II FSK 1025/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Stefan Babiarz, NSA del. Anna Maria Świderska, , Protokolant Magdalena Gródecka, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Bogdana J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Op 77/05 w sprawie ze skargi Bogdana J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 7 lutego 2005 r., (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 4 maja 2005 r., I SA/Op 77/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę Bogdana J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 7 lutego 2005 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż w dniu 13 kwietnia 2005 r. Skarżącemu doręczono wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. Opłaty tej w wyznaczonym terminie /tj. do dnia 20 kwietnia 2005 r./ nie uiszczono, a w dniu 22 kwietnia 2005 r. Skarżący oddał w polskim urzędzie pocztowym pismo zawierające wniosek o przyznanie prawa pomocy, wprawdzie kierowane do sądu wojewódzkiego, jednakże błędnie zaadresowane do Dyrektora Izby Skarbowej w O. Pismo to, przekazane przez organ podatkowy, wpłynęło do Sądu w dniu 29 kwietnia 2005 r. Sąd skargę odrzucił na podstawie art. 220 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej p.p.s.a. - bowiem Skarżący nie uiścił należnego wpisu, ani w wyznaczonym terminie nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Strona Skarżąca wniosła skargę kasacyjną żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 6 p.p.s.a., bowiem Sąd, zdaniem Skarżącego, wbrew ciążącemu na nim obowiązku, nie pouczył przy wezwaniu do uiszczenia wpisu w jaki sposób i w jakim terminie powinien być złożony ewentualny wniosek o udzielenie prawa pomocy, a także nie wskazał adresu złożenia wniosku o udzielenie prawa pomocy. Konsekwencją takiego działania było złożenie wniosku do Sądu za pośrednictwem organu podatkowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, iż art. 6 p.p.s.a. ma charakter zasady ogólnej, zwanej zasadą udzielania pomocy stronom, określenie "potrzebne wskazówki" interpretowane jest w literaturze jako wskazówki sądu, bez których strona występująca przed Sądem bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogłaby zrealizować swoich uprawnień. Brak pouczenia pozbawiło w niniejszej sprawie Skarżącego możności obrony praw, albowiem wskutek uchybień procesowych nie może on dochodzić swoich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu Bogdana J. nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Jako podstawę skargi kasacyjnej mieszczącą się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej /art. 174 pkt 2 p.p.s.a./ powołane zostało naruszenie art. 6 p.p.s.a. Przepis ten stanowi jedną z ogólnych zasad postępowania przed sądami administracyjnymi. Zarówno jego usytuowanie wśród zasad ogólnych jak i sposób realizacji zasady pouczania strony w całej ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje wnioskować, iż z przepisu tego można wyprowadzić istnienie przy wezwaniu do uiszczenia wpisu bezpośredniego obowiązku pouczania o możliwości i trybie ubiegania się przez stronę o prawo pomocy. Zwrócić należy uwagę, że konkretne obowiązki z tego zakresu zostały nałożone na sąd lub przewodniczącego przez poszczególne przepisy ustawy p.p.s.a. Obowiązki pouczania o skutkach poszczególnych czynności procesowych lub ich zaniechania przewidują art. 49 par. 1, 70 par. 2, 140 par. 1, 140 par. 2, 140 par. 3, 163 par. 2 i 210 par. 1 p.p.s.a. Przepis art. 6 należy odczytywać zatem jako dyrektywę generalną przy wszystkich czynnościach procesowych i stosowaniu innych instytucji. Nie można bowiem przyjąć, że sąd zobowiązany jest do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań, w szczególności alternatywnych. Wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 6 kwietnia 2005 r., które skarżący otrzymał 13 kwietnia 2005 r. zawierało pełną informację co do trybu wniesienia kwoty należnego wpisu. Biorąc pod uwagę dyrektywny charakter art. 6 p.p.s.a. można byłoby rozważać w toku hipotetycznego postępowania o przywrócenie terminu czy zastosowanie przez skarżącego przy składaniu wniosku o udzielenie mu prawa pomocy, na zasadzie analogii do pouczenia udzielonego mu przy doręczeniu decyzji ostatecznej Izby Skarbowej co do trybu wnoszenia skargi, trybu składania wniosku za pośrednictwem organu podatkowego II instancji, nie uzasadnia przyjęcia, iż strona naruszyła termin do złożenia wniosku o udzielenie prawa pomocy bez swojej winy /art. 86 par. 1 p.p.s.a./. W konkretnej sprawie powyższe nie mogło być przyjęte jak wyłączna okoliczność ekskulpująca naruszenie terminu, gdyż wniosek o udzielenie prawa pomocy nadany został w urzędzie pocztowym 22 kwietnia 2005 r., a więc i tak w dwa dni po upływie terminu do jego złożenia. Z powyższych względów skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku pełnomocnika Dyrektora Izby Skarbowej o zasądzenie zwrotu poniesionych kosztów postępowania kasacyjnego wobec braku po temu podstawy prawnej. Art. 209 pkt 1 p.p.s.a. uprawnienie to przyznaje tylko w wypadku jeżeli oddaloną skargą kasacyjną zaskarżono wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę.