IV SA/Wa 639/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka /spr./ Sędziowie WSA Łukasz Krzycki asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Protokolant Joanna Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Fabryki Kosmetyków "P." Spółka Akcyjna w L. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa oddala skargę IV SA/Wa 639/04 UZASADNIENIE Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję b. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2003 r., stwierdzającą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 kpa nieważność: - orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "W., L., ul. [...]", - orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1958 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "W., L., ul. [...], wobec stwierdzenia, że zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że rozpoznając sprawę ponownie nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r. Nacjonalizacja przedmiotowego przedsiębiorstwa została dokonana na podstawie art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U.R.P. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego (Dz. U. Nr 62, poz. 343) w § 1 pkt 13 stanowiło, że na własność Państwa przechodzą przedsiębiorstwa pończosznicze, posiadające więcej niż 20 sztuk pończoszniczych maszyn okrągłych stopkowych motorowych (automatów) albo ponad 20 sztuk maszyn okrągłych pończoszniczych jednolitych (produkujących stopkę i cholewkę) albo ponad 1 zespół kotonowy o 24 głowicach (3 maszyny cholewkowe i stopkowe po 24 głowice), albo więcej aniżeli 1 maszynę jednolitą o 24 głowicach. Oceniając stan wyposażenia technicznego fabryki na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (5 luty 1946 r.) w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ stwierdził, że w przedmiotowym przedsiębiorstwie pończoszniczym nie istniały maszyny i urządzenia wymienione w pkt 13 § 1 oraz w pkt 14 § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. Organ oparł się na ekspertyzie technicznej z dnia 24 marca 1994 r. R. S., z której wynika, że przedsiębiorstwo nie posiadało zestawu maszyn i urządzeń technicznych pozwalających na prowadzenie produkcji trykotaży, której prawidłowość potwierdził w swej opinii weryfikacyjnej z dnia 8 listopada 1999 r. rzeczoznawca W. T,, a nadto na opiniach wykonanych po wydaniu wyroku przez NSA z dnia 17 czerwca 2003 r.: R. S. z dnia 21 października 2003 r., z której wynika, że maszyny wymienione w spisie majątku przedsiębiorstwa dokonanym w dniu 15 lutego 1945 r. służyły tylko do produkcji pończoch z racji technologii nie były przystosowane do produkcji trykotaży, a maszyn trykotażowych fabryka nie posiadała oraz W. J. z dnia 30 listopada 2003 r. stwierdzającej, że podstawowe maszyny zainstalowane w przedsiębiorstwie wg protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 15 lutego 1945 r. były maszynami dziewiarskimi przeznaczonymi wyłącznie do produkcji cienkich dzianin na cholewki, stopki i pięty pończoch damskich, a tym samym nie przeznaczone i przystosowane do wytwarzania innych rodzajów dzianin - trykotaży. Stan wyposażenia technicznego w określone maszyny i urządzenia w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej świadczy, że przedmiotowe przedsiębiorstwo posiadało wyłącznie zdolność do produkcji pończoch, a nie trykotaży. Stanu tego nie podważa "opis" sporządzony bez podania daty i nie wiadomo przez kogo wystawiony, aczkolwiek zaopatrzony 6 podpisami nieczytelnymi oraz protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 20 grudnia 1950 r., w których w nazwie firmy podano wyrób pończoch "i trykotaży" w porównaniu z innymi wymienionymi w decyzji dowodami i eksertyzami, których moc dowodowa w ocenie organu orzekającego nie budzi żadnych wątpliwości. Przejęcie tego przedsiębiorstwa nastąpiło wbrew postanowieniom ustawy, albowiem wyposażenie składało się z maszyn i urządzeń nie odpowiadających parametrom określonym w w/w ustawie i rozporządzeniu, zatem powyższe orzeczenia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając skutki prawne , jakie wywołały powyższe decyzje organ uznał, że nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1997 r. Fabryka Kosmetyków "P." w L. została uznana za zlikwidowaną decyzją Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] listopada 1992 r. i wykreślona z rejestru przedsiębiorstw