IV SA/Wa 628/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Asesor WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.) Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi E. K. i A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2001 r.; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. K. i A. L. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dnia [...] lutego 1966 r. orzeczono o przejęciu na własność Państwa działki Nr [...] o powierzchni 0,66 ha stanowiącej uprzednio, zgodnie z odpisem z księgi wieczystej wsi G. [...][...]własność J. B. W dniu 14 lipca 1994 r. E. K. i A. L. - następcy prawni J. B. wystąpiły do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wyżej wskazanej decyzji. Decyzją z dn. [...] października 1994 r. Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Pr.PRN, którą Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] kwietnia 1999 r. utrzymał w mocy. Wyrokiem z 11 czerwca 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyżej wskazane decyzje z powodu naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym. Rozpoczynając sprawę ponownie Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2001 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dn. [...] lutego 1966 r. Organ wskazał, że podstawę prawną tej decyzji stanowił art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Zgodnie z treścią tego przepisu o przejęciu nieruchomości na własność Państwa decydowały wyłącznie dwie przesłanki tj. objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia [...] kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub ich przekazanie w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Bez znaczenia były okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Według organu I instancji w niniejszej sprawie zostały spełnione obie przesłanki, gdyż w dniu [...] kwietnia 1958 r. przedmiotowa nieruchomość była we władaniu M. Zakładu Drzewnego [...] w M., co potwierdza m.in. protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 31 maja 1954 r. jak również same strony w swoich wnioskach nie kwestionują tej okoliczności. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskutek odwołania E. K. i A. L. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], uznając że jest ona prawidłowa. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. [...] czerwca 2004 r. wniosły E. K. i A. L. Skarżące podnoszą, że przedmiotowa nieruchomość rolna została objęta we władanie Państwa na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] maja 1954 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] marca 1963 r. W związku z tym, że Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...].03.2004 r. stwierdził nieważność obu ww. rozstrzygnięć, to w ocenie skarżących również nieważne są decyzje Wojewody [...]i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Minister Rolnictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Dlatego też, działając na podstawie powyższego przepisu Sąd doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznał organ niewłaściwy rzeczowo, w związku z tym zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja dotknięte są wadą kwalifikowaną o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiło podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydaw. C.H. Beck, Warszawa 2000, str. 674). W niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dnia [...] lutego 1966 r. wydana została na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71). Powołana ustawa została znowelizowana ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56). Przepis art. 1 pkt 1 tej ustawy zmienił tytuł poprzednio obowiązującej ustawy nadając jej brzmienie: "o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego". Zgodnie z treścią art. 9 ust. 3 znowelizowanej ustawy właściwymi do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa stały się terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej przeszły zadania i kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego określone w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Wskazany przepis stanowiący o kompetencji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126 ze zm.) W obecnie obowiązujących przepisach właściwość w omawianej kategorii spraw nie została przypisana żadnemu organowi, a także brak jest podstawy materialnoprawnej odpowiadającej art. 9 ust. 3 powołanej powyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz 872 ze zm.) do właściwości starosty przeszły, jako zadanie z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Dlatego też kompetencja do orzekania we wspomnianych sprawach w pierwszej instancji przeszłoby obecnie na starostę, a więc organ samorządowy. W myśl art. 17 pkt 1 kpa, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1993 r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest przepisów szczególnych, które stanowiłyby o właściwości wojewody jako organu wyższego stopnia. Powyższe prowadzi do wniosku, iż organem wyższego stopnia właściwym do oceny w trybie nadzoru przedmiotowej decyzji jest samorządowe kolegium odwoławcze. Dlatego też rozpoznanie wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dn. [...] lutego 1966 r. o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa przez Wojewodę [...] oznacza, że postępowanie nieważnościowe prowadził niewłaściwy rzeczowo organ i wobec tego wydana przez ten organ decyzja, jak i zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotknięte są wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.