III SA/Wa 663/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w sprawie anulowania decyzji oraz zwrotu podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] października 2004 r. Nr [...], 2) stwierdza, iż uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismami z 3 i 30 czerwca 2004r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o zwrot nienależnie zapłaconego podatku VAT. Wskazał, iż podatek ten musiał zapłacić w związku z błędnie wystawioną fakturą dotyczącą sprzedaży stacji gazu, której był właścicielem. Pomimo anulowania faktury został zmuszony do zapłacenia wynikającego z niej podatku. Faktura ta nie została zaksięgowania zarówno w jego firmie jak i w firmie B. - odbiorcy faktury. Urząd Skarbowy wiedział, że do faktycznej sprzedaży stacji gazu nie doszło, a wartość transakcji nie mogła wynosić 183.000 zł brutto tak jak przyjął to organ na podstawie faktury. W takiej sytuacji pobranie podatku VAT od kwoty 150.000 zł było czynem niedozwolonym i doprowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia Urzędu. Pismami z dnia 14 czerwca i 5 sierpnia 2004r. organ poinformował skarżącego, że jego wniosek jest bezzasadny a sprawa podatku VAT za marzec 1996r. została zakończona ostatecznym rozstrzygnięciem Izby Skarbowej oraz zapadł w niej prawomocny wyrok NSA z 9 czerwca 1998r. (III SA 1403/97). Pismem z 26 sierpnia 2004r. skarżący zwrócił się o zajęcie stanowiska w sprawie przez Izbę Skarbową w W. i wniósł o anulowanie decyzji Urzędu Skarbowego w W.. Pismo to zostało przekazane w celu załatwienia zgodnie z właściwością do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. Postanowieniem z [...] października 2004r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. umorzył postępowanie podatkowe w sprawie anulowania decyzji nr [...] z dnia [...] marca 1997r. oraz zwrotu podatku od towarów i usług w wysokości 29.364 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż Urząd Skarbowy w W. wydał decyzję z [...] marca 1997r. określającą zobowiązanie w zakresie podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 1996r. w wysokości 32.664 zł oraz ustalającą dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 9.900 zł. Po rozpatrzeniu odwołania organ drugiej instancji decyzją z dnia [...] lipca 1997r. uchylił zaskarżoną decyzję w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie natomiast w pozostałej części utrzymał ją w mocy. Decyzja Izby Skarbowej w O. została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. wniosek skarżącego uznał za bezprzedmiotowy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, iż należy mu się zwrot kwoty 32.664 zł, a kwota 29.364,00 zł wymieniona w postanowieniu organu I instancji była nieprawidłowa. Wystawiona faktura nie była bowiem w obrocie gospodarczym, a przedmiotowa stacja gazu nie została sprzedana. Ponadto wskazał na wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2004r. (III SA 238/03), w którym Sąd ten dopuścił możliwość anulowania błędnie wystawionej faktury. Wniósł o anulowanie zarówno decyzji Urzędu Skarbowego w W. z [...] marca 1997r. jak i zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, iż organ I instancji wszczął postępowanie podatkowe, a następnie zaskarżonym postanowieniem je umorzył. Wskazał ma treść art. 256 § 1 oraz 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60; dalej ord. pod.) oraz podniósł, iż żądanie skarżącego zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji organu II instancji i uprawomocnieniu się wyroku NSA. W związku z powyższym na podstawie art. 165a § 1 ord. pod. w związku z art. 256 § 1 tej ustawy organ powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku wszczęcia postępowania zasadne było jego umorzenie na podstawie art. 208 § 1 ord. pod. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 217 § 2 ord. pod. poprzez wybiórczość uzasadnienia faktycznego i prawnego. Ponadto stwierdził, iż rozstrzygnięcie to pozbawiło go możliwości obrony swoich interesów poprzez wydanie postanowienia na podstawie uzasadnienia prawnego nie mającego związku ze stanem faktycznym oraz nie zawierało odniesienia do zastosowania w I instancji przepisów nie mających związku ze sprawą. Wskazał, iż pozbawiono go możliwości ustosunkowania się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zarzucił także, iż w sprawie wydano rozstrzygnięcie pomimo braku czynności w wyniku, której zostało naliczone i zapłacone zobowiązanie podatkowe. W związku z powyższym wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. i jak stwierdził, w konsekwencji uchylenie dotychczasowych rozstrzygnięć w sprawie, oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z jednoczesnym zobowiązaniem organu do uwzględnienia stanu faktycznego ustalonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 3 czerwca 2004r. wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o wznowienie postępowania podatkowego o zwrot niesłusznie wpłaconego podatku VAT. Wniosek oparł o treść art. 240 § l ust. 2 i 5 ord. pod. i fakt, że organowi podatkowemu nieznane były dotychczas nowe okoliczności sprawy – bowiem całość postępowania podatkowego i odwoławczego w sprawie zakończonej wyrokiem NSA oparta była na braku wiedzy o wydaniu decyzji określającej zobowiązanie skarżącego. Stwierdził, iż we wniosku powołał się na ustalenia sądu karnego, które powinny być wiążące dla organów podatkowych. W kolejnym wniosku z dnia 30 czerwca 2004r. wyraźnie określił charakter i zakres popełnionego przestępstwa oraz swoje żądania w sprawie. Jego zdaniem wskazane przesłanki całkowicie wyczerpały wymagania przywołanych przepisów Ordynacji podatkowej, a