II SA/Wr 223/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska – spraw. Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: referent Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia [...], nr [...], 2. określa, że zaskarżone postanowienie w całości nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. W. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2002r. J. W. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. o umożliwienie wglądu do ksiąg, w których zawarte są adnotacje o odbiorze odpisów aktów małżeństwa wydanych przez ten Urząd. W piśmie swoim wyjaśnił, że chciałby wiedzieć, kto oraz jakim dowodem tożsamości się legitymujący odebrał w dniu 15 października 2002r. skrócony wyciąg aktu jego małżeństwa. W uzasadnieniu wskazał, że posiada interes prawny w poznaniu treści dokumentu, którym zwrócono się o wydanie skróconego aktu jego małżeństwa, bowiem dokument ten dotyczy go osobiście, w związku z czym ma prawo wiedzieć kto i na jakiej podstawie pobierał ten dokument. Postanowieniem z dnia [...] numer [...] wydanym na podstawie art. 73 §1 i art. 74 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. odmówił J. W. okazania podania wniesionego do Urzędu w dniu 15 października 2002r. o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa E. i J. W. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że stosownie do treści przepisu art. 73 §1 k.p.a. organ administracji publicznej w każdym stadium postępowania obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Treść powołanego przepisu w sposób jednoznaczny wskazuje, że uprawnienie do przeglądanie akt sprawy przysługuje wyłącznie podmiotowi występującemu w postępowaniu na prawach strony. Osoba nie będąca stroną postępowania nie ma prawa żądania okazania akt posiadanych przez organ administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 83 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36 poz. 180 z późn. zm.) odpisy aktów stanu cywilnego wydaje się na wniosek sądu lub innego organu państwowego, osoby, której stan cywilny został w akcie stwierdzony, jej wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, małżonka lub przedstawiciela ustawowego. Odpisy mogą być również wydane na wniosek innych osób, które wykażą interes prawny oraz na wniosek organizacji społecznej, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi takiej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Przepis tej, jak wyjaśnił organ nie uzależnia wydania odpisu aktu stanu cywilnego podmiotowi w nim wymienionemu od zgody osób, których akt dotyczy. Prawo o aktach stanu cywilnego nie wprowadza również wymogu informowania osób, których dotyczy akt stanu cywilnego, o wydaniu odpisu aktu innym podmiotom uprawnionym do jego otrzymania na podstawie art. 83 ustawy o aktach stanu cywilnego. W konsekwencji, organ pierwszej instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie toczyło się postępowanie administracyjne, a w związku z tym J. W. nie był stroną postępowania, której służyło prawo przeglądania akt sprawy - wobec czego wniosek jego został rozpatrzony negatywnie. W zażaleniu wniesionym w dniu 12 grudnia 2003 r. J. W. zarzucił, że organ pierwszoinstancyjny nieprawidłowo interpretował przepisy art. 28 k.p.a., bowiem przysługuje mu status strony w postępowaniu o wydanie zaświadczenia z akt stanu cywilnego dotyczącego jego osoby. Podniósł również, że przy wydaniu skróconego aktu małżeństwa mogło dojść do naruszenia prawa, ponieważ nie wiadomo, czy jego była małżonka posłużyła się prawidłowym nazwiskiem składając podanie do Urzędu Stanu Cywilnego. Organ odwoławczy – Wojewoda [...] - postanowieniem z dnia [...] numer [...] wydanym na podstawie art. 138 §1 w zw. z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszoinstancyjny właściwie uznał, że w przedstawionej sprawie nie toczyło się postępowanie administracyjne, a więc J. W. nie będącemu stroną nie przysługiwało prawo przeglądania akt sprawy po myśli art. 73 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego właściwie zastosował przepisu art. 83 ustawy Prawa o aktach stanu wydając żądany dokument E. W., natomiast Urząd Stanu Cywilnego nie jest zobowiązany do informowania osób, których akt dotyczy, kto, kiedy i na jakiej podstawie – otrzymał żądany dokument, gdyby toczyło się postępowanie w sprawie sporządzenia aktu małżeństwa J. i E. W., to wówczas zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. J. W. zostałby o fakcie tym powiadomiony. Wobec czego, jak argumentował organ, prawidłowo postanowieniem z dnia [...] odmówiono okazania podania skierowanego do Urzędu Stanu Cywilnego przez E. W., dodatkowo prawidłowość działania organu pierwszej instancji potwierdziło postępowanie wyjaśniające, w wyniku, którego ustalono, że była małżonka skarżącego nadal posługuje się nazwiskiem "W., co potwierdził zapis w aktach stanu cywilnego oraz polski paszport. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając, że w przedmiotowej sprawie zostały popełnione błędy natury formalnej, bowiem zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego zażalenia rozpatruje Wojewoda i przekazanie tych uprawnień na Kierownika Wydziału narusza zasadę prawdy obiektywnej. Podniósł, że w przedmiotowej sprawie posiadał status strony, wskazując na treść przepisu art. 28 i swój interes prawny w uzyskaniu wiadomości o treści podania, łącznie z prawem wglądu, o wydanie zaświadczenia z akt stanu cywilnego jego dotyczących. Zarzucił, że organ pierwszej instancji, a tym samym i organ odwoławczy, mógł swoim działaniem zaaprobować posługiwanie się wieloma nazwiskami przez jego byłą małżonkę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Zwrócił uwagę, że wydawanie zaświadczeń nie stanowi prowadzenia sprawy administracyjnej, wobec czego J. W. nie został poinformowany o fakcie prowadzenia postępowania administracyjnego stosownie do wymogów przepisu art. 61§4 k.p.a., podnosząc, iż między małżonkami W. toczyło się postępowanie przed Sądem Okręgowym o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego za skuteczne na terenie Polski, w którym J. W. miał prawo przeglądania akt, w tym miał możliwość sprawdzenia podpisu