II SA/Lu 654/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.), Protokolant st.sekr.sąd. Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 3 pkt 16 i 17, art. 4, art. 5 ust. 2, art. 8 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania E.K. od decyzji z dnia [...] r. (Nr [...]) wydanej z upoważnienia Wójta przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie odmowy przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziło, że organ I instancji odmówił skarżącej przyznania przedmiotowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci, ponieważ nie spełniła ustawowych przesłanek do jego przyznania. Z ustaleń faktycznych sprawy wynika bowiem, że mieszka ona z konkubentem, ojcem jej dzieci, który łoży na utrzymanie rodziny w miarę posiadanych możliwości finansowych oraz razem zajmują dwupokojowe mieszkanie, gdzie są zameldowani. Organ I instancji powołał się na art. 77 § 4 kpa stwierdzając, że powyższe fakty są znane organowi z urzędu. Następnie od tej decyzji E.K. wniosła odwołanie, w którym kwestionuje odmowę przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci. W treści odwołania podniosła, że chociaż mieszka razem z dziećmi w mieszkaniu, które jest własnością ojca jej dzieci, to jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto mieszka tam, ponieważ nie posiada własnego mieszkania i nie ma gdzie mieszkać, lecz stara się o mieszkanie komunalne, którego dotychczas nie otrzymała. Z kolei jedno z dzieci jest niepełnosprawne i wymaga odpowiednich warunków mieszkaniowych. Ponadto wyjaśnia, że jest panną i dlatego też nie może starać się o orzeczenie separacji. Znajduje się także w trudnej sytuacji materialnej i wnosi o przyznanie ww. świadczenia. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że art. 12 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Jednak dyspozycja art. 3 pkt 17 tejże ustawy określa pojęcie samotnego wychowywania dziecka. Zgodnie z tym przepisem samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Natomiast art. 3 pkt 16 omawianej ustawy stanowi, że pojęcie rodziny obejmuje odpowiednio członków rodziny: małżonków, rodziców, opiekuna prawnego dziecka, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. W tej sprawie, podkreślił organ odwoławczy, że z załączonych akt wynika, iż E.K. mieszka i wspólnie wychowuje dzieci razem z ojcem jej dzieci, które w świetle art. 3 pkt 16 stanowią rodzinę. Nie jest także w świetle art. 3 pkt 17 – osobą samotnie wychowującą dzieci, ponieważ wspólnie wychowuje dzieci z ich ojcem. Dlatego też nie spełnia przesłanek do uznania jej za osobę samotnie wychowującą dzieci. Status prawny w tej sytuacji pozostaje bez znaczenia, gdyż ojciec dzieci, co potwierdza w odwołaniu skarżąca ponosi wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w bloku. Ponadto organ II instancji dodał, że decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) organ przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dwoje dzieci na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. po 43 zł miesięcznie na dziecko, dodatki na dwoje dzieci z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego po 90 zł na dziecko oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie po 70 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 roku. Dlatego też organ I instancji prawidłowo odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci, orzekł organ odwoławczy. W skardze do Sądu skarżąca wystąpiła o przyznanie jej dodatku z tytułu samotnego wychowania dzieci. Ponadto w treści skargi kwestionuje ustalenia faktyczne dokonane w tej sprawie przez organy prowadzące postępowanie. W szczególności stwierdza, że dalej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wynika to z tego, że konkubent, tj. ojciec dzieci – z którym mieszka – do kwietnia 2004 roku dobrowolnie płacił na dzieci alimenty w wysokości 250-300 zł. Natomiast obecnie nie płaci alimentów, ponieważ pokrywa wszystkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania w bloku. Ponadto skarżąca podnosi, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i jako panna nie może starać się o separację. Z tych względów wnosi o pozytywne rozpatrzenie jej skargi. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy lecz nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, jak i powołaną w niej podstawą prawną. W tej sprawie, zaskarżona decyzja organu II instancji została bowiem wydana z naruszeniem przepisów o właściwości w świetle dyspozycji art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Wynika to z tego, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), które jako organ właściwy do prowadzenia postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych wskazują wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne (art. 20 ust. 2, art. 3 ust. 11) uprawniając go do upoważnienia w formie pisemnej innych wskazanych w ustawie osób – do wydania decyzji (art. 20 ust. 3). Nie ulega jednak wątpliwości, że organ właściwy określony w ustawie – to organ uprawniony do wydawania decyzji administracyjnych w pierwszej instancji, od których przysługuje odwołanie. Właściwym do rozpoznania odwołania nie jest jednak organ administracji publicznej wyższego stopnia – lecz inny organ wskazany w ustawie (art. 127 § 2 kpa). Organem tym jest jednak sąd rejonowy, co wynika z dyspozycji art. 4778 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który to przepis w brzmieniu aktualnie obowiązującym wszedł w życie na podstawie art. 34 ust. 2 lit.a powołanej wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Dlatego też powyższe przepisy nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji wydanej przez organ I instancji jest sąd powszechny. Sądy powszechne są organami właściwymi w sprawach o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, porodowy, pogrzebowy, rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. Przepisy k.p.c. w tym względzie formułują również konkretne odrębności postępowania odwoławczego, co przekonuje o zasadności wyżej formułowanych wniosków odnoszących się do zakresu stosowania przepisów kpa. Organem odwoławczym innym niż organ administracji publicznej może być sąd powszechny, którego zadaniem, jako organu rozpatrującego sprawę administracyjną jest bowiem merytoryczne załatwienie sprawy, nie zaś ocena prawidłowości działania organu administracji publicznej. Z tych względów, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało odwołanie jako organ niewłaściwy od decyzji administracyjnej wydanej przez organ I instancji, zaskarżona decyzja jest dotknięta kwalifikowaną wadą nieważności określoną art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku z dnia 12 maja 1995 r. (Sygn. akt IV SA 217/94 opublik. ONSA 2/96 p. 91). Z tych względów Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).