II SA/Wa 115/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Małgorzata Borowiec (spraw.), Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski, Protokolant: - Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r., Dz.U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) odmówiono p. K. J. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz.U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: -jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym. - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, * nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, organ uznał, ze nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Stwierdził, iż przerwa w ubezpieczeniu w latach 1985 - 1997 nie może być uznana za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła wnioskodawcy nabycie prawa do renty, tym bardziej, że brak było przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. W wymienionym okresie nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby, ponieważ został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] października 1999 r. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r. Jednocześnie organ odniósł się negatywnie do informacji zawartej we wniosku p. K. J. z dnia [...] października 2004 r., mówiącej o tym, pracodawca nie zgłosił go do ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia. W opinii organu świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Również pobyty w zakładach karnych, zdaniem organu, nie można rozpatrywać w kategoriach wyjątkowości dla uzasadnienia ustalenia świadczenia na podstawie art. 83 wspomnianej ustawy. Wskazał, iż z akt rentowych wynika, że na dzień całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca miał ukończone 47 lat i posiadał udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek w ilości 16 lat, 1 miesiąca i 18 dni. Fakt ten uniemożliwia przyznanie wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku, gdyż art. 83 wspomnianej ustawy nie pozwala na przyznanie świadczenia w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną odpowiednio długiego okresu, chociaż nie wystarczającego do przyznania świadczenia ustawowego, gdyż świadczenie w trybie wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzeniem składek na to ubezpieczenie. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi wniesionej przez p. K. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg swojej pracy zawodowej, podając, iż w 1985 r. podjął pracę w firmie [...] w K., której właściciel zapewniał skarżącego o odprowadzanych na jego konto składkach na ubezpieczenie. W 1997 r. skarżący dowiedział się o braku ubezpieczenia w związku z czym porzucił pracę we wspomnianej firmie. W 1997 r. podjął pracę w firmie " [...] S.A." w K.. W 1999 r. zachorował. Podniósł, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, ze skarżący nie spełnił łącznie przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Z akt sprawy wynika, iż skarżący, obecnie 52 - letni, posiada łącznie 16 lat, 1 miesiąc i 18 dni ubezpieczenia, z czego w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy przypadają 2 lata i 3 miesiące. Ponadto w zatrudnieniu skarżącego w latach 1985 - 1997 wystąpiła ponad 12 - letnia przerwa w zatrudnieniu. W ocenie organu nie wykazano, by powodem niespełnienia warunków do świadczeń w zwykłym trybie były okoliczności szczególne. Równocześnie organ poddał w wątpliwość sytuację, w której pracownik w ciągu 7 lat pracy nie był w stanie stwierdzić, że nie jest osobą ubezpieczoną z powodu nie płacenia składek przez pracodawcę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zdołał potwierdzić za ten okres żadnego ubezpieczenia, a trudno, zdaniem organu, przyjąć, by w latach 80-tych. kiedy w kraju nie występowały żadne trudności ze znalezieniem pracy, skarżący nie mógł znaleźć pracy połączonej z ubezpieczeniem. Zaś w latach 1992 - 1997 skarżący prowadził działalność gospodarczą i nie odprowadzał składek na własne ubezpieczenie, zatem świadomie podejmował ryzyko braku uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Porzucenie pracy i pobyty w zakładach karnych także nie są w sprawie okolicznością szczególną. Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Skarżący jest okresowo od dnia 07 października 1999 r. do 30 września 2006 r., osobą całkowicie niezdolną do pracy, co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r. Skarżący nie jest jednak osobą ubezpieczoną, która tylko w skutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Za szczególną okoliczność uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00-LEX nr 537884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, iż skarżący na przestrzeni 52 lat życia legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 16 lat. 1 miesiąc i 18 dni, co jest niewątpliwie znacznym okresem ubezpieczenia. W ocenianym jednakże dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, tylko 2 lata, 3 miesiące i 2 dni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie tylko nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznana przerwa w zatrudnieniu trwająca od dnia 21 maja 1985 r. do dnia 01 czerwca 1997 r. tj. przez ponad 12 lat, w czasie której nie został wykazany żaden okres ubezpieczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący w tym okresie był osobą całkowicie zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające zatrudnienie. Orzeczona całkowita niezdolność do pracy datuje się dopiero od [...] października 1999 r. Analizując przedmiotową sprawę, sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. Należy wyjaśnić, że obecnie skarżący przebywając w zakładzie karnym ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).