II SA/Op 299/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spraw. Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia prawa własności 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącego M. P. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] nr [...], Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu nieruchomości położonej w K. oznaczonej ewidencyjnie jako działka Nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 0,0504 ha, ujawnionej w księdze wieczystej Kw nr [...] prowadzonej prze Sąd Rejonowy w K. na rzecz M., S. i M. P. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że w dniu 26 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość była we współużytkowaniu wieczystym M. i J. P. W dniu 24 października 2001 r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, współużytkownikami wieczystymi tej nieruchomości byli M. P. w 4/6 części oraz M. i S. P. po 1/6 części, a zatem wnioskodawcy nie wykazali spełnienia wszystkich przesłanek z art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, a tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia ich wniosku o nieodpłatne przekształcenie w prawo własności prawa wieczystego użytkowania gruntu. Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się M., S. i M. P. W złożonym odwołaniu wnosili oni o uchylenie decyzji Prezydenta [...] i stwierdzenie nabycia przez nich własności użytkowanej nieruchomości. W uzasadnieniu odwołania wskazywali, iż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym Prezydent [...] błędnie uznał, że na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nie można uznać za spełnienie warunku podmiotowego takiego użytkownika wieczystego, którego wielkość udziału w użytkowaniu wieczystym uległa zwiększeniu w związku z dziedziczeniem ustawowym. Kwestionowali także odwołujący interpretację przepisu art. 1 ust. 1 ustawy sprowadzającą się do pozbawienia spadkobierców uprawnienia do nabycia nieruchomości, której użytkownikiem wieczystym 26 maja 1990 r. był spadkodawca, zmarły przed 24 października 2001 r. Nadto dowodzili odwołujący, że przyczynę następstwa prawnego stanowi dziedziczenie ustawowe, które jest zdarzeniem prawnym, a nie czynnością prawną, a więc okoliczność zupełnie niezależna od woli uprawnionego, a zatem interpretacja dokonana przez organ jest niczym nieusprawiedliwioną dyskryminacją spadkobierców i odstępstwem od ogólnej zasady uniwersalności przejścia praw i obowiązków zmarłego na jego spadkobierców. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu argumentowano, iż ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, uzależnia skuteczność zgłaszanych w jej trybie roszczeń od spełnienia przez strony lub poprzedników prawnych stron warunków wskazanych w art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy. Ustawa wymaga łącznego spełnienia warunku podmiotowego jak też i przedmiotowego. Przedmiot uprawnienia został spełniony w niniejszej sprawie, jednak warunki podmiotowe ustanowione w art. 1 ust. 1 nie zostały spełnione przez wszystkich obecnych użytkowników wieczystych. Warunki ustawowe spełnia bowiem tylko M. P., zaś S. i M. P. wobec faktu, iż stali się użytkownikami wieczystymi gruntu po dniu 26 maja 1999 r., w wyniku spadkobrania po zmarłej J. P., nie spełniają warunku ustawowego użytkowania nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r., a tym samym niemożliwym jest uznanie, iż byli oni współużytkownikami wieczystymi w dwóch granicznych datach: a to 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. Kolegium argumentowało także, iż w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego przekształcenie prawa użytkowania wieczystego (w tym poszczególnych udziałów w tym prawie) w prawo współwłasności, jest możliwe wyłącznie co do całego prawa użytkowania wieczystego danej nieruchomości, a więc co do 100% udziałów w tym prawie, nie zaś co do jednego udziału i stąd też skoro w niniejszej sprawie jeden z współużytkowników nie spełnia warunków do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uzasadniona jest decyzja odmowna w stosunku do wszystkich współużytkowników. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na powyższą decyzję złożył M. P. wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W wywodach skargi skarżący dowodził, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa, które spowodowane było wadliwą interpretacją przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26.07.2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. Zdaniem skarżącego nie sposób zgodzić się z poglądem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., iż w świetle art. 232 § 1 Kc użytkowanie wieczyste może istnieć tylko i wyłącznie na gruncie stanowiącym w całości własność Skarbu Państwa lub gminy, a nabycie własności części gruntu, na którym istnieje wieczyste użytkowanie, jest niedopuszczalne. Dowodził skarżący, iż przepis art. 232 Kc odnosi się tylko i wyłącznie do oddania gruntu w użytkowanie wieczyste, a nie do późniejszego obrotu własnością gruntu na którym ustanowione jest wieczyste użytkowanie. W przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżącego, współużytkownik wieczysty nabywa udział we własności gruntu w wysokości odpowiadającej udziałowi w przysługującym mu użytkowaniu wieczystym. Użytkowanie wieczyste wygasa, bowiem z chwilą nabycia prawa własności, a uprawnienie pozostałych użytkowników wieczystych utrzymuje się na tej części gruntu, która nie przeszła na nabywcę i w całości stanowi własność gminy. W przekonaniu skarżącego organ winien zatem przeprowadzić podział działki gruntu na podstawie art. 95 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tak, by w użytkowaniu wieczystym osób nie spełniających warunków z art. 1 ust. 1 pozostała w całości cała nowo wydzielona działka stanowiąca własność gminy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedziach na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270).). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151 KPA). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Przedmiotem oceny, w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] nr [...], Prezydenta Miasta [...], który działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) odmówił nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu nieruchomości położonej w K. oznaczonej ewidencyjnie jako działka Nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 0,0504 ha, ujawnionej w księdze wieczystej Kw nr [...] na rzecz M., S. i M. P. Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa. Podstawę materialnoprawną odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu stanowił przepis art. 232 § 1 kodeksu cywilnego oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.), który w dniu wydania zaskarżonej decyzji, określał warunki jakie powinna spełniać osoba fizyczna (ust. 1) lub jego następca prawny (ust. 2), będący użytkownikiem wieczystym, aby nabyć nieodpłatnie nieruchomość gruntową. Na wstępie zaznaczyć należy, iż Sąd aprobuje pogląd organów administracji publicznej, iż bezwzględnym warunkiem pozwalającym na uznanie, iż wieczysty użytkownik ma prawo do nieodpłatnego nabycia prawa własności użytkowanej nieruchomości, jest spełnienie warunku posiadania prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. tj. w dniu wejścia w życia przywołanej wyżej ustawy. Organy obu instancji rozpoznając przedmiotową sprawę ustaliły, iż skarżący M. P. spełnił ustawowe przesłanki warunkujące nieodpłatne nabycie prawa własności współużytkowanego wieczyście gruntu. Warunków ustawowych (podmiotowych) nie spełnili w ocenie organów synowie skarżącego, użytkownikiem to S. i M. P., którzy stali się użytkownikami wieczystymi gruntu z chwilą otwarcia spadku to jest z momentem śmierci spadkodawcy – J. P., która miała miejsce w dniu 20.12.1998 r. Postanowienie Sądu Rejonowego w K. w tym przedmiocie zapadło w dniu [...]. Nie sposób w związku z powyższymi ustaleniami nie dostrzec tego, iż w pierwszej z tzw. dat granicznych (26 maja 1990 r.) użytkownikiem wieczystym gruntu, objętego wnioskiem była matka wnioskodawców – J. P., natomiast w drugiej dacie, prawo to przysługiwało już także, obok M. P., wnioskodawcom – S. i M. P. na podstawie spadkobrania. Organu obu instancji wobec dokonania takich ustaleń, przyjęły, iż żadna z w/w osób nie była użytkownikiem wieczystym w dwóch datach, o których stanowi art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., a zatem skarżący i jego synowie nie są następcami prawnymi osoby, która nabyła uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności użytkowanego gruntu. W rozpoznawanej sprawie w czasie pomiędzy określonymi w powołanej wyżej ustawie datami granicznymi tj. dniem 26 maja 1990 r., a dniem wejścia w życie w/w ustawy wystąpiła w rzeczywistości, na co wskazują organy, okoliczność dotycząca zmiany osoby użytkownika wieczystego. Jednakże przedmiotowa zmiana, w osobie użytkownika wieczystego wystąpiła poprzez dziedziczenie, a zatem w drodze sukcesji uniwersalnej i stąd też skarżący i jego synowie stali się następcami prawnymi osoby, która była użytkownikiem wieczystym w pierwszej z dat. W związku z powyższym organy winny rozważyć, czy skarżący oraz