I SA/Gl 1351/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ryszard Mikosz Sędziowie: NSA Małgorzata Wolf-Mendecka (spr.) WSA Krzysztof Winiarski Protokolant: Monika Adamus po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi E. H. i W. K.– wspólników "A" s.c. w M., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie restrukturyzacji zobowiązań podatkowych, 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...] zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta M. odmówił "A" Spółce Cywilnej w M. – objęcia restrukturyzacją zaległości podatkowych. Jako podstawę wydania decyzji wskazano art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) w związku z art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podatkowy przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny podkreślając w tych ramach, że w dniu [...] 2002 r. Spółka "A" wystąpiła o restrukturyzację zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości, określonych decyzją Prezydenta Miasta M. z dnia [...] r. nr [...] za lata 1998-2001 oraz od stycznia do lipca 2002 r. w łącznej kwocie [...] zł. Następnie organ wskazał, iż zaległość podatkowa określona wyżej wymienioną decyzją powstała na skutek błędnego, tj. niezgodnie z postanowieniami art. 5 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( Dz. U. Nr 9, poz. 31 z późn. zm.) kwalifikowania przez Spółkę posiadanych gruntów. W tej sytuacji Prezydent Miasta M. w pierwszej kolejności powołał się na brzmienie przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 lit.a i pkt 3 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, z którego wynikało, iż restrukturyzacji podlegają m.in. znane na dzień 30 czerwca 2002 r. zaległości (z zastrzeżeniem ust. 4 i art. 16) z tytułu podatków: dochodowego od osób fizycznych, zryczałtowanego dochodowego od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, dochodowego od osób prawnych, od towarów i usług, akcyzowego oraz zniesionych przed dniem wejścia w życie ustawy. Mając powyższe na uwadze organ restrukturyzacyjny stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia, przy rozpatrywaniu wniosku, należności za miesiąc lipiec 2002 r., czyli należności nieznanej na dzień 30 czerwca 2002 r. Dokonując następnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego Prezydent Miasta M. uznał, że Spółka "A" posiadała środki finansowe na zapłacenie należnego gminie podatku, gdyż na podstawie zawartych z gminą umów wykonywała w 2002 r. roboty budowlane na rzecz gminy M., których wartość wyniosła [...] zł. Uiszczenie więc podatku od nieruchomości, zdaniem organu, nie zagrażało egzystencji Spółki, która nie znajdowała się wówczas (ani w chwili rozpatrywania sprawy) w sytuacji opisanej w art. 1 pkt 2 ustawy o restrukturyzacji. Organ podatkowy wyraził przekonanie, iż to nie trudności finansowe lecz możliwość uniknięcia wywiązywania się z należnych gminie zobowiązań finansowych było powodem wniesienia wniosku o restrukturyzację. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik Spółki utrzymywał, iż każdy przedsiębiorca posiada ustawowe prawo do restrukturyzacji należności przez organ restrukturyzacyjny, toteż negatywne stanowisko Prezydenta Miasta M. jest sprzeczne z ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Wskutek rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie restrukturyzacyjne. Organ odwoławczy wyjaśnił przede wszystkim, iż w sprawach prowadzonych w trybie przepisów ustawy o restrukturyzacji nie wydaje się decyzji o "odmowie zrestrukturyzowania" czy też o "odmowie objęcia restrukturyzacją", lecz wydaje się decyzję o "umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego", jak to stanowi art. 18 ust. 7 ustawy o restrukturyzacji. Zatem, w ocenie Kolegium, rozstrzygnięcie organu I instancji rażąco narusza przepis art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej jak i powołany art. 18 ust. 7 ustawy o restrukturyzacji. Następnie organ odwoławczy odwołał się do treści art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji, z którego wynika, że restrukturyzacją są objęci przedsiębiorcy, o których mowa w przepisach o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców, w szczególności którzy tracą zdolność do konkurowania na rynku, wyrażającą się zwłaszcza w znacznym stopniu: zmniejszeniem obrotów, nadmierną zdolnością produkcyjną, wzrostem zapasów, spadkiem zyskowności lub ponoszeniem strat, jak również wzrostem zadłużenia i brakiem możliwości uzyskania bankowych kredytów, poręczeń lub gwarancji. Z kolei art. 18 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji stanowi, że organ restrukturyzacyjny, w terminie 45 dni od dnia wszczęcia postępowania, wydaje decyzję o warunkach restrukturyzacji, jeżeli z analizy wniosku (o którym mowa w art. 12 ust. 1 oraz dołączonych do niego dokumentów i danych określonych w art. 13) wynika, że zamierzone działania prowadzić będą do przeciwdziałania zjawiskom, o którym mowa w art. 1 ust. 2 tej ustawy. Jednakże, jeżeli z analizy danych wymienionych w ust 1 wynika, że zamierzone działania przedsiębiorcy nie rokują powodzenia w przeciwdziałaniu zjawiskom, o których mowa w art. 1 ust. 2, organ restrukturyzacyjny wydaje decyzję o umorzeniu wszczętego postępowania restrukturyzacyjnego (art. 18 ust. 7). W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podzielił argumentację odwołania, iż aktualna sytuacja Spółki odpowiada przesłankom art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji. Przyznał, iż sytuacja taka miała miejsce i w momencie składania wniosku o restrukturyzację. Kolegium wyraziło zapatrywanie, iż podjęte przez Spółkę działania w 2002 r. nie przeciwdziałały zjawiskom określonym w art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji, co potwierdziła przedłożona przez Spółkę analiza (przy piśmie z dnia [...] 2004 r.), wskazująca na znaczące pogorszenie się sytuacji gospodarczej spółki w roku 2003 w stosunku do roku 2002. Kontynuując te rozważania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż w niniejszej sprawie nie sposób doszukać się działań, które doprowadzą do przeciwdziałania zjawiskom określonym w art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji. W szczególności takowym zabiegiem nie jest zrestrukturyzowanie należności zgłoszonych przez stronę we wniosku z dnia [...]2002 r. Organ wyraził przy tym pogląd, że zrestrukturyzowanie tych należności, co najwyżej doprowadzi do zbilansowania długów i wierzytelności, a nie doprowadzi jednak do utrzymania zapasów, dochodu, wzrostu zatrudnienia na tym poziomie, a tym bardziej do zmniejszenia zapasów, wzrostu dochodu, wzrostu zatrudnienia, czyli do zatrzymania w odniesieniu do Spółki istniejących niekorzystnych tendencji i przeciwdziałania zjawiskom określonym w art. 1 ust.2 ustawy o restrukturyzacji. Organ przypomniał też, iż mimo zmniejszenia zadłużenia o [...]zł, niekorzystne trendy w odniesieniu do spółki pogłębiły się, a takie czynniki jak wzrost zapasów i spadek dochodów – świadczą o spadającej zdolności konkurowania na rynku, mimo podejmowanych działań mających n celu odwrócenie tej tendencji. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż ustawa o restrukturyzacji nie miała na celu przedłużenie egzystencji przedsiębiorców, którzy nie radzą sobie w dobie gospodarki rynkowej, lecz miała pomóc tym, których działania będą przeciwdziałać zjawiskom określonym w opisanym wyżej art. 1 ust. 2 tej ustawy. Decyzję tę pełnomocnik Spółki "A" zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: - art. 121, art. 127, art. 123 § 1, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji, poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania do organów podatkowych, naruszenie zasady dwuinstancyjności, przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę czynnego udziału strony i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego, - art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, - art. 200 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie. Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik strony skarżącej zwrócił przede wszystkim uwagę, iż organ pierwszej instancji uznał, że spółka nie znajdowała się i nie znajduje w sytuacji opisanej w art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji, natomiast organ odwoławczy – w oparciu o ten sam materiał dowodowy – odmówił restrukturyzacji należności strony zajmując całkowicie odmienne stanowisko w tym zakresie. Strona skarżąca podkreśliła, iż organ odwoławczy zmienił kierunek rozpatrywania sprawy dokonując zupełnie innej oceny, jak i kwalifikacji prawnej w oparciu o ten sam materiał dowodowy. Taka zmiana kierunku rozpatrywania sprawy wymagała – w ocenie pełnomocnika – uprzedzenia o tym strony postępowania wobec konieczności poszanowania jego uprawnień procesowych, a w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Pełnomocnik strony przekonywał, iż zmiana sposobu argumentacji rozstrzygnięcia, nawet, jeżeli znajduje ono oparcie w zebranym dotychczas materiale dowodowym, powoduje, iż strona traci możliwość obrony swych interesów prawnych. Poza zarzutami natury