IV SA/Wa 463/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Elżbieta Granatowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy ze skargi I. i S. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz I.T. kwotę 200,- (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z [...] listopada 1964 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia organ odwoławczy wskazał na następujące okoliczności: aktem nadania z dnia [...] września 1947 r. Powiatowa Komisja [...] w M. nadała J. T. na podstawie art. 25, 33 i 36 dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska grunty o powierzchni ok. 7 ha wraz z zabudowaniami położone we wsi M.. Decyzją z dnia [...] listopada 1964 r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. ustanowiło na rzecz J. T. prawo własności gospodarstwa o powierzchni 1,39 ha uwzględniając tym samym fakt przekazania w 1950 r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. na rzecz zakładu [...] gruntów użytkowanych przez J. T.. Decyzja ta stanowiła podstawę do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. O stwierdzenie nieważności powyższej decyzji - w oparciu o art. 156§1 kpa wystąpili I.i S. T. wskazując, że właścicielami nieruchomości, którą użytkowali do jesieni 1954 r. stali się na podstawie dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. wskazując w uzasadnieniu, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 156 §1 kpa. I. i S.T.. złożyli odwołanie od powyższej decyzji. W wyniku jego rozpoznania organ odwoławczy- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. Powiatowa Komisja [...] nadała J.T. grunty o powierzchni ok. 7 ha wraz ze znajdującymi się na nich budynkami. W 1950 r grunty o powierzchni ok. 6 ha wchodzące w skład tego gospodarstwa rolnego zostały przekazane na rzecz miejscowego zakładu [...]. Fakt przejęcia gospodarstwa na rzecz [...] potwierdził S.T. w zastrzeżeniu z 7 sierpnia 1957 r., zgodnie z którym "w 1950 r. (...)gospodarstwo zostało zabrane przez [...]". Podstawą wydania decyzji z dnia [...] listopada 1964 r. o wykonaniu aktu nadania były przepisy dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.( Dz.U. nr 36 poz. 340 z późn. zm.). Dekret ten wszedł w życie z dniem 7 września 1951 r. i obejmował gospodarstwa rolne nadane w trybie osadnictwa na obszarze Ziem Odzyskanych. Zgodnie z art. 2 powyższego dekretu osoby, które posiadały takie gospodarstwa rolne i prowadziły je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej stały się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw w dniu wejścia w życie dekretu. Posiadanie, o którym mowa w tym przepisie winno być posiadaniem samoistnym a nie zależnym. Konsekwencja takiej interpretacji pojęcia posiadacza jest niemożność uwłaszczenia w tym trybie posiadacza zależnego. Z analizy akt sprawy wynika, że J. T. w chwili wejścia w życie powyżej wskazanego dekretu tj. 7 .09.1951 r. nie był posiadaczem samoistnym spornych gruntów w związku z tym nie mógł stać się ich właścicielem na podstawie w/w przepisów. Z zeznań świadków, którzy w okresie 1949-1951 byli zatrudnieni w zakładzie [...] wynika, że J. T. użytkował sporne grunty położone pomiędzy swoim siedliskiem a szosą do M. do 1953 r. tj. do czasu kiedy tereny [...] zostały ogrodzone lecz użytkował je za zgodą zakładu [...]. Tylko jeden ze świadków oświadczył że J. T. użytkował grunty jak własne. W tej sytuacji organ odwoławczy ocenił, że J. T. był posiadaczem zależnym a nie samoistnym a zatem, że grunty przejęte przez [...] nie mogły podlegać uwłaszczeniu w trybie omawianego dekretu. W konsekwencji powyższego Minister uznał żądanie skarżących stwierdzenia nieważności decyzji z [...].11.1964 r. za nieuzasadnione. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli I. i S. T. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, w wyniku którego organy błędnie ustaliły, że sporną część gospodarstwa J. T . użytkował do 1953 r. jako posiadacz zależny a nie samoistny. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. ( art. 134§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270). Stosownie do art. 19 kpa organy administracji są zobowiązane do przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Naruszenie tego przepisu polegające na wydaniu decyzji polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156§1 pkt 1 kpa. O tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej rozstrzyga art. 157 kpa. Zgodnie z jego treścią wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej -rozpoznaje organ wyższego stopnia a gdy decyzja została wydana przez ministra albo samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Z kolei jakie organy są organami wyższego stopnia stanowi art. 17 kpa. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kontrolowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ , na który przeszła właściwość w danej sprawie a następnie - na podstawie art. 17 kpa - organ wyższego stopnia. Kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...].11.1964 r. została wydana na podstawie art. 21 dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. nr 49 poz. 279) i art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych.( Dz.U. nr 46 poz. 340). Została ona wydana przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, żadna ze stron nie wniosła odwołania i decyzja stała się ostateczna po upływie 14 dni od dnia jej doręczenia stronom. Przepisy dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze ziem odzyskanych nadal obowiązują i zgodnie z treścią art. 6 orzeczenie o wykonaniu aktu nadania wydaje obecnie starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. ( zmiana wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa. ). W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz.U. nr 122 poz. 593 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych ( Dz.U. nr 162 poz. 124) organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze jeżeli przepisy szczególne tak stanowią. Dodać należy, że w związku z wejściem w życie ustawy z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa uległ zmianie art. 17 pkt 1-3 kpa i samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego chyba że ustawy szczególne stanowią. Natomiast art. 7 pkt. 4 ustawy z dnia z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie. (tj. Dz.U. z 2001 r. nr. 80 poz. 872 z późn. zm. ) stanowi, że wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów o postępowaniu administracyjnym jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W niniejszej sprawie brak jest przepisów szczególnych, które wskazywałyby na właściwość wojewody jako organu wyższego stopnia w stosunku do starosty. Dekret z dnia 6.09.1951 r. również nie wskazuje na wojewodę jako organu wyższego stopnia w stosunku do starosty. W konsekwencji organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wykonaniu aktu nadania jest samorządowe kolegium odwoławcze. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że dotychczasowe postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...].11.1964 r. toczyło się z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. Wystąpienie przesłanki określonej w art. 156§1 kpa uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu. R. posiada przymiot strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa. Stroną - w rozumieniu tego przepisu jest wszak ten czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ winien zatem wyjaśnić czy niniejsze postępowanie dotyczy interesu prawnego I. T.. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd - na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270 ) -orzekł jak w sentencji. Rozstrzygniecie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 w/w ustawy.