II OSK 600/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl, Sędziowie NSA Anna Łuczaj (spr.), Ludwik Żukowski, Protokolant Anna Wieczorek, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2004r., sygn. akt 4 II SA/Ka 417/03 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2003r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004 roku, sygn. akt II SA/Ka 417/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] stycznia 2003 roku Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podał, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2000 roku, wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił A. D. uprawnień kombatanckich. Organ administracji wskazał, że A. D. uprawnienia kombatanckie nabył wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, to jest udziału podczas służby w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od dnia 1 września 1950 roku do 14 kwietnia 1952 roku w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem, a po myśli art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy osoby, które nabyły uprawnienia kombatanckie z tego tytułu tracą je. A. D. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, iż do wojska został powołany 10 października 1949 roku, a jego kompania trzykrotnie brała udział w walkach z partyzantami. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia 7 września 2000 roku, wydanym na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 lipca 2002 roku, sygn. akt II SA/Ka 2307/00 uchylił powyższe postanowienie, a w pisemnych motywach orzeczenia zobowiązał organ administracji do wyjaśnienia wszystkich okoliczności doręczenia skarżącemu przedmiotowej decyzji. W następstwie przywołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2003 roku, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ przytoczył argumentację analogiczną jak w przypadku rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego akcentując, że skarżący w okresie służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) nie brał udziału w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. D. wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżący zarzucił organowi administracji naruszenie prawa polegające na przyjęciu odpowiedzialności zbiorowej za działania [...] pułku KBW przez uznanie, iż skarżący osobiście uczestniczył w walkach z polskim podziemiem po zakończeniu II wojny światowej. Nadto skarżący zarzucił nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności tego, czy [...] pułk KBW pozostawał w gotowości bojowej do walki z grupami Wehrwolfu. Jednocześnie skarżący zaznaczył, że jako poborowy nie miał wpływu na to w jakiej formacji odbywał służbę wojskową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę podkreślił, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżącego postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ nie może wzbudzać zastrzeżeń. Podjęcie decyzji nastąpiło po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. W szczególności organ administracji uzyskał z Instytutu Pamięci Narodowej dokument z dnia 28 listopada 2002 roku potwierdzający, iż [...] pułk KBW w latach 1949-1952 brał udział w walkach zbrojnych z następującymi organizacjami: Armią Krajową, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Narodowymi Siłami Zbrojnymi oraz bandami o charakterze rabunkowym. Z dokumentu tego nie wynika, aby skarżący brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem jednak jego treść potwierdza, że jednostka ta nie uczestniczyła w walkach z grupami Wehrwolfu. Sąd zauważył, że wbrew twierdzeniom skarżącego organ administracji nie zarzuca skarżącemu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem, a jedynie wskazuje, że brak jest dokumentów potwierdzających udział skarżącego w walkach z grupami Wehrwolfu. Także A. D. potwierdza ten fakt, akcentując w uzasadnieniu skargi, iż jego jednostka pozostawała w gotowości do walki z grupami Wehrwolfu, natomiast nie uczestniczyła w takich walkach i skarżący także w nich nie brał udziału. Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 1 ust. 2 pkt 6 ( Sąd omyłkowo podał art. 1 ust. 2 pkt 7) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wskazując, że za działalność kombatancką uznaje się uczestnictwo w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Pozostawanie w gotowości bojowej nie daje podstaw do uzyskania uprawnień kombatanckich, gdyż w myśl cytowanego przepisu uprawnienia takie daje jedynie aktywne uczestniczenie w walkach z grupami Wehrwolfu. Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska skarżącego odnośnie naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego. Stosownie bowiem do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2 pkt 2 oraz art. 4 ustawy. Skoro A. D. nabył uprawnienia kombatanckie jako uczestnik walk o utrwalenie władzy ludowej i w przypadku skarżącego nie występuje żaden inny tytuł uprawniający do nabycia uprawnień kombatanckich, to tym samym wystąpiły przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2004 roku wniósł A. D., zaskarżając wyrok w całości. Skarżący, reprezentowany przez adw. M. P., jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię – art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a mianowicie: - naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przez błędną, rozszerzającą wykładnię tego przepisu; - naruszenie art. 25 ust. 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy o kombatantach przez błędną, niekorzystną dla skarżącego, literalną wykładnię tego przepisu. Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, merytoryczne rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie spełnia warunków przewidzianych w art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach jak też pogląd, że przepis ten wymaga "aktywnego uczestnictwa w walkach". Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w przepisie tym mowa jest jedynie o "uczestniczeniu w walkach w jednostkach Wojska Polskiego" a zatem. zastosowanie kryterium "aktywnego uczestniczenia" jest niedopuszczalne. Gdyby bowiem przyjąć, że kryterium to obowiązuje wówczas uprawnień kombatanckich nie nabyłby nie tylko kucharz wojskowy, dostarczający posiłki żołnierzom bezpośrednio walczącym z bandami UPA, ale także sanitariusz, który choć bezpośrednio pod ostrzałem opatrywał rannych, to jednak przez cały okres walk nie oddał ani jednego strzału w kierunku atakujących członków UPA bądź Wehrwolfu. Z tego względu skarżący powołuje się na fakt pozostawania w gotowości bojowej do odparcia ewentualnego ataku Wehrwolfu jako podstawę nabycia uprawnień kombatanckich na mocy powołanego wyżej przepisu. Służba wojskowa nie ograniczała się do przebywania w koszarach, lecz obejmowała także odbywanie patroli, pełnienie służby wartowniczej, ochronę obiektów i pozostawanie w gotowości bojowej. Podniesiono, że niezależnie od istnienia bądź nie dokumentów stwierdzających "aktywny udział w walkach" skarżący nabył uprawnienia kombatanckie, gdyż brał udział w działaniach, które można uznać za szeroko rozumiane, w sensie określonym w art. 1 ust. 2 pkt 6 – uczestniczenie w walkach. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną z argumentacją tą nie koliduje fakt, iż podstawą pierwotnego nabycia uprawnień kombatanckich było zaświadczenie z dnia 21 października 1987 roku stwierdzające, że uprawnienia kombatanckie skarżący nabył jako uczestnik walk o utrwalenie władzy ludowej, co zdaniem Sądu pozwoliło automatycznie zastosować normę art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zdaniem autora skargi kasacyjnej z takim stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie można zgodzić się, albowiem zaświadczenie spełniało kryteria obowiązujące w dacie jego wystawienia, w szczególności wymagane przez system polityczny oraz obowiązujące wówczas przepisy. Uprawniający obecnie do uzyskania uprawnień kombatanckich udział w walkach z UPA i Wehrwolfem był również elementem utrwalania władzy ludowej. Z tej przyczyny automatyczne stosowanie powyższego przepisu do osób posiadających zaświadczenia podobne do skarżącego, bez analizy konkretnego przypadku, może prowadzić do krzywdzących i niezgodnych z prawem decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. W rozpoznawanej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.). Wprawdzie w petitum skargi kasacyjnej jako naruszony przepis wskazano art. 25 ust. 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, to jednak w sytuacji, w której przepis art. 25 ust. 1 nie zawiera podziału na dalsze jednostki redakcyjne, a z uzasadnienia skargi kasacyjnej jednoznacznie wynika, że przedmiotem zarzutu jest art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega zarzut naruszenia tego ostatniego przepisu. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż strona nie zarzuciła naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji. Związanie granicami skargi kasacyjnej powoduje, że jeżeli brak jest zarzutów dotyczących naruszenia konkretnych przepisów proceduralnych, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami zaskarżonego wyroku. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 58/97, OSNP 1997/22/436/ ) Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w niniejszej sprawie na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji. Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, iż zaskarżonemu wyrokowi nie można skutecznie przypisać naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.). Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2 oraz w art. 4 (zdanie pierwsze art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy). Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku (zdanie drugie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy). Oznacza to, że żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku - mimo, iż uzyskali uprawnienia z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach - z mocy art. 25 ust. 2 zachowują te uprawnienia nadal. A. D. nie był żołnierzem z poboru, o jakim mowa w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, albowiem pełnił służbę wojskową od dnia 10 października 1949 roku do dnia 14 kwietnia 1952 roku, a zatem w czasie późniejszym niż okres przewidziany w cytowanym wyżej przepisie. Z wyraźnej woli ustawodawcy uprawnienia kombatanckie zachowują wyłącznie żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 roku do 30 czerwca 1947 roku. A. D. wprawdzie pełnił służbę w Wojsku Polskim, lecz po dniu 30 czerwca 1947 roku. Natomiast samo wcielenie do wojska i odbywanie służby wojskowej po tej dacie nie jest wystarczające do zachowania uprawnień kombatanckich Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji skarżący A. D. nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" (zaświadczenie Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w K. z dnia 21 października 1987 roku Nr [...]). Podstawę przyznania uprawnień stanowiło zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w T. z dnia 8 lipca 1987 roku potwierdzające służbę w [...] pułku Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego i "udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem". Skarżący nie powoływał się na udział w walce z oddziałami UPA bądź grupami Wehrwolfu w czasie pełnienia służby w KBW. Akta administracyjne również nie zawierają dowodów na powyższą okoliczność. Oznacza to, iż Sąd I instancji trafnie uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki pozbawienia A. D. uprawnień kombatanckich, o jakich mowa w art. 25 ust.2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy o kombatantach. Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy stanowi samodzielną podstawę prawną do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" bądź też z innych tytułów niż te, o których mowa w art. 1 ust. 2, w art. 2 i w art. 4 ustawy. Nie dotyczy to – jak wyżej wskazano - osób wymienionych w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 tejże ustawy jak też osób, o jakich mowa w zdaniu pierwszym art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, które nadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Zważywszy, iż okres służby wojskowej skarżącego przypadał po dniu 30 czerwca 1947 roku konieczne było wykazanie w toku postępowania weryfikacyjnego, że uprawnienia kombatanckie przysługiwały stronie także z innego tytułu, aniżeli "uczestnictwo w walkach o ustanowienie i utrwalenia władzy ludowej". Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że to na stronie postępowania spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1996 roku, sygn. III ARN 80/95, OSNP 1996/18/261) Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t. j. Dz. U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. D. powoływał się na służbę w KBW nie twierdząc, iż walczył z oddziałami UPA bądź grupami Wehrwolfu a jedynie, że pozostawał w gotowości do walki z Wehrwolfem. Przepis zaś art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy wprost stanowi, iż uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które uczestniczyły w walkach (...) z grupami Wehrwolfu. Za kombatanta może być uznana zatem jedynie osoba, która brała udział w walkach z grupami Wehrwolfu. Do spełnienia tej przesłanki wystarczające jest wykazanie, że jednostka wojskowa, w której odbywał służbę kombatant brała udział w okresie tej służby w walkach z grupami Wherwolfu. Jednakże sama tylko przynależność do jednostki, która w jakimś okresie, lecz nie w okresie służby kombatanta, prowadziła walki z grupami Wehrwolfu, nie daje podstaw do zaliczenia określonej osoby w poczet kombatantów. ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 roku, sygn. akt V SA 2614/00, LEX nr 56606) Z tych też względów zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że nie stanowi spełnienia przesłanki z art. art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy sama przynależność do jednostki, która pozostawała w gotowości bojowej lecz w okresie służby kombatanta nie prowadziła walki z grupami Wehrwolfu. A. D. w toku postępowania administracyjnego jak i w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, czy też w skardze kasacyjnej nie twierdził, aby osobiście lub w ramach służby w 9 pułku KBW brał udział w walkach z grupami Wehrwolfu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. D. stwierdził jedynie, że pozostawał w gotowości do walki z Wehrwolfem. Rację ma też Sąd I instancji, że z zaświadczenia IPN również nie wynika, aby skarżący uczestniczył w walkach z grupami Wehrwolfu. Walka z bandami rabunkowymi, nawet jeżeli w ich składzie uczestniczyli byli żołnierze Wehrwolfu, nie była walką z grupami Wehrwolfu w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z 1991 r. o kombatantach. Bandy rabunkowe prowadziły bowiem działalność w zupełnie innym celu niż Wehrwolf, w związku z tym nie mogą być utożsamiane z grupami Wehrwolfu. ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2001 r.,V SA 3371/00, LEX nr 121818 ) W tej sytuacji nie może zasługiwać na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut rozszerzającej wykładni art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.