II SA/Ka 79/03

Dnia 12 stycznia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędzia NSA Łucja Franiczek Asesor WSA Krzysztof Targoński (spr.) Protokolant apl. radcowski Joanna Tudyka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2005 roku sprawy ze skargi K.K., K.L. i S.K. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość: oddala skargę. Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 130, art. 132 ust. 4, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz art.104 Kodeksu postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.): 1 - ustalił wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w D., obręb S. ozn. nr [...], karta mapy 19 o łącznej powierzchni 737 m² w kwocie [...] zł, 2 - zobowiązał Skarb Państwa do zapłaty odszkodowania w kwocie [...], w tym na rzecz K.K. – [...], K.L. – [...] i S.K. [...] zł, 3 – ustalił, iż zapłata odszkodowania nastąpi jednorazowo, w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość było prowadzone w związku z decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], nr [...], mocą której stwierdzono nieważność decyzji wywłaszczeniowych: Prezydenta Miasta D. z dnia [...], nr [...] oraz Wojewody K. z dnia [...], nr [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] od S.K., K.K. i K.L., którzy byli jej współwłaścicielami w równych częściach ułamkowych, wynoszących po 1/3. Następnie wskazano, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a spełniając wymogi tej ustawy w dniu [...] przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem zainteresowanych stron w obecności rzeczoznawcy majątkowego, który przedstawił operat szacunkowy, gdzie wartość wywłaszczonej nieruchomości, według aktualnych wartości rynkowych z uwzględnieniem jej stanu z dnia wywłaszczenia, określił w kwocie [...] zł. Na podstawie oświadczeń osób wywłaszczonych oraz zgromadzonych dokumentów ustalono, że nieruchomość przed wywłaszczeniem stanowiła teren niezabudowany, bowiem istniejący tam dom mieszkalny został wyburzony około [...]. Wyjaśniono, że odszkodowanie nie mogło obejmować składnika budowlanego, gdyż został on usunięty z nieruchomości przed jej wywłaszczeniem, zatem doszło do naruszenia posiadania, a związanych z tym roszczeń należało dochodzić na drodze cywilnej. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż S.K. dochodził swych roszczeń w sposób skuteczny przed Sądem Wojewódzkim w K. – sygn. akt [...]. Natomiast pozwy K.K. (sygn. akt [...]) i K.L. (sygn. akt [...]) zostały oddalone przez Sąd Wojewódzki w K. Na podstawie art. 134 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, po uprzednim wyrażeniu zgody przez zainteresowanych, ustalono, że zapłata odszkodowania nastąpi jednorazowo w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna. Wspólne odwołanie od powyższej decyzji złożyli K.K., K.L. i S.K. oznajmiając, iż nie wnoszą roszczeń, co do wysokości odszkodowania za grunt, natomiast ich zastrzeżenia budzi brak oszacowania strat z tytułu utraconego zysku. Nie zgadzają się z poglądem, że ustalenie odszkodowania za składnik budowlany nie może nastąpić na drodze administracyjnej, ponieważ w ich ocenie naruszenie własności przez pozbawienie posiadania w żadnym wypadku nie należy do stosunków cywilno-prawnych. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 234/00, gdzie Sąd wskazał na rażące naruszenie prawa przy ustaleniu odszkodowania przez organ dokonujący wywłaszczenia, wywiedziono, że oprócz art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zostały rażąco naruszone również artykuły 1, 6 i 7 tej ustawy. Ich zdaniem organ odpowiedzialny za wywłaszczenie nie dopełnił podstawowego obowiązku, tj. na rozprawie wywłaszczeniowej nie przedstawił opinii biegłego, a jedynie wystąpiono z ofertą nabycia przygotowaną bez udziału biegłego. Zatem na jej podstawie nie można było podjąć decyzji o wywłaszczeniu, ponieważ do podjęcia rzeczonej decyzji zgodnie z obowiązującym prawem wymagana była umowa. Odwołujący się wyjaśnili, iż przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wyrazili gotowość dobrowolnego odstąpienia ich nieruchomości, jednak nie doszło do zawarcia umowy nabycia nieruchomości z powodu rażącego naruszenia prawa przy szacowaniu jej wartości. Zatem nie spełniono materialno-prawnych przesłanek wywłaszczenia, a ich zgodę na dobrowolne odstąpienie nieruchomości bezprawnie potraktowano, jako zgodę na wywłaszczenie. Podkreślili, iż zajęcie spornej nieruchomości odbyło się bez ich zgody i wiedzy oraz bez podstawy prawnej. Na koniec wyrażono pogląd, że decyzja pierwszoinstancyjna oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], nr [...] rażąco naruszają przepisy prawa i pozostają w sprzeczności z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 234/00. Wojewoda Ś. decyzją z dnia [...], nr [...] działając na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie ( tekst jed. Dz. U. z 2001 r. nr 80, poz. 872), art. 128, art. 129, art. 130, art. 132 i art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności opisał chronologicznie wszystkie decyzje administracyjne, jakie zostały wydane w sprawie wywłaszczenia spornej nieruchomości. Otóż Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...], nr [...] orzekł o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości i ustalił wysokość odszkodowania za składnik gruntowy i budowlany w łącznej kwocie [...] (wartość przed denominacją). Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda K. decyzją z dnia [...], nr [...] uchylił decyzję pierwszoinstancyjną w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za składnik budowlany, a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...], nr [...] po rozpatrzeniu wniosku K.K., K.L. i S.K., stwierdził nieważność decyzji Wojewody K. z dnia [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 234/00 uchylił obie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] i [...]. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...], nr [...] orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] oraz decyzji Wojewody K. z dnia [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, a w części dotyczącej wywłaszczenia odmówił stwierdzenia nieważności tych decyzji. Następnie wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu, w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, rodzi taki skutek, iż wnioskodawcy uzyskali prawo do ponownego wystąpienia z żądaniem ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, przy czym żądanie to należało rozpatrzyć na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zaś organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił wysokość odszkodowania z uwzględnieniem postanowień wynikających z art. 128, art. 129 i art. 130 ostatnio powołanej ustawy. Odnosząc się do zarzutu "nie ustalenia odszkodowania za składnik budowlany" organ odwoławczy podtrzymał stanowisko Prezydenta Miasta D., iż kwestia ta nie może być rozstrzygnięta na drodze postępowania administracyjnego. Powyższa decyzja zaskarżona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez K.K., K.L. oraz S.K., którzy zarzucili, że w wyniku rażącego naruszenia prawa przez organ wywłaszczeniowy ponieśli szkodę, bowiem nie mogli korzystać z bezprawnie zajętej w [...] nieruchomości ( grunt i składnik budowlany). Domagają się zatem wyrównania całej szkody, a nie tylko części. W ich ocenie zasadność żądania potwierdził wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 234/00, jednakże Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie wydał decyzji, uwzględniającej ocenę wyrażoną w tym wyroku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym, datowanym [...] skarżący powiadomili o nowych okolicznościach sprawy jakie zaistniały po wniesieniu skargi. Otóż do wysokości odszkodowania nie mieli oni i nie mają zastrzeżeń, natomiast nie zgadzają się z odmową: wypłacenia odszkodowania za składnik budowlany, naliczenia odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie odszkodowania oraz odszkodowania z tytułu utraconego zysku. Poinformowali również, że zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], gdyż w ich ocenie nie wykonał on wcześniejszego wyroku Sądu z dnia 27 czerwca 2001 r., jednak Sąd oddalił skargę. To zaś skłoniło ich do ponownego zbadania kwestii odsetek, bowiem w ich ocenie decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na rozprawę w dniu 12 stycznia 2005 r. stawili się K.K. oraz S. K., którzy podtrzymali argumentację skargi oraz pisma procesowego z dnia [...] i zażądali zasądzenia odszkodowania za bezprawnie, jeszcze przed wywłaszczeniem, wyburzony budynek. Poinformowali, że w postępowaniu cywilnym odszkodowanie za wyburzony budynek otrzymał częściowo tylko skarżący S.K. Żądania zwrotu kosztów sądowych nie zgłoszono. Pełnomocnik Wojewody Ś. wnosząc i wywodząc jak w odpowiedzi na skargę zaakcentował, że odszkodowanie za składnik gruntowy zostało wypłacone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Wyjaśnić należy, że mimo, iż skarga wniesiona została pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) to jednak rozpoznać należało ją w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze . zm.). Konsekwencja taka wynika bowiem z przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Przypomnieć trzeba, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...], nr [...] stwierdził nieważności decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] oraz decyzji Wojewody K. z dnia [...] w części, dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Błędne jest zatem stanowisko skarżących, iż w pełni odżyła na nowo sprawa wywłaszczenia ich nieruchomości, bowiem stwierdzono nieważność tylko jednego elementu decyzji o wywłaszczeniu, tj. ustalenia kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, natomiast w pozostałym zakresie w obrocie prawnym funkcjonuje od [...] ostateczna decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości. Dla pełnej jasności wskazać trzeba, że w dacie orzekania o wywłaszczeniu spornej nieruchomości (1980 r.) w art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm.) określono jakie w szczególności elementy powinna zawierać decyzja o wywłaszczeniu, w tym ustalenie odszkodowania i terminu zapłaty odszkodowania (art. 23 ust. 1 pkt 3). W