II FSK 1060/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędziowie NSA Stanisław Bogucki, Jan Rudowski (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Marka i Anety S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/Łd 1113/04 w sprawie ze skargi Marka i Anety S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 23 września 2004 r. (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie w całości. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2005 r. I SA/Łd 1113/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę Marka i Anety S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 23 września 2004 r. (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że w dniu 13 grudnia 2004 r. pełnomocnik strony skarżącej odebrał wezwanie do nadesłania pełnomocnictwa upoważniającego do występowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz wypełnienia formularzy urzędowych uzasadniających złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd przyjął, że w treści wezwania wskazany był zarówno termin uzupełnienia braków, jak i skutki jego uchybienia. Termin do uzupełnienia braków upływał w dniu 20 grudnia 2004 r. W tym dniu nadana została przesyłka zawierająca wypełnione formularze urzędowe o przyznanie prawa pomocy. Natomiast w dniu 23 grudnia 2004 r. została nadana przesyłka zawierająca pełnomocnictwo wraz z wyjaśnieniem pełnomocnika, iż w związku z urlopem wypoczynkowym dopiero w dniu 21 grudnia 2004 r. mógł odpowiedzieć na wezwanie Sądu. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, na podstawie art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a./ Sąd skargę odrzucił. W skardze kasacyjnej złożonej przez Marka i Anetę S., domagając się uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy art. 58 par. 1 pkt 3 w związku z art. 141 par. 4 p.p.s.a. przez sprzeczne z materiałem dowodowym ustalenie, iż pełnomocnik skarżących nie uzupełnił braków formalnych skargi w wyznaczonym przez Sąd pierwszej instancji terminie, a w konsekwencji bezpodstawne odrzucenie skargi. W uzasadnieniu przypomniano, że sprawa dotycząca określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. była przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r. SA/Łd 618/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił poprzednią decyzję organu odwoławczego. Składając skargę na ponownie wydaną w tej sprawie decyzję, pełnomocnik skarżących odwołał się do pełnomocnictwa udzielonego do poprzedniej sprawy, które nie zostało odwołane i dotyczyło tej samej sprawy. Doręczone w dniu 13 grudnia 2004 r. wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi i nadesłania pełnomocnictwa, wbrew temu co przyjął Sąd, nie wskazywało terminu do usunięcia braków oraz nie pouczało o skutkach jego uchybienia. Termin do uzupełnienia braków wraz z pouczeniem zawierało doręczone również w tym samym dniu wezwanie Sądu do wypełnienia i nadesłania urzędowego formularza o przyznanie prawa pomocy. Stąd też ustalenie, że wbrew pouczeniu co do skutków nieuzupełnienia braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie i termin ten upłynął bezskutecznie, nie miało oparcia w zebranym materiale dowodowym. W tej sytuacji nie istniały przesłanki odrzucenia skargi określone w art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a., a podane przez Sąd pierwszej instancji uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, nie znajdując oparcia w zebranym materiale dowodowym, jest sprzeczne z treścią art. 141 par. 4 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna oparta została na usprawiedliwionych podstawach naruszenia przepisów postępowania. Strona skarżąca oparła wniesioną w sprawie skargę kasacyjną o podstawę przewidzianą w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. o zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zgodzić się z oceną skarżącego, że Sąd pierwszej instancji, odrzucając skargę, naruszył przepisy art. 58 par. 1 pkt 3 w związku z art. 141 par. 1 p.p.s.a., chociaż nie można było w całości podzielić argumentacji przytoczonej w skardze kasacyjnej. Jednocześnie naruszenie tych przepisów postępowania miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy. Przesądzało bowiem o odrzuceniu skargi jako dotkniętej brakami formalnymi, których strona skarżąca w ocenie Sądu nie usunęła w wyznaczonym terminie. W pierwszej kolejności rozważyć należało, czy istniały przesłanki do zastosowania w sprawie przepisu art. 49 par. 1 p.p.s.a. z uwagi na nieprzedłożenie przez stronę skarżącą pełnomocnictwa do złożenia skargi do sądu administracyjnego. Zgodnie z treścią powołanego przepisu art. 49 par. 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Omawiany przepis znajduje zastosowanie do wszystkich pism w sprawie w przypadku takich ich braków, które uniemożliwiają nadaniu pismu strony prawidłowego biegu, tzn. wywołanie przez pismo właściwych skutków procesowych zarówno w stosunku do sądu, jak i pozostałych uczestników postępowania /por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2005, s. 210; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, s. 126/. W sprawie nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowane przez stronę skarżącą, iż stosownie do przepisu art. 46 par. 3 w związku z art. 37 par. 1 p.p.s.a. do skargi należy dołączyć pełnomocnictwo. Niedopełnienie przez pełnomocnika wnoszącego skargę obowiązku dołączenia pełnomocnictwa stanowi podstawę do wezwania pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi przez dołączenie pełnomocnictwa, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to powinno być skierowane do osoby określającej siebie jako pełnomocnika strony skarżącej. Jednocześnie wobec tego, że skarga jest pierwszą czynnością procesową w sprawie, to przy jej złożeniu powinien zostać zrealizowany obowiązek dołączenia pełnomocnictwa z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis tego pełnomocnictwa /art. 37 par. 1 p.p.s.a./. Od obowiązku tego pełnomocnik nie mógł się uwolnić, wskazując na fakt występowania w imieniu tego samego mocodawcy w innych sprawach toczących się przed tym samym sądem administracyjnym. Za taką odrębną sprawę należało uznać również sprawę zakończoną wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r. SA/Łd 618/03. Wyrok został wydany po rozpoznaniu skargi Marka S. i Anety S. