IV SA/Wa 647/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka -Muszyńska asesor WSA Jakub Linkowski asesor WSA Wanda Zielińska -Baran ( spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2004r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004r . Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że zespól pałacowo-parkowy nie podlega działaniu dekretu o reformie rolnej. 1.stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; 2.zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. D. kwotę 800zł ( osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 647/04 U Z A S A D N I E N I E Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 lutego 2003r. ( sygn. IV SA 2108/01) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2000 r. w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomości obejmujące działki nr [...] – [...], [...], [...], [...] – [...] i [...] o łącznej powierzchni 39,8765 ha położone w Z. wraz zabudowaniami podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 15). W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organy obu instancji nie dokonały ustaleń pozwalających na stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy w Z. rzeczywiście przejęty został na własność Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że pałac w Z. wraz z ogrodem o pow. 38 ha zajęte zostały w dniu 4 marca 1945r. na muzeum powiatowe i dom kultury. Organy nie poczyniły ustaleń, czy zachował się protokół przejęcia przekazany Ministerstwu Rolnictwa i Reform Rolnych oraz czy było wystawione przez Starostę zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Organy nie ustaliły księgi wieczystej obejmującej zespół pałacowo-parkowy. Uzasadnienie decyzji nie spełniało wymogów art. 107 § 3 kpa, ponieważ prezentowało poglądy polityczne a nie prawne. Przedstawiona w uzasadnieniu decyzji interpretacja przepisów dekretu była, w ocenie Sądu, błędna i przeciwstawiająca się stanowisku i ocenom wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy, a także ugruntowanemu orzecznictwu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2003r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, stwierdził, że nieruchomość obejmująca działki nr [...] – [...], [...], [...], [...] – [...] i [...] o łącznej powierzchni 39,8765 ha wraz z zabudowaniami położona w Z., stanowiąca pierwotnie własność K. R., podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 15). W uzasadnieniu decyzji podano, że ustawodawca pod pojęciem nieruchomości ziemskiej podlegającej przejęciu w trybie art.2 dekretu z dnia 6 września 1944r. rozumiał nie tylko nieruchomości rolne podlegające rozparcelowaniu w celu tworzenia nowych czy powiększenia istniejących gospodarstw rolnych, ale także wchodzące w skład majątków ziemskich zabudowania, które po przejęciu były przeznaczone, np. na szkoły, ośrodki opieki i inne cele określone w art. 1 dekretu. W świetle tych przepisów określenie " nieruchomości ziemskiej" jest określeniem szerszym od określenia "nieruchomość rolna". Za taką interpretacją przemawia również treść art. 6 dekretu. Odmienne rozumienie pojęcia nieruchomości ziemskiej prowadziłoby do zaprzeczenia celu i istoty reformy rolnej przeprowadzonej w trybie ww. dekretu. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła część składową dóbr zapisanych w repertorium hipotecznym [...] "[...]" znajdującym się w Sądzie Rejonowym w C. Wydział Ksiąg Wieczystych. Z zapisów repertorium wynika, że w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 28 czerwca 1946r. w miejsce dotychczasowego właściciela K. R. wpisano Skarb Państwa na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w C. [...] listopada 1945r. Zdaniem organu, analiza tego repertorium prowadzi do wniosku, że zostały spełnione kryteria wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczące stanu prawnego nieruchomości oraz powierzchni majątku. Działki stanowiące zespół pałacowo - parkowy wchodziły w skład majtku ziemskiego o łącznej pow. 4300 ha, z którym tworzyły całość hipoteczną i gospodarczą, funkcjonalnie związaną z majątkiem należącym do K. R. i w związku z tym podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2004r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] i stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do kwestionowania, że sporna nieruchomość ziemska wraz z zabudowaniami nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dobra ziemskie "[...]" położone w powiecie [...] obejmowały ogólną powierzchnię 4300,6863 ha, a zatem ogólna powierzchnia gruntów przejętych na cele reformy rolnej przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej. Wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej nastąpił na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, stwierdzającego, że nieruchomość ziemska przeznaczona jest na cele reformy rolnej. Skargę na tę decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. D., podnosząc, że organy orzekające obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ nie zastosowały się do oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2003r. , sygn. IV SA 2108/01. W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2004r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że organom obu instancji w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy udało się jedynie ustalić, że zespół pałacowo -parkowy w Z. jest objęty rep. hip. [...], a wpisu, że nieruchomość na własność Skarbu Państwa przeszła na podstawie art. 2 dekretu PKWN dokonano w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 28 czerwca 1946r. Pozostały wady postępowania nie zostały usunięte. Decyzje organów obu instancji koncentrują się na wykładni treści przepisów o reformie rolne, zamiast na wyjaśnieniu czy zespół pałacowo - parkowy w Z. był nieruchomością ziemską w rozumieniu przepisów dekretu o reformie rolnej. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do brzmienia art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) jak też art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) obowiązującej od dnia 1 stycznia 2004 roku, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo- administracyjnego, w którym zostało wydane. Zasięgiem jego działania objęte są przyszłe postępowania administracyjne. Tak więc, o ile Sąd uchyla zaskarżoną decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia, to w takiej sytuacji organ związany jest wskazaniem Sądu co do uzupełnienia tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrokiem z dnia 24 lutego 2003r. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2000r. orzekającą, że nieruchomości, obejmujące działki nr [...], [...], [...], [...] – [...] i [...] o łącznej powierzchni 39,8765 ha położone w [...] wraz ze znajdującymi się zabudowaniami podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nakazał organom administracyjnym uzupełnienie postępowania przez ustalenie czy zachował się protokół przejęcia tej nieruchomości przekazany Ministerstwu Rolnictwa i Reform Rolnych, a także czy było wystawione przez Starostę zaświadczenie , że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, stanowiące tytuł do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej prawa własności, oraz czy zespół pałacowo - parkowy " [...]" objęty był tą samą księgą hipoteczną, co pozostałe nieruchomości K. R. Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające obu instancji ustaliły, że w Sądzie Rejonowym w C. Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzone jest rep. hip Nr [...] , z którego wynika, że " Dobra Ziemskie [...]" położone w powiecie częstochowskim obejmują ogólnej powierzchni 4300, 6863 ha gruntu, a na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 28 czerwca 1946r. wpisano, że majątek ten przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu ( dowód - notatka służbowa sporządzona 21 maja 2003r. przez inspektora S. Urzędu Wojewódzkiego w K.). Na podstawie tych ustaleń nie można jednoznacznie stwierdzić ,że zespół pałacowo - parkowy w [...] został przejęty na cele reformy rolnej. W aktach sprawy brak jest również dowodu, chociażby w formie notatki urzędowej wskazującej na to, że podejmowane były czynności zmierzające do odszukania protokołu przejęcia tej nieruchomości, z którego by wynikało, że ten zespół pałacowo - parkowy został przejęty na cele reformy rolnej. Ustalenia te, jak wskazywał Sąd, są istotne z tego względu, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że " pałac w [...] wraz z ogrodem ( 38 ha terenu obmurowanego łącznie z lustrem wody) zostały w dniu 4 marca 1945r. zajęte na muzeum powiatowe i dom kultury ". W świetle powyższego oczywistym, że organy orzekające obu instancji wbrew wskazaniom Sądu, nie dokonały wyczerpujących ustaleń niezbędnych dla oceny ,że zespół pałacowo -parkowy w [...] rzeczywiście został przejęty na własność Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu. W powołanym powyżej wyroku Sąd wskazał, że decyzja zgodnie z art. 107 § 1 kpa powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Tymczasem, jak trafnie podniesiono w skardze, organy orzekające obu instancji w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć skupiły się na dokonaniu własnej wykładni treści przepisów dekretu o reformie rolnej pomimo, iż Sąd poprzednio wskazywał, że organy administracyjne obowiązane są stosować się do dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy wykładni przepisów tego dekretu, jak też do ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z powyższym stwierdzić należy, że wydanie decyzji z naruszeniem art. 30 ustawy o NSA, któremu od 1 stycznia 2004 r. odpowiada art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje Sąd do wyeliminowania takiego rozstrzygnięcia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie orzekającym, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego i ewentualnie po wzruszeniu tego wyroku. W niniejszej sprawie wymienione powyżej okoliczności nie zaistniały, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stwierdził nieważność decyzji obu instancji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 tej ustawy.