pozostali wnioskodawcy – S. i M. P. - jako następcy prawni osoby fizycznej, która w dniu wejścia w życie ustawy była użytkownikiem wieczystym, uzyskali prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. Nie można bowiem pozostawić poza sferą oceny i rozważań organu okoliczności, iż na spadkobiercę przechodzą własność i inne prawa majątkowe – jako ogół praw i obowiązków stanowiących majątek. Art. 922 § 1 kc stanowi, iż prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobiercę lub spadkobierców. Przepis ten statuuje zasadę sukcesji uniwersalnej z której wynika, że spadkobiercy wstępują w ogół należących do spadku praw i obowiązków mających charakter cywilnoprawny, których źródłem są przepisy prawa cywilnego lub przepisy szczególne. Na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać np. przedawnienie, terminy zawite, zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy, a które biegną nadal dla i przeciwko spadkobiercy (vide Kodeks cywilny, Tom II, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., str. 731). W związku z powyższym skonstatować należy, że w przedmiotowej sprawie również mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która wprawdzie nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności, co do nieruchomości użytkowanej wieczyście, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez zmarłego, prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Ustawodawca ustanowił, bowiem w art. 1 ust. 1 ustawy z 26 lipca 2001 r. dwie znacznie odległe w czasie daty jako początek i koniec zdarzenia, z którymi ustawa wiązała powstanie skutku prawnego (przy spełnieniu pozostałych ustawowych warunków przewidzianych tą ustawą) w postaci uzyskania roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku, spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, a więc zachodzi kontynuacja praw majątkowych w zakresie, w jakim przysługiwało ono spadkodawcy. Zatem skoro żona skarżącego, a zarazem matka wnioskodawców S. i M. P. była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r., to jest w dacie stanowiącej początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego, który zamyka data wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., - a następnie zmarła przed wejściem w życie tej ustawy, to skarżący oraz jego synowie jako spadkobiercy są kontynuatorem jej praw, w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Dlatego też, jeżeli spadkobiercy byli użytkownikami wieczystymi w dacie wejścia w życie powołanej ustawy, to należy uznać, że w takim przypadku przesłanka zawarta w art. 1 ust. 1 ustawy odnosząca się do dwóch granicznych dat została spełniona. Zwrócić należy uwagę, iż poprzez nowelizację w roku 2002 i 2003 ustawy, nabycie prawa własności przez użytkowników wieczystych dotyczy również następców prawnych. Godzi się także zauważyć, iż celem wskazanej ustawy było stworzenie możliwie szerokiemu kręgowi użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi możliwości nieodpłatnego nabycia prawa własności będącej przedmiotem wieczystego użytkowania. W rozpoznawanej sprawie Sąd, identyfikuje się z poglądem zawartym w wyroku NSA z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 745/04 (nie publ.), "że spadkobierca osoby fizycznej, która w dacie 26 maja 1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości określonej w ustawie (zmarła przed dniem wejście w życie ustawy) będąc kontynuatorem jej praw w zakresie użytkowania wieczystego spełnia warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia, jeżeli w dacie wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości." Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja, w zakresie rozstrzygnięcia wobec skarżącego M. P. oraz S. i M. P. została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w świetle brzmienia art. 232 § 1 kodeksu cywilnego niedopuszczalne jest ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na gruncie nie stanowiącym własności Skarbu Państwa lub gminy czy też związków gminnych. W tym zakresie wypowiadał się Sąd Najwyższy, który stwierdził, iż użytkowanie wieczyste nie może obciążać gruntu stanowiącego współwłasność np. gminy i osób fizycznych (por. postanowienie SN z dnia 17 czerwca 1999 r., I CKN 386/98). Sąd nie jest związany zarzutami, ani też wnioskami skargi, co oznacza, że jest władny uwzględnić skargę z innych względów, niż te, które przytacza strona. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcia w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 200 w zw. z art. 205 w/w ustawy i § 14 ust. 2 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).