IV SA/Wa 709/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu20 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. M. kwotę 200 zł (dwieście), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1974 r., utrzymującej w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] listopada 1968 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,87 ha, położonego we wsi Z., stanowiącego własność S. M. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że dla oceny zasadności wydanych decyzji istotne znaczenie ma treść art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161). Stosownie do powołanego przepisu na własność Państwa mogły być przejęte, bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń wszelkie gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli. Natomiast §1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), określał, iż za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, w którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Według organu nadzoru w sprawie nie jest sporne, że w gospodarstwie S. M. nie zamieszkiwała żadna z osób wymienionych w §1 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Odnosząc się do kwestii braku zabudowań Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że jeżeli w gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał z tego powodu, że nie było w nim zabudowań, to by nie dopuścić do potraktowania gospodarstwa jako opuszczonego, grunty tego gospodarstwa powinny być co najmniej w większej części uprawiane przez właściciela bądź inne osoby z jego upoważnienia. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że grunty wchodzące w skład przedmiotowego gospodarstwa o powierzchni 10,87 ha nie były uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Taka sytuacja uzasadniała potraktowanie gospodarstwa jako opuszczonego oraz jego przejęcie na rzecz Państwa na podstawie obowiązujących wówczas przepisów. W tych warunkach brak jest podstaw do stwierdzenia, że przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Państwa nastąpiło z naruszeniem prawa, a zwłaszcza w sposób rażący w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 k.p.a. Skargę na powyższą decyzję wniósł S. M., domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz §1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), poprzez błędne ich zastosowanie w sprawie, gdyż przejęte nieruchomości w większości stanowią lasy, łąki oraz stawy i w związku z tym nie było możliwe poddawanie ich właściwym zabiegom agrotechnicznym. Ponadto skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, 8, 9, 10§1 i 107§1 k.p.a. oraz art. 45 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, skutkujące brakiem możliwości obrony swych praw przez skarżącego, pozbawieniem strony możliwości czynnego udziału w postępowaniu, naruszeniem słusznego interesu obywatela, a tym samym pozbawienie go prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że w dacie wydawania decyzji, której dotyczył wniosek o stwierdzenie nieważności istniało wiele możliwości przejmowania, na rzecz Państwa, gospodarstw rolnych oraz innych nieruchomości. Przejęcie takie było dopuszczalne, o ile spełnione zostały warunki określone we właściwych aktach prawnych. .Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego lub innej nieruchomości wymaga odniesienia się do przepisów prawa materialnego wskazanych w badanych aktach administracyjnych. W rozpoznawanej sprawie podstawę przejęcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. W związku z przytoczoną regulacją należy stwierdzić, że na jej podstawie przejęciu podlegały tylko opuszczone gospodarstwa rolne a nie wszelkie opuszczone nieruchomości. Z tej przyczyny podstawową kwestią było ustalenie przez organ orzekający o przejęciu, iż jego przedmiotem jest gospodarstwo rolne. Powołana ustawa jak również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) nie definiowały pojęcia "gospodarstwo rolne". Nie może natomiast ulegać wątpliwości, że ustawodawca odróżniał pojęcie "gospodarstwo rolne" od pojęcia "nieruchomość rolna". Wynika to z unormowań ustawy stanowiącej materialnoprawną podstawę badanej decyzji o przejęciu. Ustawodawca posłużył się terminem "gospodarstwo rolne" określając mienie podlegające przejęciu. Natomiast normując kwestie związane z uwłaszczeniem i uregulowaniem innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym użył pojęcia "nieruchomość rolna". Poszukując definicji nieruchomości rolnej można posiłkowo odwołać się do ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz. U. Nr 39, poz. 172), która w art. 1 ust. 2 określała, że nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest użytkowana na cele produkcji rolnej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej, leśnej i rybnej albo jeżeli nieruchomość jest przeznaczona do takiej produkcji według planów zagospodarowania przestrzennego. Natomiast pojęcie "gospodarstwo rolne" jest pojęciem szerszym niż pojęcie "nieruchomość rolna". Gospodarstwo rolne to nie tylko nieruchomości rolne, które stanowią pewną zorganizowaną całość gospodarczą, lecz także budynki, urządzenia, inwentarz żywy i martwy. Z akt sprawy nie wynika, by S. M. był właścicielem gospodarstwa rolnego w powyższym rozumieniu. W sprawie jest bezsporne, że na przejętych nieruchomościach nie było żadnych zabudowań, a więc najprawdopodobniej nie było tam również maszyn, urządzeń i inwentarza. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie poczynił niezbędnych ustaleń dotyczących przedmiotu przejęcia, przyjmując a priori, że przejęciu podlegało gospodarstwo rolne. Dodać należy, że art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. stwarzał możliwość przejęcia opuszczonych gospodarstw rolnych na rzecz Państwa a nie nakazywał przejmowania takich gospodarstw. W związku z tym obowiązkiem organu orzekającym w tej sprawie było wykazanie, że korzystając z takiej możliwości działał w ramach uznania administracyjnego, a jego decyzja nie nosi cech dowolności. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie decyzja z dnia [...] listopada 1968 r. dotyczy ośmiu opuszczonych gospodarstw rolnych, a przy tym nie indywidualizuje motywów rozstrzygnięcia. Należy także zauważyć, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 1974 r. została wydana na skutek odwołania, wniesionego po upływie 5 lat od dnia podjęcia decyzji przez organ pierwszej instancji. Nie można przy tym pominąć, że na decyzji z dnia [...] listopada 1968 r. znajduje się adnotacja, iż uprawomocniła się ona z dniem [...] grudnia 1968 r. Okoliczność ta uszła uwadze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i nie została rozważona w kontekście badania podstaw stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego S. M. Zaniechanie dokonania w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wyczerpujących ustaleń oraz ich analizy i oceny stanowi naruszenie art. 7, art. 77§1, art. 80, art. 107§3 i art. 156§1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji.