IV SA/Wa 633/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Asesor WSA Tomasz Wykowski Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J. J na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. J. 455 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku rozpoznania odwołania J. J. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1956 r. stwierdzającego, że nieruchomość o powierzchni 5,75 ha położona w B. grom. K. pow. L., będąca własnością P. K. - z dniem 10 listopada 1956 r.- przeszła jako, opuszczona z mocy prawa na własność Państwa - - utrzymał w mocy decyzję organu nadzoru I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że w stosunku do gospodarstwa P. K. właściwie zastosowano w postępowaniu zwykłym art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107). Przedmiotowe gospodarstwo P. K. nabył na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej w L. z dnia 31 października 1949 r., o czym stanowi dokument nadania ziemi Nr [...] z dnia [...] lipca 1954 r. Według Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że gospodarstwo to było opuszczone od kwietnia 1951 r. Powyższy fakt potwierdza zawarta w protokole z dnia 19 lipca 1956 r. informacja o ustnym upoważnieniu S. S. do zagospodarowania gruntów należących do P. K.. Użytkowanie gruntów przez S. S. zostało potwierdzone też umową nr [...] z dnia [...] marca 1953 r. o zagospodarowaniu odłogów i innych niezagospodarowanych gruntów, zawartą na okres do dnia 10 marca 1958 r. W złożonej skardze J. J. (wnuczka P. K. i jego następca prawny) zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 powołanego dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., polegającą na przyjęciu i mógł być on stosowany także do posiadaczy gospodarstw rolnych, a nie tylko do ich właścicieli; 2. rażące naruszenie przepisów postępowania, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tzn. art. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 w związku z art. 140 kpa wobec: a) pominięcia dowodu z dokumentu nadania ziemi, stanowiącego tytuł własności i podstawę ujawnienia P. K. w księdze wieczystej, wymagającego ( stosownie do § 33 "rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. z 1945, Nr 10, poz. 51)) wprowadzenia nabywcy nieruchomości w posiadanie; b) niewskazania w treści uzasadnienia z jakich powodów organ, który wydał zaskarżoną decyzję pominął istotne w sprawie dowody jak: - skierowaną do P. K. na adres przedmiotowego gospodarstwa rolnego przesyłkę z dnia 24 sierpnia 1955 r., zawierającą zaproszenie do siedziby Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. w celu odebrania dokumentu nadania ziemi, - pisma Zastępcy Kierownika Zarządu Urządzeń Rolnych z lipca 1956 r., przesłanego do wiadomości Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L., potwierdzającego, iż własność przedmiotowego gospodarstwa przeszła po jego śmierci na rzecz spadkobierców i podającego, że władający nim w tym okresie S. S. winien je dobrowolnie wydać, - zeznań świadków B. M., H. K. i M. P., z których wynika, że P. K. do śmierci przebywał w gospodarstwie w B. i opuszczał je jedynie na okresy związane z pogarszającym się stanem zdrowia, pozostawiając jednak wówczas gospodarstwo pod opieką zięcia i córki; c) oparcie się na wybiórczo tylko wskazanych dowodach w sytuacji, gdy są one sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym. Wniosek skargi zmierzał do uchylenia zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje. Skarga prowadzi do uchylenia decyzji organów nadzoru obu instancji z niżej podanych względów. Przede wszystkim zważyć należy, iż rozstrzygające w sprawie organy nie zawarły w uzasadnieniach wydanych decyzji jakichkolwiek wywodów przekonujących o ich właściwości do orzekania w konkretnej sprawie nadzorczej. Z art. 19 kpa wywodzić należy bezwzględny obowiązek każdego organu administracji publicznej kontroli właściwości od momentu wszczęcia postępowania do jego zakończenia. Podkreślił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 1991 r. sygn. akt III ARN 17/91 (P.P. 1992 Nr 3, poz. 108) zauważając, iż z zasady przestrzegania przez organ administracyjny swej właściwości z urzędu (art. 19 kpa) wynika obowiązek skrupulatnego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania. Omawiany obowiązek dotyczy zatem także organów nadzoru i jest szczególnie istotny w sytuacji zaistnienia zmian w strukturze administracji publicznej i braku już także instytucji prawnych (kategorii spraw), o których rozstrzygano w postępowaniu zwykłym. W tym przypadku za niezbędne uznać należy zawieranie zawsze przez rozstrzygający organ - w uzasadnieniu wydawanej decyzji - argumentacji wykazującej jego właściwości do prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności w myśl art. 157 § 1 w związku z art. 17 kpa w konkretnej sprawie (zasadnicze znaczenie ma tu określenie organu wyższego stopnia). W dacie orzekania przez organy obu instancji nie obowiązywał już art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (tj. Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78) (został uchylony przez art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm. ). W tym czasie nie było w obrocie prawnym instytucji prawnej (kategorii spraw) tożsamej z zastosowaną w postępowaniu zwykłym. Od chwili zakończenia postępowania nadzorczego do momentu orzekania w postępowaniu nadzorczym zaszły też znaczne i wielokrotne zmiany w strukturze administracji publicznej. Nie było już w szczególności organu takiego jak prezydium powiatowej rady narodowej, a cała administracja publiczna została podzielona na rządową i samorządową. Wymagało to zatem szczegółowego podania podstaw, z jakich rozstrzygające organy wywiodły swoją właściwość do załatwienia konkretnej sprawy nadzorczej. Skoro zaś tego nie uczyniły, to uchybiły art. 19 kpa, a uchybienie to może mieć oczywisty wpływ na wynik sprawy biorąc pod uwagę treść art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Pominięcie omówienia podniesionej kwestii w uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji uchybia też art. 7 i 107 § 3 kpa. Brak w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji jakichkolwiek wywodów w zakresie wykonania właściwości, uniemożliwia Sądowi przeprowadzenie kontroli rozumowania w tej kwestii - (jeżeli w ogóle organy te nad problemem oceny właściwości się zastanawiały). Dodać należy, iż wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, o którym mowa w art. 107 § 3 obejmuje także kwestie właściwości. Niezależnie od braku wyjaśnienia wskazanego zagadnienia należy zgodzić się, że w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym wystąpiły także inne uchybienia na tle przestrzegania art. 7 i 107 § 3 kpa. Rację ma w szczególności skarżąca zarzucając brak ustosunkowania się organu wydającego zaskarżoną decyzję do wszystkich zarzutów zgłaszanych już w odwołaniu i w rzeczywistości uchylenie się tego organu od powinności ponownego rozpoznania sprawy merytorycznie, w jej całokształcie. Trafnie też strona skarżąca zarzuca zaskarżonej decyzji dokonywanie ustaleń w oparciu o wybiórczo wskazany materiał, bez analizy wartości pozostałych znajdujących się w aktach sprawy dowodów. Uwaga ta (choć w mniejszym stopniu), dotyczy także uzasadnienia decyzji Wojewody L.. Zważyć należy, iż w myśl art. 107 § 3 kpa prawidłowo skonstruowane uzasadnienie decyzji administracyjnej nie może poprzestawać tylko na wskazaniu dowodów, na których organ administracji się oparł, ale musi podać przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest zawsze omówienie w uzasadnieniu wydawanej decyzji całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Obowiązek ten jest szczególnie istotny, gdy na konkretne dowody wskazuje wprost strona. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego podkreśla też art. 77 § 1 kpa i dopiero ocena przeprowadzona na podstawie całokształtu materiału dowodowego może być uznana za spełniającą wymagania art. 80 kpa. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 134, art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 1270 ze zm.).