniosku o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosiła kwestię pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym swojej matki, a także fakt pracy w [...]Spółdzielni [...] w W. Organ w tym zakresie nie podjął czynności w celu zweryfikowania okoliczności wskazywanych przez skarżącą. Nie przeprowadził w tym celu postępowania wyjaśniającego, które pozwoliłoby mu ustosunkować się do jej twierdzeń. W prowadzonym postępowaniu organ zupełnie pominął wnioski dowodowe skarżącej. Również w uzasadnieniach obu decyzji organ nie odniósł się do tych kwestii. Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, poprzez niewystarczające zgromadzenie i rozpatrzenie dowodów, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. W kontekście powyższych stwierdzeń koniecznym staje się ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu jednoznacznego ustalenia stażu ubezpieczeniowego skarżącej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.