IV SA/Wa 854/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o nacjonalizacji przedsiębiorstwa uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., znak [...], Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r., znak [...], nie stwierdzającą nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "B." – A. (Monitor Polski z dnia [...] stycznia 1949 r., Nr [...], poz.[...], lp.[...]). Zaskarżona decyzja zapadła po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez E. W. W uzasadnieniu Minister Gospodarki i Pracy wskazał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza aby orzeczenie nacjonalizacyjne z dnia [...] grudnia 1948 r. obciążone było którąś z kwalifikowanych wad prawnych, wymienionych w art.156 k.p.a. Organ podkreślił, iż orzeczenie to wydano w pełnej zgodności z przepisami ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz.17). Postępowanie w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa wszczęto w ustawowym terminie zakreślonym w art.3 ust.6 ustawy, tj. przed dniem 31 marca 1947 r. (wykaz przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, obejmujący firmę "B." w A. opublikowano w Monitorze Polskim z dnia [...] grudnia 1946 r., rozpoczynając tym samym postępowanie nacjonalizacyjne). Nie ulega ponadto wątpliwości, iż w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (5 lutego 1946 r.) przedsiębiorstwo spełniało przesłankę nacjonalizacyjną określoną w art.3 ust.1 lit.A pkt 16. Przedsiębiorstwo zaliczało się do przedsiębiorstw z zakresu wielkiego i średniego przemysłu włókienniczego, podlegającego zgodnie z art.3 ust.1 lit.A pkt 16 ustawy przejęciu na własność Państwa. Stanowiło one bowiem tkalnię bawełny posiadającą ponad 24 krosna mechaniczne. Faktycznie w dacie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa na wyposażeniu tkalni pozostawało 1111 krosien mechanicznych, co daje 46 – krotną nadwyżkę ponad dolną granicę ilości krosien mechanicznych, kwalifikującą zakład do nacjonalizacji. Jednocześnie w skład przedsiębiorstwa wchodziła przędzalnia o 9152 wrzecionach. Z tych względów firma "B." w A. podlegała upaństwowieniu, bez względu na zdolność zatrudnienia pracowników produkcyjnych na jedną zmianę (art.3 ust.1 lit.B ustawy). Organ nie zgodził się z zarzutami wnioskodawczyni, iż część majątku przejętego na własność Państwa nie pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią produkcyjną przedsiębiorstwa, stąd jej przejęcie na własność Państwa było bezpodstawne. Organ stwierdził, powołując się na zapisy protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia [...] października 1950 r. oraz załącznika nr [...] do tego protokołu, w skład przedsiębiorstwa wchodziły cztery kompleksy zabudowanych nieruchomości. Wszystkie te nieruchomości stanowiły własność przedsiębiorstwa "B." w A. Z art.6 ustawy nacjonalizacyjnej oraz z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż przejęciu na własność Państwa podlegały całe przedsiębiorstwa wraz z majątkiem w najszerszym tego słowa znaczeniu. W tej sytuacji fakt, iż nieruchomości, które wnioskodawczyni uznaje za niepowiązane funkcjonalnie z działalnością produkcyjną, stanowiły własność przedsiębiorstwa uzasadniał zakwalifikowanie przedmiotowych gruntów jako stanowiących jedną całość gospodarczą, podlegającą przejęciu na własność Państwa. Właściciel nie wyodrębnił ich bowiem z całości majątku wchodzącego w skład przedsiębiorstwa. Ponadto protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...] października 1950 r. oraz załączniki do niego nie wskazują, ażeby jakiekolwiek wyodrębnione działki znajdowały się poza częścią wykorzystywaną do działalności produkcyjnej. Przejęte nieruchomości stanowiły jedną całość gospodarczą, stanowiącą własność przedsiębiorstwa "B." w A. Skargę na powyższą decyzję złożył P. C. – spadkobierca wnioskodawczyni E. W. Skarżący przyznał, iż co do zasady przedsiębiorstwo "B." podlegało nacjonalizacji na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., niemniej sposób jej przeprowadzenia naruszał zarówno przepisy tej ustawy, jak i wydana na jej podstawie przepisy wykonawcze. W ocenie skarżącego w toku postępowania nacjonalizacyjnego naruszono przepisy postępowania, tj. w szczególności §35, 56, 59 – 61, 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz.62) poprzez pozbawienie właściciela przedsiębiorstwa możliwości obrony swych praw w toku postępowania przed Główną Komisją ds. Upaństwowienia. Jako główny swój zarzut, świadczący o rażącym naruszeniu prawa przez organ nacjonalizujący, podtrzymał jednakże skarżący twierdzenie, iż orzeczeniem nacjonalizacyjnym przejęto na własność Państwa prywatny majątek E. C., nie wchodzący w skład przedsiębiorstwa. Skarżący wskazał, iż w toku wszczętego postępowania zmarła wnioskodawczyni E. W., na dowód czego przy skardze załączono akt zgonu wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Skarżący podniósł jednocześnie, iż jest spadkobiercą zmarłej, ma zatem interes prawny w zaskarżeniu niekorzystnej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, niemniej z przyczyn innych niż w niej wskazane. Okoliczności te Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związanym żądaniem i zarzutami skargi (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270, zwanej dalej p.p.s.a.). Art.145 §1 ust.1 lit.b p.p.s.a. obliguje sąd administracyjny do uchylenia decyzji admininistracyjnej w razie zaistnienia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd stwierdził zaistnienie takiego naruszenia w niniejszej sprawie. W postępowaniu administracyjnym zaistniała bowiem podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego, wymieniona w art.145§1 pkt 4 k.p.a., tj. strona postępowania bez własnej winy nie brała w nim udziału. Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki i Pracy oraz utrzymana nią w mocy decyzja Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, wydane w dniach - odpowiednio [...] sierpnia i [...] stycznia 2004 r., zapadły po śmierci wnioskodawczyni E. W. Z załączonego przy skardze odpisu aktu zgonu wnioskodawczyni wynika bowiem, iż zmarła ona w dniu [...] listopada 2003 r. W takiej sytuacji postępowanie nieważnościowe winno było się toczyć z udziałem następcy lub też następców prawnych wnioskodawczyni. Tak się jednak nie stało. Z rozdzielników obu decyzji wynika, iż orzeczenia doręczano adw. P. M. – pełnomocnikowi wnioskodawczyni. Pełnomocnik ten nie reprezentował jednakże następców prawnych zmarłej. Przy skardze załączono wprawdzie egzemplarz pełnomocnictwa następcy prawnego wnioskodawczyni – P. C. do reprezentowania go przez adw. P. M. przed Ministrem Gospodarki i Pracy oraz Sądem Administracyjnym, niemniej pełnomocnictwa tego udzielono dopiero w dniu [...] września 2004 r. a zatem po wydaniu obu decyzji. W tej sytuacji należy uznać, iż P. C. – następca prawny wnioskodawczyni nie brał udziału w postępowaniu z przyczyn od siebie niezawinionych. Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania, uzasadniającą uchylenie decyzji przez sąd administracyjny bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy (treść decyzji). Dla zastosowania art.145§1 ust.1 lit.b p.p.s.a. nie ma przy tym znaczenia, że zgodnie z art.147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art.145§1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., sygn.akt III RN 200/01, publ. OSNP 2003/24/582). W tej sytuacji należało orzec jak w sentencji. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lit.b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).