I OZ 184/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka (spr) po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2004 r., w przedmiocie przyznania prawa pomocy sygn. akt II SAB/Wa 350/04 w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie wyjaśnienia zatrzymania dowodu osobistego postanawia oddalić zażalenie W dniu 19 lipca 2004 r. M. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie wyjaśnienia okoliczności zatrzymania dowodu osobistego. W dniu 28 października 2004 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2004 r. sąd odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia sąd wskazał, iż przedmiot wszczętego postępowania nie podlega kognicji sądów administracyjnych i w związku z tym wniesienie skargi jest niedopuszczalne. W myśl art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi, w przekonaniu sądu niedopuszczalność skargi niewątpliwie spełnia ten warunek. Skarżący w dniu 31 stycznia 2005 r. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżając powyższe postanowienie i zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych. W uzasadnieniu zażalenia M. K. podnosi, że już w dniu 22 lutego 2001 r. złożył wniosek do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie akt i wszczęcie śledztwa w sprawie zatrzymanie jego dowodu osobistego przez Radę Państwa PRL. Zgodnie z twierdzeniami skarżącego do chwili obecnej Instytut Pamięci Narodowej nie przekazał mu akt sprawy ani nie wszczął śledztwa. Jednocześnie podnosi również, iż wobec bezczynności Prezesa IPN nie ma on możliwości wniesienia skargi do sądu karnego. Wg skarżącego wniesiona przez niego skarga jest typową skargą na bezczynność organu administracji i jako taka podlega kognicji sądów administracyjnych. W związku z powyższym oddalenie jego wniosku ze względu na oczywistą bezzasadność skargi nie odpowiada prawu i tylko udzielona mu pomoc prawna może rozstrzygnąć zaistniałą sprzeczność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje; Istotą rozpatrywanej sprawy jest zagadnienie udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W przekonaniu skarżącego pomoc taka jest mu niezbędna, aby skutecznie dochodzić swoich praw przed sądem, a jednocześnie jak podkreśla we wniosku nie ma możliwości opłacenia adwokata oraz kosztów kancelarii adwokackiej. Zasady przyznawania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawarte są w przepisach art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym warunkiem umożliwiającym przyznanie stronie prawa pomocy jest w myśl art. 247 wspomnianej ustawy uznanie przez Sąd, iż skarga inicjująca postępowanie sądowe nie jest oczywiście bezzasadna. Taka regulacja zobowiązuje Sąd do wstępnej oceny merytorycznej wnoszonej skargi w wypadku złożenia przez stronę wniosku o udzielenie prawa pomocy. Ocena taka nie może sprowadzić się do kompleksowej analizy sprawy i tym samym wydania postanowienia, które w każdym wypadku zdeterminuje treść orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do jej istoty. Chodzi tu jedynie o wstępne badanie merytorycznych argumentów podniesionych w skardze oraz ocenę czy sprawa podlega w ogóle kognicji sądów administracyjnych. W wypadku gdy podniesione przez stronę zarzuty bądź to naruszenia prawa materialnego albo naruszenia przepisów postępowania w sposób nie ulegający wątpliwości są chybione i pozbawione podstaw Sąd zobligowany jest odmówić przyznania prawa pomocy. Bezsprzecznie okolicznością uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy w myśl art. 247 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest stwierdzenie braku właściwości sądu administracyjnego w danej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, wniosek skarżącego z dnia 22 lutego 2001 r. jest wnioskiem M. K. o udostępnienie dokumentów i zapytaniem o status pokrzywdzonego. Wniosek ten został zrealizowany ze skutkiem pozytywnym dla skarżącego. W wyniku realizacji powyższego wniosku M. K. zostało przekazane nazwiska i dane osobowe 99 osób, których dane osobowe zostały zanonimizowane w udostępnionych dokumentach. W stosunku do trzech osób skarżący otrzymał decyzję odmowną. M. K. zaskarżył przedmiotową decyzję, jednak Prezes Instytutu utrzymał skarżoną decyzję w mocy. Decyzja Prezesa Instytutu została zaskarżona odrębną skargą do WSA (sygn. akt II SO/WA 800/04). Z treści zażalenia wynika, iż pozostałe żądania M. K. dotyczą wyjaśnienia okoliczności zatrzymania mu dowodu osobistego. Jak słusznie podkreśla Prezes Instytutu Pamięci Narodowej czynności te wchodzą w zakres śledztwa prowadzonego przez Główną Komisję Ścigania Zbrodni i jako takie nie podlegają regułom postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 45 ust 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. – o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawach śledztw prowadzonych przez Prokuratorów Głównej Komisji stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego. Tym samym należy stwierdzić, że sprawa w zakresie wyjaśnienia okoliczności zatrzymania dowodu osobistego nie podlega właściwości sądom administracyjnym. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.