II OSK 645/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka - Muszyńska ( spr. ), Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski, Andrzej Gliniecki, Protokolant Krzysztof Tkacz, po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2006 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Zakładu Karnego w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. akt SA/Sz 1671/03 w sprawie ze skargi Zakładu Karnego w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2003 Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za emisję zanieczyszczeń do powietrza oraz pobór wody w III kwartale 2002 r. oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 9 lutego 2005 r. oddalił skargę Zakładu Karnego w N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, którą organ ten odmówił umorzenia opłat za emisję zanieczyszczeń do powietrza i opłat podwyższonych za pobór wody bez pozwolenia wodnoprawnego przez Zakład Karny przy ul. Z. w N. obliczonych za III kw. 2002 r. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zgodnie z art. 281 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627) do podwyższonych opłat nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej przewidujące możliwość umorzenia zaległości podatkowych, lecz do opłat tych mają zastosowanie przepisy pow. ustawy o ochronie środowiska, które nie przewidują umorzenia tych opłat w innych okolicznościach niż wskazane w art. 316–321 tej ustawy, które to przepisy przewidują umorzenie podwyższonych opłat w sytuacji, jeśli podmiot zobowiązany do wniesienia opłaty uzyskał decyzję o odroczeniu opłaty podwyższonej w związku z terminową realizacją przedsięwzięcia, którego wykonanie zapewni usunięcie przyczyn ponoszenia tych opłat (art. 317 ust. 1), a następnie wykazał, że przedsięwzięcie to zostało terminowo zrealizowane (art. 319 ust. 3). Ponieważ strona skarżąca nie realizuje inwestycji polegającej na modernizacji lub remoncie ujęcia wody, stacji uzdatniania wody lub instalacji wodociągowej, zatem nie spełnia podstawowego warunku dla uzyskania odroczenia terminu płatności opłaty podwyższonej, a tym samym do ubiegania się o umorzenie tej opłaty. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze dotyczących opłat za emisję zanieczyszczeń, do których z mocy art. 281 ust. 2 powołanej ustawy mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej Sąd I instancji wskazał, że powoływana przez skarżący Zakład trudna sytuacja finansowa tego Zakładu nie może stanowić jedynej przesłanki do umorzenia tych opłat w sytuacji, kiedy opłaty należne od skarżącej za I i II kw. 2002 r. zostały umorzone decyzją właściwego organu i umorzenie opłat za tamten okres nie spowodowało oczekiwanej reakcji Zakładu, w postaci wnoszenia opłat za następny kwartał. Zdaniem Sądu "pomoc polegająca na umorzeniu zobowiązań powinna doraźnie wspomagać podatnika w sytuacjach wystąpienia przejściowych trudności finansowych, które zaistniały na skutek okoliczności całkowicie od niego niezależnych. Tymczasem trudności występujące w działalności Zakładu mają charakter długotrwały i ewentualna pomoc w postaci umorzenia nie rokuje terminowego wywiązywania się z przyszłych zobowiązań bądź ich zmniejszenia. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Zakład Karny w N. reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 317 ustawy o ochronie środowiska, polegające na przyjęciu, że skarżący nie spełniał warunków do odroczenia płatności podwyższonych opłat, a tym samym nie spełniał warunków do umorzenia tych opłat oraz naruszenie art. 285 ust. 1 i art. 292 ust. 1 tej ustawy przez przyjęcie, że skarżący pobierał wodę bez pozwolenia wodnoprawnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący posiadał pozwolenie wodnoprawne na pobór wody wydane w dniu 1 lipca 1992 r. Przed upływem ważności tego pozwolenia (tj. przed dniem 1 lipca 2002 r.) skarżący w dniu 4 czerwca 2002 r. złożył wniosek o wydanie nowego pozwolenia. W decyzji z dnia 18 grudnia 2002 r. o pozwoleniu na pobór wody z ujęcia przy ul. Z. w pkcie 1 stwierdzono wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego z dnia 1 lipca 1992 r. co, zdaniem skarżącego, wskazywałoby na to, że organ udzielający pozwolenia wodnoprawnego "uznawał za prawidłowe dokonywanie poboru wód na podstawie pozwolenia z 1992 r. do czasu uzyskania nowego pozwolenia wodnoprawnego." Ponadto organ administracji przed wydaniem nowego pozwolenia wodnoprawnego przychylił się do wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania do czasu uzyskania dokumentacji niezbędnej do uzyskania nowego pozwolenia wodnoprawnego, lecz nie pouczył strony, że w okresie postępowania dotyczącego wydania nowego pozwolenia strona nie może korzystać z dotychczasowego pozwolenia i że pobieranie wody w tym okresie