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 26 marca 2003 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. Po tym wyroku wydana została ponownie przez organ odwoławczy decyzja z dnia 23 września 2004 r. (...), podlegająca ponownie zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Wniesienie skargi od tej decyzji przez pełnomocnika strony skarżącej, jako wszczynającej nową sprawę przed sądem administracyjnym, wiązało się z wymogiem przedłożenia pełnomocnictwa /art. 57 par. 1 w związku z art. 46 par. 3 i art. 37 par. 1 p.p.s.a./. Z tych względów nie można było podzielić argumentacji strony skarżącej o zwolnieniu z tego obowiązku z uwagi na przedstawienie pełnomocnictwa w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r. W tym bowiem wypadku mamy do czynienia z nową sprawą i nowym postępowaniem, po zakończeniu którego akta administracyjne są zwracane stronom. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zawarty w zaskarżonym postanowieniu, że w rozpatrywanym przypadku pełnomocnik skarżących nie dopełnił wynikającego z art. 37 par. 1 p.p.s.a. obowiązku dołączenia przy pierwszej czynności procesowej /złożenie skargi/ pełnomocnictwa lub uwierzytelnionego jego odpisu. Natomiast do uwzględnienia skargi kasacyjnej doprowadził zarzut nieprecyzyjnego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Przede wszystkim należy zauważyć, iż wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji nie mógł ocenić treści wezwania skierowanego do strony skarżącej. W aktach sprawy brak było kopii wezwania dotyczącego usunięcia braku formalnego skargi przez nadesłanie pełnomocnictwa. Wobec braku kopii wezwania Sąd nie mógł ocenić, czy wezwanie to spełniało wymogi określone w art. 49 par. 1 p.p.s.a., a w szczególności, czy w wezwaniu pouczono stronę o skutkach prawnych nieuzupełnienia tego braku w wyznaczonym terminie /art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a./. Odwołanie się w tej sytuacji do treści wezwania, której nie mógł ocenić Sąd, stanowiło o naruszeniu przepisu art. 141 par. 4 p.p.s.a. w zakresie w jakim przedstawiono w oparciu o zebrane dowody stan sprawy. Stwierdzenie w tym uzasadnieniu, iż "w treści wezwania wskazany był zarówno termin uzupełnienia braków, który upłynął z dniem 20 grudnia 2004 r., jak i skutki jego uchybienia" nie znajdowało oparcia w aktach sprawy. Stwierdzenie to jednocześnie usprawiedliwiało odrzucenie skargi na podstawie art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a., a zatem miało wpływ na wynik sprawy. Na istotne braki wezwania wskazała strona skarżąca, przedkładając uwierzytelniony odpis wezwania Sądu z dnia 8 grudnia 2004 r. Wezwanie to zostało wystosowane w oparciu o zarządzenie z dnia 2 grudnia 2004 r. i dotyczyło uzupełnienia braku formalnego skargi przez nadesłanie oryginału lub uwierzytelnionego pełnomocnictwa. W wezwaniu nie zakreślono terminu do uzupełnienia tego braku skargi oraz nie poinformowano o skutkach jego uchybienia. Należało zatem przypomnieć, że wezwanie sądu, o którym mowa w art. 49 par. 1 p.p.s.a. kierowane do pełnomocnika, który wniósł skargę, powinno spełniać wymogi określone w tym przepisie oraz być jasne, niedwuznaczne tak, by u strony, do której jest skierowane nie powstały wątpliwości co do przedmiotu wezwania, terminu uzupełnienia braków i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Z tego obowiązku nie zwalniało w tym konkretnym wypadku to, że wezwanie skierowano do profesjonalnego pełnomocnika /adwokata/. Tego rodzaju możliwości nie stwarza przepis art. 49 par. 1 p.p.s.a. Wyjątki, w których sąd zwolniony został z obowiązku udzielania niezbędnych wskazówek zostały wskazane w przepisach art. 140, art. 163 par. 2, art. 210 w związku z art. 6 p.p.s.a. Uchybienie wymogom w zakresie prawidłowego /zgodnego z przepisem art. 49 par. 1 p.p.s.a./ wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych w zakresie wskazania terminu do usunięcia braków oraz pouczenia o skutkach prawnych ich nieusunięcia w tym terminie sprawia, że termin do wykonania czynności przez stronę nie rozpoczął biegu. Przy wskazanych uchybieniach w zastosowaniu w sprawie art. 49 par. 1 p.p.s.a. nie można było przyjąć, że istniały podstawy do odrzucenia z tego powodu złożonej skargi /art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a./. Jednocześnie wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyn odrzucenia skargi pozostających w sprzeczności z treścią materiału dowodowego stanowiło naruszenie przepisu art. 141 par. 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. w zakresie wymogów uzasadnienia postanowienia. Na marginesie należało zauważyć, iż pełnomocnik sprostał obowiązkowi uzupełnienia złożonej skargi, przesyłając pełnomocnictwo przy piśmie z dnia 23 grudnia 2004 r. oraz wyjaśniając dodatkowo na wezwanie Sądu pierwszej instancji, iż zostało udzielone w dniu 30 września 2004 r. po doręczeniu decyzji w dniu 27 września 2004 r. Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 par. 1 p.p.s.a. ograniczył się tylko do uchylenia zaskarżonego postanowienie, ponieważ nie zachodzi potrzeba ponownego orzekania w tej samej sprawie. Zaskarżone orzeczenie dotyczyło bowiem bezzasadnego odrzucenia skargi.