IV SA/Wa 640/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Asesor WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.) Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa majątku ziemskiego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004 r. Zaskarżoną decyzją z dn. [...] czerwca 2004 r. wydaną w na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dn. [...] lutego 2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. [...] października 1948 r. uchylającego z urzędu orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dn. [...] stycznia 1946 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podał, że orzeczeniem z dn. [...] stycznia 1946 r. Wojewódzki Urząd Ziemski w W. uznał, że nieruchomość "[...]" lit. [...] będąca własnością R. Z. i I. Z. o pow. 39 ha nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" ww. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z powodu dokonanego w 1935 r. podziału majątku na podstawie aktu notarialnego. Orzeczeniem z dnia [...] października 1948 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w trybie nadzoru uchylił ww. orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. i uznał, że nieruchomość ziemska "[...]" o łącznym obszarze 77,5 ha podpada pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, podając, że decyzja Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego podjęta została bezpodstawnie, ponieważ strony nie przedłożyły wówczas działu tej nieruchomości w formie aktu notarialnego, a zeznania świadków oraz inne dowody nie były miarodajne. Pismem z dnia 28 czerwca 1990 r. D. A. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia organu naczelnego z dn. [...] października 1948 r. podnosząc, iż nieruchomość ziemska "[...]" została wyłączona spod działania przepisów o reformie rolnej, ponieważ obszary poszczególnych gospodarstw nie przekraczały norm przewidzianych w dekrecie z uwagi na podział tego majątku aktem notarialnym z dn. [...] lutego 1947 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności wyżej wskazanego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, podając, że brak jest nie tylko aktu notarialnego o przeprowadzeniu podziału majątku w 1935 r., do którego zawarcia konieczne było uzyskanie zgody Urzędu Ziemskiego na przeniesienie tytułu własności i dokonanie odpowiednich podziałów nieruchomości, ale także brak jest jakiejkolwiek wzmianki w dokumentach o uzyskanie takiego zezwolenia i ujawnieniu podziału nieruchomości w księgach wieczystych. W takim przypadku, zdaniem organu, nie można uznać, że nastąpił prawnie skuteczny podział przedmiotowej nieruchomości na dwa odrębne gospodarstwa, z których ogólny obszar każdego z nich, nie przekracza 50 ha. Decyzją z dn. [...] czerwca 2004 r. po rozpoznaniu wniosku Z. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dn. [...] lutego 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że podjęte w toku postępowania czynności, a m. in. uzyskanie informacji od wyspecjalizowanych agend, gromadzących dokumenty, takich jak Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwoweg w P. i Oddział w M., nie potwierdziły faktu sporządzenia w kancelarii notariusza J. R. w R. aktu notarialnego podziału nieruchomości ziemskiej "[...]". Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. Z. zarzucając naruszenie interesu prawnego spadkobierców po S. Z., poprzez odmówienie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. [...] października 1948 r. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uznanie za ważne orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w W. z dnia [...] stycznia 1946 r. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż podniesione w skardze. Sąd stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W sprawie niniejszej nastąpiło takie naruszenie prawa procesowego, które jest podstawą do wznowienia postępowania. Organ orzekający w niniejszej sprawie nie ustalił następców prawnych byłych właścicieli majątku ziemskiego i w konsekwencji zaniechania tego obowiązku w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] października 1948 r. uznającego nieruchomość ziemską "[...]" za podpadającą pod art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), nie brali udziału wszyscy spadkobiercy byłego właściciela majątku. Obecny na rozprawie w dniu 6 stycznia 2004 r. skarżący Z. Z. wyjaśnił, że jego matka H. Z. i brat R. Z. nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym i nie udzielili mu pełnomocnictwa do reprezentowania ich interesów w tym postępowaniu. Natomiast jego ciotki I. W., D. A. i A. K. udzieliły pełnomocnictwa adw. M. L. Z okazanego przez skarżącego na rozprawie pełnomocnictwa wynika, że datowane ono jest na dzień 6 sierpnia 2004 r., a zatem udzielone zostało po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego należy stwierdzić, że nie wszyscy spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości ziemskiej, której sprawa dotyczy, uczestniczyli w postępowaniu administracyjnym. Wskazać trzeba, iż jednym z najistotniejszych aspektów zasady ogólnej kpa czynnego udziału strony w postępowaniu przed organami administracji publicznej jest zawiadomienie jej o wszczęciu postępowania w sprawie (art. 61 § 4 kpa). Organ obowiązany jest z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracyjny nie może tylko jej gwarantować udziału, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne osoby. Organ wszczynając postępowanie z urzędu lub na wniosek strony obowiązany jest zawiadomić o wszczęciu postępowania wszystkie osoby będące zgodnie z art. 28 kpa stronami w sprawie. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 4 kpa (por. B. Adamiak J. Borkowski - "Kodeks postępowania administracyjnego" - Komentarz Wyd. C.H. BECK - Warszawa 1996 r. s. 314). W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie powiadomił o wszczęciu przedmiotowego postępowania wszystkich następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości ziemskiej, jak również nie dokonał ustaleń czy w niniejszej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne osoby, poza wnioskodawcą i osobami przez niego wskazanymi. Wykazane wyżej naruszenie przepisów art. 61 § 4 i art. 10 p 1 kpa stanowią przesłankę do wznowienia postępowania stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Sąd stwierdziwszy takie naruszenie prawa obowiązany jest uchylić decyzję, wydaną w postępowaniu prowadzonym bez udziału wszystkich stron. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt b i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.