organ podatkowy pierwszej instancji powinien był wznowić postępowanie i w jego wyniku uchylić poprzednią decyzję. Jak wynikało z uzasadnienia do zaskarżanego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji używając tych samych argumentów oraz pomijając stan faktyczny ustalony prawomocnie w wyroku sądu karnego mimo, że okoliczność ta powinna być przesłanką powodującą wznowienie postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd wskazuję jednakże, iż przedmiotem oceny w rozpatrywanej sprawie nie mogła być kwestia ustaleń organów dotyczących rozliczenia skarżącego z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 1996r. bowiem w tej sprawie wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z 9 czerwca 1998r. sygn. III SA 1403/97 i co do tego objęte są one powagą rzeczy osądzonej. Przyczyną uwzględnienia skargi był sposób załatwienia przez organy obu instancji żądania złożonego przez skarżącego. Skarżący w pismach z 3 i 30 czerwca 2004r. zwrócił się bowiem o zwrot wpłaconego w 1998r. podatku, kwestionując ustalenie poczynione przez organy podatkowe. Nie wskazał jednocześnie trybu postępowania w jakim domaga się zwrotu pieniędzy. W piśmie z 26 sierpnia 2004r. skierowanym do Izby Skarbowej w W. stwierdził, iż wnosi o anulowanie decyzji organu I instancji dotyczącej podatku od towarów i usług za marzec 1996r. Dopiero to pismo, przekazane zgodnie z właściwością do organu I instancji, spowodowało reakcję organu w postaci wydania postanowienia z [...] października 2004r. umarzającego postępowanie w sprawie anulowania decyzji z [...] marca 1997r. i zwrotu podatku VAT. Przy dwu pierwszych pismach skarżącego organ ograniczył się jedynie odpowiedzi na jego żądanie, w której stwierdzono, że jest ono bezzasadne. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania oparte zostało na przepisie art. 208 § 1 ord. pod. zgodnie z którym do umorzenia dochodzi gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Organ uzasadnił, że w świetle przytoczonych okoliczności sprawy wniosek skarżącego jest bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie to było nieprawidłowe z tego względu, iż organ nie ustalił na jakiej podstawie skarżący domaga się zwrotu podatku– czy uznając uiszczony podatek za nadpłatę, czy też zmierza do wzruszenia decyzji ostatecznej, a zauważyć przy tym należy, iż Ordynacja podatkowa nie zna pojęcia anulowania decyzji. Umarzając postępowanie organ potraktował sprawę tak jak by zostało ono wszczęte, choć jak wskazano nieznana mu była podstawa prawna wniosku skarżącego. Przyjmując taki tok rozumowania uznać należy, iż organ wszczął i prowadził postępowanie, którego przedmiot nie był mu znany. Zdaniem Sądu organ I instancji powinien zwrócić się do skarżącego o sprecyzowanie wniesionego żądania i na tej podstawie załatwić sprawę w prawidłowym trybie. Na tym tle nie bez znaczenia jest, iż skarżący w skardze argumentuje, iż jego wniosek zmierzał do wznowienia postępowania w trybie art. 240 § 1 pkt 5 ord. pod. wobec ujawnienie się nowych okoliczności w sprawie, nieznanych w chwili podejmowania decyzji ostatecznej. Wątpliwości budzi także sama forma rozstrzygnięcia przyjęta przez organ – postanowienie nie może bowiem służyć rozstrzyganiu o istocie danej sprawy i tym czy w toczącym się postępowaniu żądanie strony jest zasadne. Oceniając postanowienie wydane w II instancji Sąd doszedł do wniosku, iż Dyrektor Izby Skarbowej próbował usprawiedliwić w nim prawidłowość rozstrzygnięcia I instancji powołując argumenty, które w żaden sposób nie wynikały z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia. Podniesiona na tym tle argumentacja budzi uzasadnione wątpliwości. W podstawie prawnej postanowienia organ wskazał bowiem na przepisy, które nie znajdowały zastosowania w sprawie. Przyjął, iż żądanie skarżącego oparte było na przepisach dotyczących uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej i jako takie zostało załatwione w I instancji. Powołał się przy tym na przepis 256 § 1 ord. pod. ograniczający możliwość wystąpienia z takim żądaniem do 5 lat od dnia doręczenia decyzji ostatecznej. Wskazał, iż wobec ziszczenia tej przesłanki organ I instancji powinien był odmówić wszczęcia postępowania postanowieniem wydanym na podstawie art. 165a § 1 ord. pod. W swym wywodzie pominął jednakże treść art. 256 §3 ord. pod. zgodnie z którym odmowa wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej przyjąć musi formę decyzji a nie postanowienia. Na marginesie oceny tego rozstrzygniecie wskazać trzeba także, iż na podstawie art. 253b pkt 1 ord. pod. przepisów o uchyleniu decyzji ostatecznej co do zasady nie stosuje się do decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, a więc decyzji, o anulowanie której wnosił skarżący, z wyjątkiem przewidzianym w art. 254 § 1 tej ustawy. Niezasadny był oczywiście także pogląd zaskarżonego postanowienia, o prawidłowości umorzenia postępowania w I instancji, a na przyczyny takiej oceny wskazano już wcześniej. Ze wskazanych względów Sąd uznał, iż postępowania organów było nie do pogodzenia z wynikającą z art. 120 ord. pod. zasadą praworządności. Jednocześnie w przeprowadzonym postępowaniu nie podjęły one wszelkie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy czym naruszyły zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 122 ord. pod. – a o takim poglądzie przesądza głównie nieustalenie faktycznej treści żądania skarżącego. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji. O zakresie wykonalności postanowień organów obu instancji orzekł na podstawie art. 152 u.p.p.s.a., a o kosztach postępowania na podstawie art. 200 tej ustawy.