II SA/Ka 425/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA Szczepan Prax WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] nr[...]. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie m.in. art.138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymano w mocy – opartą na przepisach art.32 i art.43 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz.414 ze zm.) – decyzję z dnia [...] odmawiającą przyznania R. A. zasiłku celowego na pokrycie kosztów dezynsekcji mieszkania. Organ odwoławczy doszedł bowiem do przekonania, iż jest ona trafna. Odwołujący się spełnia kryterium dochodowe oraz jedną z przesłanek z art.3 ustawy o pomocy społecznej, nadto będąca przedmiotem sprawy potrzeba, w jego ocenie, mieści się w granicach celów pomocy społecznej. Niemniej jednak zważył, iż skoro dezynsekcji może dokonać w sposób profesjonalny podmiot gminny – Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej – niezasadne byłoby przyznanie środków na ten cel w ramach świadczeń pomocowych. Dlatego, mając także na uwadze niejako stałe korzystanie przez R. A. z tych środków i "wkomponowanie" rozstrzygnięcia w program pomocy, odwołania nie uwzględnił. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, kwestionując trafność ustaleń i rozważań poczynionych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Podniósł, iż błędnym jest jego pogląd, jakoby dezynsekcji miał dokonać wynajmujący. Takie czynności podejmowane są tylko wówczas, gdy grozi epidemia chorób zakaźnych. W pozostałych przypadkach obowiązek jej realizacji spoczywa na najemcy lokalu. A skoro zabieg ten jest niezbędny i nie wykracza poza ramy pomocy społecznej, w jego opinii, należało uwzględnić wniosek. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji, modyfikując wszak zajęte stanowisko w zakresie charakteru wniosku, wywodząc, iż przedmiotowe żądanie nie jest celem pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga musiała odnieść skutek, i to zarówno z powodów w niej podniesionych, jak też branych pod rozwagę z urzędu. Na wstępie należy wszak wyjaśnić, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne, przy czym w pierwszej instancji orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (p. art.3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do brzmienia art.97 §1 i art.103 powyższej ustawy Przepisy wprowadzające... oraz art.13 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd na podstawie przepisów tej ostatniej ustawy. Jak stanowi art. 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, albo stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art.145 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy czym, po myśli art.134 tej ustawy, sądy te dokonują kontroli legalności z urzędu, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, zaś wedle treści art. 135 tej ustawy władne są zastosować przewidziane nią środki również w stosunku do innych aktów wydanych w ramach danej sprawy, jeśli może się to przyczynić do końcowego jej załatwienia. Przeprowadzona w tych granicach ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, wykazała, że są one przedwczesne, a z powodu niedostatecznego wyjaśnienia sprawy i gołosłownych konkluzji uchylają się spod kontroli legalności. Przeto z powodu wadliwości proceduralnych nie mogą się ostać. Przedmiotem analizy w niniejszej sprawie jest kwestia zasiłku celowego, a więc jednego ze świadczeń z pomocy społecznej, do których bezspornie skarżący generalnie ma prawo, spełnia bowiem przepisane kryteria. Zasiłek celowy przyznawany jest na podstawie uznania administracyjnego, co nie oznacza pozbawionej kryteriów dowolności organu; uznanie to nie pozostaje również poza kontrolą instancyjną oraz sądowoadministracyjną. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przedmiotowej sprawie (zasiłku celowego) organ administracyjny wydaje decyzję oceniając w świetle art.32 ustawy o pomocy społecznej całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, w tym wiek, stan zdrowia, możliwości zarobkowania, wysokość uzyskiwanych dochodów itp., oraz charakter żądania, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli podopiecznych danego ośrodka pomocy społecznej i posiadane środki, a więc analizując czynniki subiektywne i obiektywne. Organy orzekający tych zasad nie miały na uwadze, albowiem rozstrzygając sprawę powołały się na okoliczność, której w żaden sposób nie wykazały. Mianowicie zaprezentowały pogląd, wedle którego dezynsekcję mieszkania skarżącego może przeprowadzić wynajmujący, co miało motywować odmowę uwzględnienia żądania skarżącego. Tymczasem w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dowodu na tę kwestię, a z brzmienia zalegających tamże pism oraz obowiązujących przepisów w zakresie najmu i utrzymania mieszkań, zdaje się wynikać, iż obowiązek ten spoczywa na najemcy lokalu. W takiej sytuacji, gdy nadto organy nie ustaliły czy istotnie mieszkanie skarżącego wymaga przeprowadzenia przedmiotowego zabiegu, zapadłe decyzje są przedwczesne, bo sprawa nie dojrzała do rozstrzygnięcia. Niezależnie od tego wypadnie wytknąć organom rozbieżne konkluzje dotyczące istoty sprawy. Oto bowiem organ pierwszej instancji w osnowie nie uznał żądania za niezbędną potrzebę, chociaż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] powołał się na opisaną wyżej podstawę odmowy. Natomiast organ odwoławczy w motywach zaskarżonej decyzji wywiódł, iż potrzeba jest zgodna z celami pomocy społecznej, po to, aby w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę zająć przeciwne stanowisko. Trzeba więc wskazać, iż w ocenie obecnego składu Sądu nie można wykluczyć, aby w prawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych żądanie dezynsekcji mieszkania mieściło się w ramach świadczeń pomocowych. Jeżeli zatem skarżący spełnia przepisane kryteria pozwalające na korzystanie z tych świadczeń, to mając na uwadze powyższy wywód, nie byłoby przeszkód dla uwzględnienia żądania. Przy czym trzeba podnieść, iż twierdzenie organów, jakoby skarżący nie chciał skorzystać z dezynsekcji wykonanej przez wskazany przez wynajmującego podmiot, nie ma oparcia w materiale sprawy. Nadto mniejsze znaczenie dla jej wyniku, niż utrzymują to organy orzekające, ma kwestia korzystania z innych świadczeń przez skarżącego oraz zagadnienie programu pomocowego, który przecież nie funkcjonuje sam w sobie, a ma na celu niesienie stronom realnej i koniecznej pomocy. Nie od rzeczy będzie wreszcie zwrócenie uwagi, iż w sprawach uznaniowych konieczne jest szersze prezentowanie argumentacji przez organy w uzasadnieniach rozstrzygnięć, po to chociażby, aby możliwa była kontrola zasadności ich rozumowania. Zapadłe w niniejszej sprawie decyzje temu wymogowi nie sprostały. Dlatego też podlegały uchyleniu. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy właściwy organ uzupełni materiał dowodowy w naprowadzonych kierunkach, a następnie poczyni poprawne ustalenia faktyczne, które wnikliwie rozważy, mając na uwadze powyższe wywody. Pozwoli to na wydanie trafnej decyzji, którą umotywuje zgodnie z wymogami art.107 §3 k.p.a.. Co mając na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.145 §1 pkt 1 lit.c i art.135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Wyrzeczenie w trybie art.152 tej ustawy pominięto z uwagi na charakter zapadłych rozstrzygnięć.