II SA/Wa 373/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Małgorzata Łukasiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2005 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2004 r. 2. stwierdza, że decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił przyznania M.K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2004 r. uznana została skarżąca za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] maja 2004 r. do czerwca 2007 r. Organ wskazał również, że skarżąca na przestrzeni 38 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 16 lat, 9 miesięcy i 5 dni jednakże na wymagane 5 lat ubezpieczenia posiada jedynie 2 lata 6 miesięcy i 22 dni. W latach 1994 do 1997 oraz 1997 do 2001 występowały przerwy w zatrudnieniu skarżącej. Korzystała ona bowiem w tym czasie z urlopu wychowawczego, który jest okresem nieskładkowym i może być uwzględniony jedynie w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Zdaniem organu okres urlopu wychowawczego spowodowany opieką nad dzieckiem należy traktować jako indywidualny życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a poświęceniem się wychowaniem dzieci. Organ uznał zatem, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których M. K. nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki uprawniające ją do przyznania świadczenia w drodze wyjątku szczególnie stanowisko organu mówiące o niespełnieniu przesłanki szczególnych okoliczności, w sytuacji sprawowania przez nią opieki nad chorym dzieckiem. Decyzji zarzuciła skarżąca ponadto naruszenie art. 7, 9, 10, 79, 81, 77, 80 i 107 § 1 i 3 kpa. Wskazała również, że jej stan zdrowia w okresie 10 lat poprzedzających operację [...], dokonaną w 2004 r. uniemożliwiał jej normalną aktywność zawodową. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługują wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Prezes ZUS wskazał w decyzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki zawartej w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których nie nabyła skarżąca uprawnień do świadczenia ustawowego. Wskazać należy, że ustawa nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich występowanie w odniesieniu do każdego przypadku należy rozpatrywać indywidualnie. Organ odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku podał, że w latach 1994 do 1997 oraz 1997 do 2001 r. korzystała skarżąca z urlopu wychowawczego oraz że okres urlopu wychowawczego spowodowany opieką nad dzieckiem należy traktować jako indywidualny życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a poświęceniem się wychowaniu dzieci. Wskazać należy, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, której renta ma być przyznana, posiada odpowiednio długi w stosunku do wieku łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. Okres ten winien być zatem adekwatny w stosunku do wieku ubezpieczonego. M.K. mająca w chwili orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy 38 lat życia legitymowała się prawie 17 letnim okresem ubezpieczenia (w tym ponad 12 - letnim okresem składkowym). Jest to niewątpliwie bardzo długi okres ubezpieczenia w stosunku do młodego wieku ubezpieczonej. Faktem jest, że skarżąca istotnie w latach 1994 do 1997 i od 1997 do 2001 opiekowała się dziećmi. Faktem jest również, że był to jej indywidualny wybór. Okoliczność ta nie może jednak przekreślić niezwykle istotnej sprawy jaką była długość jej okresu ubezpieczenia. Świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczania i to właśnie długość okresu ubezpieczenia jest jedną z tych przesłanek, które decydują o przyznaniu bądź odmowie przyznania tego świadczenia. Niewątpliwie prawie 17 - letni okres ubezpieczenia w stosunku do 38 lat życia jest okresem bardzo długim i skarżąca "wypracowała" niejako prawo do ekwiwalentu ze strony instytucji ubezpieczeniowej. Organ odmawiając przyznania tego świadczenia oparł swoją decyzję jedynie na przerwach w zatrudnieniu pomijając jej długi staż zatrudnienia. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 w.w. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Jak wynika z akt sprawy Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Reasumując, w świetle powyższych rozważań organ zupełnie pominął w swojej ocenie adekwatność okresu ubezpieczenia skarżącej w stosunku do jej wieku, którą to adekwatność należało zbadać pod kątem wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności". Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.