procesowej, strona skarżąca wskazała, iż wobec błędnie ustalonego stanu faktycznego bezpodstawnie przyjęto, iż restrukturyzacja należności nie rokuje powodzenia w przeciwdziałaniu zjawiskom, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy restrukturyzacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Polemizując z zarzutami skargi Kolegium wskazało w szczególności, iż nie gromadziło w sprawie żadnych nowych dowodów, opierając się jedynie na dowodach przedstawionych przez stronę skarżącą. Na rozprawie w dniu 9 czerwca 2005 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, iż ze względu na nie wezwanie Spółki do zajęcia stanowiska w trybie art. 200 Ordynacji podatkowej nie przedstawiono posiadanego w 2004 r. planu restrukturyzacyjnego i środków naprawy sytuacji finansowej jak i odpowiednich dowodów z dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Trzeba podkreślić, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa sprawowana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod względem legalności, co oznacza, że Sąd nie bada w zasadzie kontrolowanych aktów i czynności pod względem celowości. Z kolei z treści przepisu art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika, że skarga na decyzję lub postanowienie podlega uwzględnieniu, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie dotknięte jest wadami skutkującymi jego nieważność lub niezgodność z prawem albo gdy narusza ono prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania bądź w sposób, który ma wpływ (w przypadku naruszenia prawa procesowego wpływ istotny) na wynik sprawy. Regulacja taka oznacza zatem, że nie każde naruszenie prawa daje podstawę do uwzględnienia skargi. Skarga uwzględniona może być bowiem tylko wtedy, gdy stwierdzone uchybienia będą rażące lub co najmniej istotne. W rozpatrywanej sprawie trafny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, polegający na niezastosowaniu się przez organ odwoławczy do dyspozycji art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, co stanowi istotne uchybienie proceduralne i pociąga za sobą konieczność uchylenia przez sąd administracyjny decyzji wydanej w wyniku postępowania obarczonego tą wadą (por. wyrok NSA z 4.8.2004 r., FSK 156/04). Należy bowiem zauważyć, iż przepis art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi konkretyzację normy ujętej w art. 123 § 1 tej ustawy w przedmiocie zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym etapie postępowania podatkowego. Zasada czynnego udziału strony (zwana czasem zasadą wysłuchania stron) jest wspólna wszystkim procedurom, a w postępowaniu podatkowym przejawia się zarówno w czynnym udziale podatnika we wszystkich czynnościach postępowania jak również w prawie podatnika do zapoznania się z końcowymi ustaleniami dotyczącymi stanu faktycznego i stanu prawnego sprawy. W rozpatrywanej sprawie obowiązek wyznaczenia terminu do zapoznania się z materiałami zebranymi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze był o tyle szczególny, że dotyczył postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta M., które zakończyło się odmienną niż w postępowaniu odwoławczym oceną tego samego materiału dowodowego. W postępowaniu odwoławczym podatnik podniósł szereg zarzutów co do jakości postępowania pierwszoinstancyjnego i jego zupełności, co oznaczało konieczność dopełnienia wszystkich powinności procesowych przy rozpatrywaniu odwołania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2004 r. sygn. akt FSK 1216/04, M.Podat. 2005/5/40) Zauważyć należy, iż choć organ odwoławczy nie gromadził w sprawie nowych dowodów, to jednak dokonał odmiennej od organu pierwszej instancji oceny materiału dowodowego przedstawionego przez stronę. Tym samym nie można usprawiedliwić przyczyny, dla której nie został dopełniony obowiązek wynikający z art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej w sprawie, w której odmawia się stronie prawa do restrukturyzacji zaległości podatkowych. Z uwagi na konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku z przyczyn procesowych, za przedwczesne należało uznać badanie zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, albowiem prawidłowe stosowanie prawa materialnego w niniejszej sprawie zależy od ustalenia stanu faktycznego według odpowiednich reguł dowodowych i z poszanowaniem praw procesowych strony w postępowaniu odwoławczym. Mając na uwadze naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji, uwzględniono wniosek strony o zwrot kosztów postępowania sądowego (art. 200 cyt. ustawy).