państwowych postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 1992 r. Zgodnie zaś z treścią pkt 2 § 2 Minister Skarbu Państwa w imieniu Skarbu Państwa działając na podstawie art. 52 ust 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych przeniósł własność mienia zlikwidowanej Fabryki Kosmetyków "P." w L. na rzecz Spółki pod firmą Fabryka Kosmetyków "P." Spółka Akcyjna w L. Na tej podstawie jako właściciel nieruchomości wpisany został Skarb Państwa – Fabryka Kosmetyków "P." Spółka Akcyjna w L. - jako użytkownik wieczysty i właściciel budynków i urządzeń. Jednakże ustanowienie wieczystego użytkowania i nabycie własności budynków na podstawie decyzji administracyjnej nie przesądza, że w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Przedmiot rozważań w zakresie art. 156 § 2 kpa mogą stanowić jedynie skutki prawne wywołane przez decyzje nacjonalizacyjne, a nie późniejsze zdarzenia prawne. Ponadto przeniesienie własności na rzecz Spółki Fabryka Kosmetyków "P." S.A. w L. nastąpiło w toku prowadzonego postępowania o stwierdzenie nieważności, w związku z czym, zgodnie z uchwałą NSA z dnia 20 marca 2000 r. dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy wniosła Fabryka Kosmetyków "P." S.A. w L., domagając się jej uchylenia, ewentualnie stwierdzenia jej nieważności. Zdaniem skarżącej orzeczenia nacjonalizacyjne zgodne były z ówcześnie obowiązującym prawem i brak jest podstaw do ich kwestionowania. Powołując się na opinię inż. W. J. skarżąca zarzuciła, że ponieważ biegły ten stwierdził, że tylko "podstawowe" maszyny produkcyjne nie były przystosowane do wytwarzania trykotaży, to pozostałe maszyny taką zdolność posiadały. Ponadto organ niesłusznie odmówił mocy dowodowej takim dokumentom jak "opis" i protokół zdawczo-odbiorczy z 20 grudnia 1950 r., które ze względu na datę sporządzenia oddawały najbardziej prawdopodobny stan faktyczny istniejący w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, odnosząc się do kwestii wymaganych rozporządzeniem R.M. z 24.X.1946 r. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ błędnie uznał, że po wydaniu orzeczeń nacjonalizacyjnych nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. W 1992 r. zawarta została na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych umowa o oddanie przez Skarb Państwa pracowniczej spółce akcyjnej mienia przedsiębiorstwa państwowego do odpłatnego korzystania. W umowie notarialnej znalazło się zobowiązanie do przeniesienia przez Skarb Państwa na spółkę akcyjną pracowniczą własności mienia i oddanie w użytkowanie wieczyste gruntów, co nastąpiło w drodze kolejnej odrębnej czynności prawnej, a nie decyzji administracyjnej. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Nadto podniósł, że wyprowadzony w skardze wniosek, oparty na podstawie wybiórczo dobranego stwierdzenia z ekspertyzy biegłego W. J. (z pominięciem dalszych jego ustaleń), że tylko podstawowe maszyny produkcyjne nie były przystosowane do wytwarzania trykotaży jest bezpodstawny. Wskazują na to nie tylko dalsze wnioski tego biegłego zawarte w opinii, ale również inne omówione w decyzji ekspertyzy. Odnośnie zaś wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych organ podniósł, że kwestia ta została przesądzona wyrokiem NSA z dnia 17 lipca 2003 r., który wskazał, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz zlikwidowanej Fabryki Kosmetyków "P.", jak i stwierdzenie nabycia przez nią własności budynków nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej, a nie w drodze czynności cywilnoprawnej. Prawa powyższe zostały przeniesione na inny podmiot – Fabrykę Kosmetyków "P." S.A. w ramach zbycia przez Skarb Państwa całego zlikwidowanego przedsiębiorstwa, jednak czynność ta została dokonana wówczas, gdy prowadzone było już postępowanie w przedmiocie oceny decyzji, na mocy których znacjonalizowane zostało przedsiębiorstwo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 157 § 2 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej. Jest ono samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. To oznacza, że organ nie może – rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią zatem przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa i dopiero ujawnienie w decyzji przynajmniej jednej z nich może skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Organ administracyjny, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem. Nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 kpa wymaga innego podejścia do sprawy niż w I instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny ocenia kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji. Z tego też względu organ nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty. Materialnoprawną podstawą wydania Orzeczenia Nr 22, będącego przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym był art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, który stanowił o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw przemysłowych określonych jako wielki i średni przemysł włókienniczy, które zostały sprecyzowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r. w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego. Nie jest uzasadniony zarzut skargi, że organ ponownie rozpoznając sprawę nieprawidłowo uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "W., L., ul. [...]" oraz orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1958 r. wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "W., L., ul. [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem powyższych przepisów prawa. Jak podniósł to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2003 r. przepisy wymienionego rozporządzenia wiązały uznanie za wielkie i średnie przedsiębiorstwa przemysłu włókienniczego przedsiębiorstwa pończosznicze i trykotażowe nie z faktyczną produkcją lecz z posiadaniem odpowiedniej ilości maszyn wymienionych w pkt 13 i 14 § 1 tego rozporządzenia. W postępowaniu przeprowadzonym po wydaniu powyższego wyroku organ nadzorczy przeprowadził dowód z opinii biegłego W. J. z Zespołu Rzeczoznawców Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego, która w sposób jednoznaczny określa, że przedsiębiorstwo nie posiadało żadnych maszyn wymienionych w pkt 13 i 14 § 1 w/w rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.X.1946 r. Potwierdza to także opinia R. S. z dnia 21 października 2003 r. Ponadto z ustaleniami tymi zgodne są inne dowody zgromadzone w sprawie, wskazujące na to, że przedsiębiorstwo zajmowało się jedynie produkcją pończoch, które zostały dokładnie omówione przez Ministra Gospodarki i Pracy. Powołany w skardze fragment opinii W. J. nie może być rozpatrywany w oderwaniu od treści całej opinii. Dokonując oceny wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych, o jakich mowa w art. 156 § 2 kpa organ administracji wziął pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2003 r. Z mocy art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) orzekający w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny jest tą oceną związany, jak również był związany organ administracyjny ponownie rozpoznając sprawę. Po wydaniu wymienionego wyroku nie zostały ujawnione nowe okoliczności, które mogłyby prowadzić do zmiany tej oceny, nie uległ także zmianie stan prawny. Otóż ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na rzecz zlikwidowanej Fabryki Kosmetyków "P." jak i stwierdzenie nabycia przez nią własności budynków nastąpiło nie na drodze czynności cywilnoprawnej lecz na podstawie decyzji administracyjnej. Utrwalone zostało w orzecznictwie stanowisko przyjmujące, że jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, że nie mają one charakteru nieodwracalnego. Ustanowienie wieczystego użytkowania i stwierdzenie nabycia własności budynków na podstawie decyzji administracyjnej niewątpliwie należy do skutków prawnych, które mogą być zniesione mocą decyzji administracyjnej. Wprawdzie prawa te zostały przeniesione na inny podmiot w ramach zbycia przez Skarb Państwa całego zlikwidowanego przedsiębiorstwa, jednak czynność ta została dokonana wówczas, gdy prowadzone było już postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa. Uwzględniając przytoczone wcześniej wywody, należy stwierdzić, że skutki prawne wywołane nie przez decyzję nacjonalizacyjną, ale przez późniejsze zdarzenia nie mogą stanowić podstawy do oceny, że decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Z tych względów, skład orzekający podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 20.III.2000 r. OPS 14/99, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie której Skarb Państwa nabył własność nieruchomości, jeżeli oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) .