art. 129 ust. 1, mającej zastosowanie w sprawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) również zapisano, że odszkodowanie ustala się w decyzji o wywłaszczeniu. Dodać trzeba, że obowiązek stosowania w rozpoznawanej sprawie przepisów ostatnio powołanej ustawy wynika z jej art. 233, a Sąd powołując się w dalszych rozważaniach na zawarte w niej regulacje uwzględnił ich treść w brzmieniu, obowiązującym w dacie orzekania przez organ pierwszej i drugiej instancji bowiem Sąd, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, uwzględnia stan prawny obowiązujący w dniu jej wydania. Zasady ustalania wysokości odszkodowania określone zostały w art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ust. 1 wskazano, że "wysokość odszkodowania ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu". W kontekście przytoczonego przepisu, Sąd uznał, iż organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że odszkodowanie należało ustalić tylko za składnik gruntowy, bowiem w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości – [...]- była ona niezabudowana, co zresztą skarżący potwierdzili na rozprawie wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu [...]. W protokole z tej rozprawy, przekazanym do Sądu wraz z aktami sprawy, podpisanym przez skarżących, zapisano m.in. "budynek został wyburzony w [...] i właściciele stwierdzają, że nikt z nich nie wyrażał pisemnej zgody na wyburzenie, jednakże po otrzymaniu mieszkań spółdzielczych właściciele budynek ten opuścili w [...].". Nie można było zatem ustalić odszkodowania za składnik budowlany nieruchomości, gdyż w momencie wydania decyzji o wywłaszczeniu fizycznie on już nie istniał. Skoro bezprawnie została naruszona własność skarżących, to mogli oni dochodzić swoich roszczeń na drodze cywilnej, o czym powiadomiono ich m.in. w decyzji Wojewody K. z dnia [...], co zresztą jeden ze skarżących skutecznie uczynił. Natomiast kwota ustalonego odszkodowania za składnik gruntowy wywłaszczonej nieruchomości zyskała aprobatę skarżących, co potwierdzili w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej oraz w piśmie procesowym z dnia [...], a Sąd nie będąc związany granicami skargi ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) badając tę kwestię nie dopatrzył się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Nie może być uznany za trafny zarzut skarżących, iż organ pierwszej instancji naruszył postanowienia wynikające z art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ust. 1 tego artykułu zapisano, że "zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna" ( organ pierwszej instancji zgodnie z ust. 4, po uzyskaniu zgody skarżących wskazał, że odszkodowanie zostanie wypłacone w terminie 30 dni). Trzeba jednak pamiętać, że przytoczony przepis odnosi się do sytuacji, gdy ustalenie odszkodowania następuje w decyzji o wywłaszczeniu, zgodnie z regułami określonymi na początku rozważań Sądu, a więc w tym samym dniu staje się ostateczne rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu i ustaleniu odszkodowania. W przeciwnym razie roztrząsany przepis pozbawiony byłby sensu, bowiem nie można dokonać zapłaty odszkodowania, którego kwota nie została ustalona, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. W obrocie prawnym pozostaje bowiem od 1980 r. ostateczne rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu spornej nieruchomości, a odszkodowanie z tego tytułu ustalone zostało dopiero decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] w następstwie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], nr [...], mocą której stwierdzono nieważność decyzji o wywłaszczeniu (obu instancji) z [...], w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Reasumując powyższe przyjdzie stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie 30 dniowy termin do zapłaty odszkodowania biegnie od dnia, w którym decyzja ustalająca to odszkodowanie stała się ostateczna, a dopiero nie dokonanie zapłaty odszkodowania w tak ustalonym terminie, może stanowić podstawę do ewentualnego żądania zapłaty odsetek według zasad określonych w Kodeksie cywilnym (art. 132 ust. 2). Odmienne zatem stanowisko skarżących, w tym zakresie, nie mogło być przez Sąd zaakceptowane. Dodatkowo przyjdzie stwierdzić, iż w art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawodawca jednoznacznie wskazał, że wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zależy od jej stanu w dniu wywłaszczenie i wartości, przy czym tak ustalone odszkodowanie jest jedyną formą zadośćuczynienia za pozbawienie własności przewidzianą w tej ustawie. Skarżący zatem nie mogli skutecznie żądać zapłaty na ich rzecz, innych świadczeń pieniężnych w związku z wywłaszczeniem spornej nieruchomości. Na koniec wyjaśnić trzeba, że Sąd nie mógł się odnieść do zarzutów skierowanych do decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...], nr [...], bowiem choć pozostaje ona w związku z ocenianą sprawą, to jednak wykracza poza jej granice ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnego). Mając na względzie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), skargę oddalił.