spowoduje ujemne skutki dla strony w postaci opłat podwyższonych o 500%. Skarżący podnosi też, iż skoro uzyskał odroczenie płatności opłat podwyższonych za I i II kw. 2002 r., to nie do przyjęcia jest uznawanie, że te same przesłanki nie mogą uzasadniać odroczenia opłat podwyższonych za III kw. Sąd I instancji powinien wyjaśnić czym kierował się organ zajmując tak sprzeczne stanowiska dot. umorzenia opłat podwyższonych za I i II kwartał 2002 r. a odmawiając zastosowania umorzenia tych opłat za III kwartał 2002 r., chociaż stan faktyczny "leżący u podłoża zastosowania ulg za I i II kwartał nie uległ zasadniczo zmianie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim wskazać należy, że w sprawie, której przedmiotem żądania strony jest umorzenie przez organ administracji opłat podwyższonych Sąd nie mógł naruszyć przepisu art. 317 ustawy o ochronie środowiska, bowiem przepis ten dotyczy odroczenia terminu płatności podwyższonych kar, a nie ich umarzania, a ponadto przepis ten określa warunki w jakich odroczenie to może być dokonane stanowiąc, iż warunkiem tym jest terminowa realizacja przedsięwzięcia inwestycyjnego zapewniającego usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska. Umorzenia podwyższonych opłat za korzystanie ze środowiska dotyczy przepis art. 319 ust. 3 pow. ustawy, który uzależnia możliwość zastosowania umorzenia opłat podwyższonych uprzednio odroczonych decyzją wydaną na podstawie art. 317 tej ustawy – od terminowego zrealizowania przedsięwzięcia inwestycyjnego, którego realizacja była podstawą wydania decyzji o odroczeniu płatności. W sprawie niniejszej nie zostało wykazane ani nawet uprawdopodobnione, że skarżący zrealizował jakieś przedsięwzięcie, którego wykonanie miałoby zapewniać usunięcie przyczyn podwyższenia kar i że uzyskał decyzję o odroczeniu tych kar wydaną w związku z realizacją tego przedsięwzięcia. Bezzasadny jest zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 285 i 292 pow. ustawy, bowiem przepisy te dotyczą ustalania opłat podstawowych i podwyższonych, a więc dotyczą innej sprawy, niż sprawa będąca przedmiotem rozstrzygnięć decyzji zaskarżonej do Sądu I instancji. W postępowaniu w tej sprawie przedmiotem było żądanie umorzenia opłat, a nie ustalenie ich wysokości. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ustawa Prawo ochrony środowiska wprowadziła mechanizm "samoopodatkowania" stanowiąc, że podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnych opłat zarówno podstawowych jak i podwyższonych i wnosi je na rachunek urzędu marszałkowskiego (art. 284 ust. 1 pow. ustawy). Decyzje administracyjne w sprawie ustalenia wysokości opłat wydawane są tylko wówczas, jeśli podmiot korzystający ze środowiska nie wykona obowiązku wynikającego z art. 284 ust. 1 lub wykona go nienależycie (art. 288 ust. 1 pow. ustawy). Wszelkie wnioski dotyczące odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty zgłaszane są przed upływem płatności opłat (art. 318 ust. 2). Wydanie decyzji administracyjnej ustalającej opłatę nie ma więc znaczenia dla możliwości orzekania o zgłoszonym przed wydaniem tej decyzji żądaniu umorzenia opłat. Nie ma także znaczenia dla oceny, czy w sprawie może być uwzględnione żądanie przez stronę umorzenia opłat okoliczność, powoływana w skardze kasacyjnej, dotycząca ustaleń zawartych w decyzji z dnia 18 grudnia 2002 r. odnoszących się do wygaszenia decyzji o pozwoleniu wodnoprawnym z 1992 r. Ta okoliczność może być rozważana i oceniana w sprawie, której przedmiotem jest ustalenie przez organ administracji w drodze decyzji wysokości opłat. Bezzasadny jest zarzut różnego potraktowania przez organ administracji i przez Sąd I instancji sytuacji dotyczącej I i II kwartału 2002 r. oraz zaistniałej w III kw. tego roku. Skarżący przeoczył, że umorzenie dotyczące I i II kwartału dotyczyło opłat podstawowych za emisję zanieczyszczeń, a nie opłat podwyższonych za pobór wody i – jak trafnie podkreślono w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji – do opłat powyższych nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej przewidujące możliwość umorzenia takich opłat w warunkach wskazanych w art. 63 Ordynacji. Natomiast opłaty podwyższone, zgodnie z powoływanymi wyżej przepisami, mogą być umarzane tylko w warunkach wskazanych w przepisie art. 319 ust. 3 ustawy o ochronie środowiska, które w sprawie niniejszej nie zostały spełnione. Uwzględnienie wskazanych w skardze kasacyjnej trudności finansowych skarżącego Zakładu, które miałyby, w jego ocenie, uzasadniać umorzenie opłat nie mogło w tych warunkach skutkować umorzeniem opłat, bowiem decyzja zawierająca takie rozstrzygnięcie byłaby dotknięta wadą nieważności (jako wydana bez podstawy prawnej – art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.