II SA/Lu 534/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant ref. Małgorzata Poniatowska - Furmaga, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi H. A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. A. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]października 2003 r. o odmowie przyznania H.A.K. uprawnień kombatanckich (w decyzji błędnie podano nazwisko skarżącego jako “[...]"). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona wnosiła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu działalności konspiracyjnej w Batalionach Chłopskich w okresie od lutego 1943 r. do 1944 r. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Organ podniósł, że w Batalionach Chłopskich (na co wskazuje praktyka znajdująca potwierdzenie w opinii Zarządu Głównego Małopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich - pismo z dnia 3 kwietnia 2002 r.), podobnie jak i w Armii Krajowej obowiązywała Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. dotycząca powołania do życia Związku Walki Zbrojnej (organizacji poprzedzającej Armię Krajową). W punkcie 5a stanowi ona, iż "członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od lat 17, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę" (Armia Krajowa w dokumentach 1939-1945 r. t. 1, Warszawa 1990, s. 12). Zatem z punktu widzenia obowiązujących w BCh zasad zainteresowany jako 13-letnie dziecko nie mógł składać przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej. Małoletnie dziecko nie byłoby bowiem w stanie podporządkować się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych, wykonywać samodzielne zadania, czy brać udział w akcjach zbrojnych (wyrok NSA z dnia 16 października 2001 r. sygn. akt V SA 574/01). Instrukcja gen. Sosnkowskiego w punkcie dotyczącym wytycznych odnośnie granicy wieku osób, które mogą być przyjęte do służby w AK (a tym samym do BCh) określała tę granicę na poziomie powyżej lat 17. W okresie późniejszym wspomniana granica wieku została obniżona do lat 16. Jedynym wyjątkiem gdzie zaprzysięgane były osoby, które nie osiągnęły wymaganego wieku były osoby małoletnie – uczestnicy Powstania Warszawskiego wchodzący w skład tzw. Szarych Szeregów. W ocenie Kierownika Urzędu miejsce i charakter aktywności strony nie uzasadniają odstępstwa od tej reguły (por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2002 r., sygn. akt V SA 2427/01). Jak wynika z relacji własnej strony oraz oświadczeń świadków: E.C. i T.R., H. K. nie wchodził w skład Batalionów Chłopskich nie pełnił służby w organizacji, lecz doraźnie współpracował z organizacją. Jego działalność polegała "kolportowaniu pracy podziemnej, przenoszeniu meldunków, listów, pism", "przecinanie przewodów telefonicznych". Zgodnie z przepisami ustawy o kombatantach (...), jak i z orzecznictwem NSA (por. wyroki: z dnia 12 kwietnia 1996 r. sygn. akt V SA 796/94 i z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2157/01), współpraca z organizacją nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu, nie wykluczając, iż strona udzielała pomocy partyzantom stwierdził, że brak jest dowodów świadczących o pełnieniu służby w Batalionach Chłopskich w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy o kombatantach (...). Przepisy art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy stanowią bowiem, że warunkiem uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Pełnienie służby ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji - zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności (por. wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1993 r. sygn. akt SA/Wr 243/93). Udzielanie pomocy partyzantom, które zasługuje na społeczny szacunek, nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc oddziałom partyzanckim, która nie była rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt SA 2157/01). H.A.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie ponownie stwierdzając, że działał w Batalionach Chłopskich narażając swoje życie. Tę jego działalność opisali w swoich zeznaniach świadkowie. Skarżący zaznaczył, że znane mu są przypadki, iż uprawnienia kombatanckie posiadają osoby młodsze od niego. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem ustalenia poczynione w zaskarżonej decyzji pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Uznając, że skarżący nie wchodził w skład Batalionów Chłopskich i nie pełnił służby w organizacji, lecz tylko doraźnie z nią współpracował, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał się na "relację własną" strony oraz oświadczenia świadków: E.C. i T.R. Tymczasem zarówno sam skarżący w życiorysie jak też świadkowie stwierdzają, iż był on członkiem Batalionów Chłopskich i opisują zadania jakie wykonywał oraz akcje, w których brał udział. Świadek T.R. potwierdza nadto oświadczenie strony co do czasu i okoliczności złożenia przez nią przysięgi organizacyjnej oraz posiadanego pseudonimu. Treść zeznań świadków oraz twierdzenia skarżącego w żadnym wypadku nie uprawniają do oceny, że mamy do czynienia tylko z udzielaniem pomocy czy też "doraźną współpracą" z organizacją. Złożenie przysięgi oraz posiadanie pseudonimu w sposób ewidentny wskazują na pełnienie służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371). Wypada też zauważyć, że skarżący uzyskał pozytywną opinię Zarządu Koła byłych Żołnierzy Batalionów Chłopskich, w której stwierdzono że był on czynnym członkiem – żołnierzem BCh. Sąd nie podziela argumentacji zaskarżonej decyzji, iż H.K. nie mógł pełnić służby w podziemnej organizacji wojskowej ze względu na młody wiek (ur. 1930 r.). Argumentacji takiej nie można bowiem pogodzić z prawdą historyczną i zasadami moralnymi. Sztywnie określona liczba lat ukończonych nie może być żadnym miernikiem, postępowanie administracyjne winno zaś koncentrować się na tym, na czym działalność osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich polegała (zob. wyroki NSA z dnia 21 marca 1996 r. SA/Ka 76/95 i z dnia 25 czerwca 1996 r. SA/Ka 2452/95). Chybione jest nadto powoływanie się przez organ administracji na instrukcję gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r., wyznaczającą limit wieku – minimum 17 lat – dla przyjęcia do organizacji ZWZ-AK. Skarżący należał do Batalionów Chłopskich, zatem instrukcja ta go nie dotyczyła. Wprawdzie od 1941 r. prowadzona była akcja scaleniowa BCh i ZWZ-AK, ale umowę o zasadach scalenia podpisano dopiero 30 maja 1943 r., a faktycznego wcielenia BCh do AK nie dokonano do końca okupacji. Ostatecznie podporządkowano AK ok. 50 tys. żołnierzy BCh (ze 170 tys.). W 1944 r. niektóre oddziały BCh podjęły zaś współpracę z AL ("Nowa encyklopedia powszechna PWN, Warszawa 1995, t. 1 s. 376). Skarżący podaje, że przysięgę składał w lutym 1943 r., zatem jeszcze przed podpisaniem wspomnianej umowy o zasadach scalenia. W aktach sprawy brak jest pisma Zarządu Głównego Małopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich z dnia 3 kwietnia 2002 r., na które powołuje się uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności ocena dowodów dokonana została z rażącym przekroczeniem granic wyznaczonych przez art. 80 kpa, zaś uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji winien raz jeszcze poddać analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy (po jego ewentualnym uzupełnieniu w miarę potrzeby) i w zależności od poczynionych ustaleń, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi, podjąć decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. W uzasadnieniu decyzji organ wskaże fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśni podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Omówione wyżej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tejże ustawy.