IV SA/Wa 746/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia WSA Małgorzata Miron Asesor WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu wniosku T. K. (następcy prawnego byłej właścicielki gospodarstwa rolnego) na podstawie art. 158 § l k.p.a. w zw. z art. 156 § l k.p.a. i 157 § l i 2 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy L. z dnia [...] kwietnia 1978r. o przejęciu na rzecz Państwa w zamian za świadczenie emerytalne, gospodarstwa rolnego o pow. 7,1482 ha (z wyłączeniem budynków) położonego w L. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji podano, że przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Państwa nastąpiło na wniosek Z. K. w trybie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz. U. nr 32, póz. 140/. Podkreślono, że synowie Z. K. nie posiadali kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego a zatem nie spełniali warunków do przejęcia gospodarstwa zgodnie z art. 75 ust. l pkt 2 ww. ustawy z dnia 27 października 1977 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania T. K. od w/w decyzji na podstawie art. 138 § l pkt l w zw. z art. 156 § l pkt 2 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu wojewódzkiego. W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - w razie braku następców lub, gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. W związku z tym, że synowie właścicielki gospodarstwa nie spełniali warunków do przejęcia gospodarstwa określonych w art. 75 ust. l pkt 2 ustawy, przejęcie gospodarstwa przez Państwo na wniosek Z. K. nie było sprzeczne z prawem. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożył T. K. zarzucając naruszenie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Z. K. złożyła wniosek o przejęcie gospodarstwa pod wpływem błędu, ponieważ nie przypuszczała, że straci własność gospodarstwa bez możliwości przekazania go synom. Skarżący wskazał, że wszyscy synowie Z. K. przez wiele lat pracowali w przedmiotowym gospodarstwie i mogli jako następcy przejąć to gospodarstwo. Skarżący podał również, że jego matce należała się emerytura za pracę poza rolnictwem, której w całości nie chciano przyznać dopóki nie nastąpi przejęcie gospodarstwa przez Państwo. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz unieważnienie decyzji o przejęciu gospodarstwa przez Państwo. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoja dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych powodów, niż określone w jej uzasadnieniu. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Sąd, zatem poddał ocenie legalność zaskarżonej decyzji nie tylko w aspekcie zarzutów podniesionych przez skarżącego, lecz przede wszystkim zbadał kompetencję Wojewody, a następnie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do oceniania w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Dzielnicy L. z dnia [...] kwietnia 1978r. Zgodnie z art. 157 § l k.p.a. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Właściwość rzeczową organu ustala się według przepisów prawa materialnego, które to przepisy stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustalić należy najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określić organ wyższego stopnia (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 r., str. 732). Badana w postępowaniu nadzorczym decyzja wydana została przez Naczelnika Dzielnicy L. na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz. U. nr 32, poz. 140/. Ustawa ta została uchylona przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin /Dz.. U. nr 40, poz. 268 / z dniem 1 stycznia 1983 r. Następnie ta ustawa została uchylona ż dniem 1 stycznia 1991 r. przez ustawę z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczenia społecznym rolników /t.j. Dz. U. z 1998 r. nr 7, póz. 25/. Odnośnie kompetencji organów orzekających w powyższych sprawach, należy wskazać, że początkowo orzekały terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego, następnie po wejściu w życie ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw / Dz. U. nr 34, poz. 198 ze zm./ na podstawie art. 5 pkt 19 b kompetencje te przeszły na organy administracji rządowej - kierownika urzędu rejonowego. Powyższy artykuł został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa /Dz. U. nr 162, poz. 1126 ze zm./. Zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną / Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm./ do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowej rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów. Dlatego też gdyby takie sprawy były rozstrzygane obecnie właściwym organem byłby starosta tj. organ jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Należy podkreślić, że w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) uległ zmianie art. 17 pkt 1-3 k.p.a. i samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 22, póz. 268 ze zm.) Wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. tylko wtedy, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W niniejszej sprawie brak jest jednak przepisu szczególnego, który wskazałby Wojewodę jako organ wyższego stopnia. Właściwym, zatem organem, do przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Naczelnika Dzielnicy L. z dnia [...] kwietnia 1978 r., jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 ustawy Z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd orzekł jak na wstępie.