I SA/Wr 379/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Betta (sprawozdawca), Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz, Asesor WSA Dagmara Dominik, Protokolant Paulina Biernat, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi T. K. i A sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ugodowego rozliczenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] Nr [...]. Skarżący T. K. – [...] spółka z o.o. w W. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z wnioskiem o ugodowe rozliczenie postępowania egzekucyjnego za okres od 1996r. do czerwca 1998r. poprzez dokonanie na ich rzecz zwrotu kwoty [...] określonej jako równowartość zajętych i sprzedanych w postępowaniu egzekucyjnym ruchomości wraz z odsetkami i nienależnie pobranymi kosztami egzekucyjnymi. Strona skarżąca podniosła, że w przypadku spełnienia jej żądań nieważne staną się sprawy toczące się z jej skarg przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, jak również upadnie sprawa żądania odszkodowania przed Sądem Okręgowym w L. Występujący w imieniu spółki T.K. wskazał, że żądane środki pieniężne niezbędne są spółce na realizację jej zadań gospodarczych oraz działalność samorządową. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia [...]. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. Wskazał w uzasadnieniu orzeczenia na brak możliwości zawarcia ugody w trybie w jakim tego żądała strona a to art. 114 kpa. który jest przepisem ogólnym nie mającym w sprawie niniejszej zastosowania, ponieważ postępowanie egzekucyjne w administracji toczone jest w oparciu o przepisy szczególne tj. – ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która w art. 168b stanowi o możliwości dochodzenia przez zobowiązanego odszkodowania od wierzyciela lub organu egzekucyjnego na podstawie przepisów k.c. za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia egzekucji lub postępowania zabezpieczającego. Na postanowienie organu I instancji skarżący wnieśli zażalenie podnosząc, iż Urząd Skarbowy w G. spowodował uniemożliwienie T. K. kampanii wyborczej na radnego do sejmiku samorządowego, że organ I instancji nie odniósł się do istoty sprawy i merytorycznego rozstrzygnięcia. Powołał żalący się iż Urząd Skarbowy "zajął wirtualnie" środki produkcji o wartości ponad [...] znajdujące się faktycznie w 4 miastach, jak również że Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. nie jest od lipca 1998r. organem egzekucyjnym, a w przypadku odmowy ugodowego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o kpa odszkodowanie będzie dochodzone od wierzyciela i organu egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, uznając, że uregulowania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w postępowaniu administracyjnym nie zawierają unormowań dających podstawę do zawarcia wnioskowanej ugody, zaś przepisy art. 114 kpa i następne nie mają w sprawie zastosowania co skutkować musiało umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowe. Postanowienie organu odwoławczego stało się przedmiotem skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podtrzymał stanowisko iż w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy art. 114 kpa i następne, iż jego zdaniem na każdym etapie i w każdym stadium postępowania istnieje możliwość ugodowego rozstrzygnięcia sprawy. Zarzucił, iż wobec zakończenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Urząd Skarbowy w G. także poprzez wydanie przez ten organ stosownych postanowień umarzających postępowanie egzekucyjne, nie może on ponownie prowadzić postępowania egzekucyjnego ani uzurpować sobie prawo do dalszego rozliczania jako organ egzekucyjny. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, obejmującą między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem zarówno materialnym jak i formalnym. Nie przesądzając kwestii prawidłowości rozstrzygnięcia zaskarżonym postanowieniem zdaniem Sądu należało uwzględnić skargę i orzec o wyeliminowaniu stanowiącego przedmiot skargi postanowienia z obrotu prawnego. Zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Zgodnie bowiem z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966r. (tekst jednolity Dz. U. nr 110 z 2002r. poz. 968 z późn. zm.) do postępowania egzekucyjnego mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym nie stanowią inaczej. Niewątpliwie w tymże postępowaniu egzekucyjnym winny mieć zastosowanie ogólne zasady obowiązujące w postępowaniu administracyjnym a w szczególności ustanowiona w art. 10 § 1 kpa zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Z zasady tej wynikają dla organu administracji państwowej obowiązki, a mianowicie zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowanie stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, co dla ochrony praw strony ma istotne znaczenie. Zapewnia jej bowiem wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego. Przywołany art. 10 § 1 kpa gwarantujący stronie czynny udział wyraża się w tym, że strona ma nie tylko prawo być obecna "czynnie" przy czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale prawo do czynnego kształtowania stanu faktycznego przez prawo żądania przeprowadzenia dowodów. Strona postępowania ma prawo do zajęcia stanowiska wobec żądań zawartych w aktach sprawy. "Jest to prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Obowiązkiem zaś organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie – uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 kpa" (Dawidowicz, Postępowanie administracyjne str. 94). Z akt rozpatrywanej sprawy wynika iż przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zarówno organ I jak i II instancji nie wypełnił obowiązku nałożonego na niego art. 10 § 1 kpa. Organy egzekucyjne nie wypełniły również obowiązku z art. 10 § 3 kpa nakładającego na organ obowiązek utrwalenia w aktach sprawy, w formie adnotacji, przyczyn odstąpienia od zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu. W adnotacji tej zaś organ obowiązany jest wykazać okoliczności faktyczne, które przyjął jako podstawę uzasadniającą odstępstwo od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Podkreślić należy iż obowiązek sporządzenia omawianej adnotacji nie zwalnia bynajmniej organu prowadzącego postępowanie od obowiązku ujawnienia w uzasadnieniu decyzji okoliczności, ze względu na które podjął on rozstrzygnięcie w sprawie z naruszeniem zasady określonej w art. 10 § 1 kpa. W przedmiotowej sprawie jak wynika z akt brak jest sporządzenia przez organ egzekucyjny zarówno I jak i II instancji adnotacji o której mowa w art. 10 § 3 kpa jak również zaskarżone postanowienie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia nie podaje przyczyn dla których podjęto rozstrzygnięcie z pominięciem czynnego udziału strony w postępowaniu. Zdaniem Sądu skoro zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego a to art. 10 § 1 i 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy należało uchylić postanowienie organu I jak i II instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi iż zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia.