III SA/Gd 5/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski, Sędziowie NSA Anna Orłowska, WSA Alina Dominiak (spr.), Protokolant Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. A. na postanowienie Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego [...] z dnia 19 grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie egzekucji czynszu i opłat za zajmowaną kwaterę stałą uchyla zaskarżone postanowienie. W dniu 17 października 2003 r. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Terenowego [...] jako wierzyciel Z.A. wystawił tytuł wykonawczy nr 895/52/Z/03. Tytuł został wystawiony z uwagi na zaległość czynszu i opłat w wysokości 968,40 zł za lokal mieszkalny – kwaterę, położoną w G. przy ul. [...]. Jako podstawę prawną należności wskazano art. 37 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. W związku z powyższym Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego [...] jako organ egzekucyjny wszczął egzekucję administracyjną, doręczając Z. A., jako zobowiązanemu, odpis tytułu wykonawczego. Skarżący Z.A. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutów było nieistnienie obowiązku ( art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966 r. ). Podniósł, że przedmiotowy lokal wykupił w dniu 20 kwietnia 2001 r. bez zadłużenia, co było warunkiem jego sprzedaży. Jak wynika z kartoteki finansowej prowadzonej dla lokalu stan opłat na dzień 20 kwietnia 2001 r. wykazywał nadpłatę w wysokości 375,74 zł. Skarżący wskazał, iż opłatami za lokal zajmuje się Administracja Wspólnoty Mieszkaniowej i że wszelkie opłaty z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego uiszcza terminowo ze swojego rachunku bankowego. Wierzyciel - Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy [...], powołując się na art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajął stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów postanowieniem z dnia 18 listopada 2003 r. nr OT-WIND-414-844-02/03, którym uznał zarzuty wniesione przez Z.A. za niezasadne. W uzasadnieniu organ podał, iż w związku z faktem dokonania przez Z.A. wpłat w wysokości 1.252,97 zł na konto OT [...], w miejsce opłat na konto prowadzone przez wspólnotę mieszkaniową po wykupie lokalu, na ewidencji opłat czynszowych posiadał on nadpłatę w wysokości 284,61 zł. Różnica między wielkością dokonanych wpłat, a ostatecznym saldem na koncie kwatery wynikała z wykonanych rozliczeń za zużyte media oraz brak opłaty za miesiąc kwiecień 2001 r. Bezsporne jest, że Z.A. zużył energię cieplną i zimną wodę o dochodzonej wartości i winien za nią zapłacić. Organ wskazał, iż powoływanie się dłużnika na fakt nieistnienia zadłużenia na dzień wykupu lokalu nie stanowi zwolnienia z długu, który został ujawniony ex post. Oświadczenie podpisane przez pracownika OT [...] o nieistnieniu zadłużenia nie mogło obejmować należności za sezon grzewczy lub okres rozliczeniowy zimnej i ciepłej wody, gdyż media te nie były w dniu 20 kwietnia 2001 r. rozliczone – ostatnie rozliczenie wykonano w dniu 1 września 2001 r. Przedstawiona kartoteka finansowa lokalu przedstawia nadpłatę spowodowaną błędnie dokonanymi wpłatami. Po dokonaniu tych wpłat w wysokości 1.252,97 zł powstała niedopłata na koncie kwatery służbowej. Pismem datowanym na dzień 4 listopada 2003 r. Z.A., wniósł zażalenie na postanowienie wierzyciela. W uzasadnieniu wskazał, że brak opłaty za lokal za miesiąc kwiecień 2001 r. został spowodowany tym, że WAM OT [...] a zwrócił mu uprzednio uiszczoną opłatę w marcu 2003 r., czyli dwa lata po wykupie kwatery. Zwracał się o zwrot nadpłaty, ale za okres od 20 kwietnia 2001 r., czyli od dnia wykupu mieszkania. Skarżący przyznał, że zużywa energię cieplną oraz ciepłą i zimną wodę, ale nie zostało mu przedstawione rozliczenie tych mediów i z tego powodu windykacja jest niezasadna. Wniósł o rozliczenie zaliczek na ciepłą i zimną wodę do faktycznie poniesionych kosztów za okres od 1.01.2001 r. do 20.04.2001 r. oraz centralnego ogrzewania za okres grzewczy 2000 do 20.04.2001 r. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego [...], stwierdzając, że działa jako administracyjny organ odwoławczy drugiej instancji, na zasadzie art. 138 § 1 kpa w zw. z art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na postanowienie wierzyciela Dyrektora Oddziału Terenowego WAM [...] nr [...] z dnia [...] w sprawie postępowania egzekucyjnego, wydał w dniu [...] postanowienie nr [...], którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie wierzyciela. W uzasadnieniu organ wskazał, iż fakt nieotrzymania kosztów rozliczenia zużycia mediów nie stanowi podstawy do uchylenia zobowiązania, a spory dłużnika z wierzycielem, co do istnienia lub nieistnienia oraz wysokości zobowiązania nie podlegają rozstrzyganiu w drodze decyzji administracyjnej. Organ podniósł, iż w myśl art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny nie jest uprawnionym do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. O istnieniu zadłużenia Z.A. został prawidłowo powiadomiony upomnieniem wierzyciela z dnia 15 lipca 2003 r., nie uregulował należności w zakreślonym terminie, a zatem egzekucja administracyjna jest w pełni uzasadniona. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Z.A., podnosząc, że opłaty za kwaterę za miesiące: kwiecień, maj, czerwiec 2001 r. regulował na rachunek WAM OT [...] i powinny być one przekazane na konto wspólnoty mieszkaniowej. Przedstawiony przez Dyrektora WAM OT [...] wymiar opłat dotyczy właśnie tych miesięcy. Skarżący wskazał, iż w dniu 19 marca 2003 r. wystąpił do Dyrektora WAM OT [...] o zwrot zajętych pieniędzy w wysokości 1.252,97 zł. Po prawdopodobnym zwrocie tej kwoty organ przystąpił do windykacji wystawiając tytuł wykonawczy na kwotę 968,40 zł za 2003 r., czyli pomniejszoną o 284,57 zł od kwoty spornej. Skarżący ponownie wskazał, iż nie otrzymał rozliczenia za sezon grzewczy 2000-2001, nadto organ dokonał potrącenia z poborów skarżącego kwoty 968,97 zł plus odsetki, o czym nie został powiadomiony. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, lecz nie ze względów w niej wskazanych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W myśl art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 z zm.) w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z podstawowych zasad, na jakich opiera się polski system prawny, jest zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), a więc również egzekucyjnego w administracji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że do uznania, iż zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Nieodzowne jest również, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z tych organów postępowania umożliwiającego osiągniecie celów, dla których postępowanie jest prowadzone. Art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje dwa rozstrzygnięcia mające formę postanowienia: w sprawie zgłoszonych na podstawie art. 33 zarzutów, które wydaje organ egzekucyjny (§ 4) i w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (§ 1). Na obydwa te postanowienia przysługuje zażalenie (odpowiednio § 5 i 2 art. 34 przywołanej wyżej ustawy). W niniejszej sprawie na postanowienie wydane przez Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Terenowego [...] (wierzyciela) zażalenie przysługiwało w myśl art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego [...] – jako organu wyższego stopnia dla tego wierzyciela. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy [...] wydając zaskarżone postanowienie wprawdzie wskazał, iż działa jako organ odwoławczy, ale uzasadnienie postanowienia przeczy temu. Organ bowiem wskazując na treść art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podał, iż organ egzekucyjny nie jest uprawnionym do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Następnie podniósł, że zobowiązany, mimo upomnienia nie uiścił należności we wskazanym terminie, zaś spory co do istnienia lub nieistnienia wysokości zobowiązania rozstrzyga sąd powszechny. W konsekwencji organ popadł w sprzeczność, gdyż w rozpatrywanej sprawie nie jest on organem egzekucyjnym, lecz organem odwoławczym w stosunku do wierzyciela i w związku z tym miał obowiązek rozstrzygnąć sprawę ponownie pod względem merytorycznym. Przepis art. 138 k.p.a., który stosuje się odpowiednio do zażaleń (art. 144 k.p.a.) ukształtował postępowanie przed organem odwoławczym właśnie jako postępowanie merytoryczne. Oznacza to, ze istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w stosunku do orzeczenia pierwszoinstancyjnego (por. wyrok NSA z dnia 19.07.2001 r. sygn. akt V SA 3872/00, System Informacji Prawnej LEX nr 78936). W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Organ administracji będzie miał na uwadze powyższe wskazania jak też i to, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2003 r. sygn. akt K 35/01 ( OTK – A 2003/6/64) uznał art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia za niezgodny z Konstytucją i przepis ten utracił moc z dniem 31 grudnia 2003 r.