złożonego przez E. W. na dokumentach składanych do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: najpierw odnotować należy, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. to w oparciu o art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę o – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271) sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. W tym przypadku jest to z mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. nr 72 poz. 652), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem. Decyzja jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dotyczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 1 powołanej ustawy. Sprawując kontrolę legalności, zgodnie art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania lub bezczynności organu administracji publicznej, a nie tylko zgodność z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze (brak związania podstawami skargi) i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący (brak związania wnioskami skargi). W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji (postanowienia) i postępowania które ją poprzedziło z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność decyzji. Przyjęcie takiej kolejności badania zgodności z prawem decyzji (postanowienia) uzasadnione jest tym, że ustalenie którejkolwiek z wad decyzji powodujących stwierdzenie jej nieważności czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną ale i niedopuszczalną. W przypadku bowiem nieważności decyzji (postanowienia) powinno nastąpić jej stwierdzenie przez wojewódzki sąd administracyjny niezależnie od jakichkolwiek okoliczności (porównaj Tadeusz Woś "Postępowanie sądowo-administracyjne" Wyd. Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004 str.307-308). Przeprowadzona pod tym względem kontrola sądowa postanowień wydanych przez organy obydwu instancji ujawniła, że zaskarżone postanowienia dotknięte są wadą skutkującą nieważność. Podkreślić należy, że słusznie organy przyjęły, iż w sprawie nie toczyło się postępowanie administracyjne w rozumieniu przepisu art. 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Z przepisów ustawy z dnia 29 września 1986r. – Prawo o aktach stanu cywilnego wynika, że w sprawie wydawania odpisów aktów stanu cywilnego i zaświadczeń z ksiąg stanu cywilnego nie wydaje się decyzji administracyjnej. W tych sprawach nie mają zatem zastosowania przepisy regulujące ogólne postępowanie administracyjne, lecz przepisy działu VII k.p.a. dotyczące wydawania zaświadczeń, potwierdza to treść przepisu art. 83 omawianej ustawy określając krąg podmiotów którym wydaje się odpisy oraz zaświadczenia z ksiąg stanu cywilnego. To uproszczone postępowanie może się skończyć wydaniem zaświadczenia, bądź odmową wydania zaświadczenia o określonej treści – art. 219 k.p.a. W obu tych przypadkach odmowy wydania zaświadczenia wymaga się zachowania formy postanowienia, na które zainteresowanemu przysługuje zażalenie. Nie przysługuje natomiast żaden środek zaskarżenia pozwalający uzyskać zmianę treści wydanego zaświadczenia albo żądać jego uchylenia. Osoba, która kwestionuje treść wydanego zaświadczenia może zatem dochodzić swojego roszczenia jedynie drogą pośrednią np. wnioskować ponownie o wydanie zaświadczenia o określonej treści. Postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń nie jest postępowaniem administracyjnym, jakiego dotyczy art. 1 pkt 1 k.p.a. a jedynie ma charakter administracyjny z uwagi na organy je stosujące i na jedną z prawnych form działania administracji, do których się odnosi. W orzecznictwie sądowym jednoznacznie odmówiono zaświadczeniu charakteru decyzji (porównaj postanowienie NSA z 10.03.1986r. II SA 293/86, wyrok NSA z 4.10.1990r. SA/Ka 496/90, postanowienie z 29.01.1993r. II SA2468-2469/92). Postępowanie w sprawach wydania zaświadczenia jest wszczynane na wniosek osoby uprawnionej, osoba ubiegająca się o wydanie zaświadczenia powinna wykazać swój interes prawny lub powołać przepis prawny dający podstawę tych starań. Z faktu, że postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń nie jest postępowaniem administracyjnym (tak B. Adamiak/J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck Wydanie 6 str.797) wynika, że sprawie o jego wydanie nie mogły mieć zastosowania normy art. 73 i 74 , w stosunku do innych osób niż zainteresowany tj. osoby ubiegającej się o wydanie zaświadczenia określonej treści. Trzeba uznać trafność poglądu wyrażonego w orzecznictwie, zgodnie z którym przepisy o postępowaniu administracyjnym stosuje się odpowiednio, w tym postępowanie wyjaśniające poprzedzające wystawienie określonej treści zaświadczenia konkretnemu podmiotowi musi się odnosić do faktów i okoliczności wynikających z posiadanej przez organ ewidencji a postępowanie dowodowe podlega ograniczeniom w stosunku do ram zakreślonych w art. 75 do 86 k.p.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało uznać, w postępowaniu o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa prowadzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego wskutek złożenia wniosku przez E. W., jako w postępowaniu uproszczonym w rozumieniu art. 217-219 k. p. a uczestniczyła jedynie osoba składająca wniosek. Wydając postanowienie w oparciu o art. 73 i 74 o odmowie przeglądania akt sprawy o wydanie zaświadczenia podmiotowi nie będącemu stroną tegoż postępowania – J. W. - organy rażąco naruszyły przepisy art. 73 74 k.p.a jako nie mających zastosowania do omawianego stanu faktycznego, co wyczerpuje określoną w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a przesłankę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia i postanowienia poprzedzającego. Wobec ustalenia, że do wydania zaskarżonego postanowienia doszło z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji. W wyniku wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia pierwszej instancji pozostaje do rozpoznania pismo J. W. z dnia 3 grudnia 2002r. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sadzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74 poz. 368) w zw. z art. 97 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 ze zm.).