II SA/Rz 86/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 15 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. i Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia przeszkody odprowadzającej wody opadowe i źródlane - skargę oddala - II SA/Rz 86/05 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] grudnia 2004r. nr [...], działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (dz. U. nr 115, poz. 1229 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania K. i Z. D. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2004r. nr [...] w przedmiocie usunięcia przeszkody – murku ogrodzeniowego na odcinku rowu odprowadzającego wody opadowe i źródlane z wyżej położonych nieruchomości, wybudowanego na granicy działek nr 52 i nr 54 położonych w miejscowości P. W odwołaniu skarżący stwierdzili, że organ I instancji nie dokonał pełnej analizy i wyjaśnienia spraw na gruncie. Nie ustalono skąd napływają wody opadowe, które podtapiają szereg działek w dolnej części skarpy, w tym działki skarżących. Odwołujący wyjaśnili, że napływające wody pochodzą głównie ze sztucznie kierowanych odwodnień drogi gminnej, wód opadowych oraz sztucznie skierowanego przelewu ze studni, a w sprawie ograniczono się tylko do stanu wód w dolnej części terenu, co nie jest istotą problemu. Niewłaściwe odprowadzanie wód opadowych z drogi gminnej (działka nr 49) spowodowało nawodnienie gruntów i skarp szczególnie w dolnej części. Nawodnienie skarpy przy drodze wojewódzkiej może spowodować jej obsunięcie na drogę. Wyjaśnili, że ogrodzenie wybudowali na swoim gruncie, na cokole z betonu (betonowa przegroda), a na wzniesienie ogrodzenia nie było wymagane pozwolenie na budowę. Wskazali też na § 29 warunków technicznych, zgodnie z którym wody opadowe winny być odprowadzane we własnym zakresie, gdyż zakazane jest odprowadzanie tych wód na grunty sąsiednie. Problem ten organ pominął, chociaż był zgłaszany na rozprawach. W decyzji organ nie uwzględnił, że napływ wód działa też niekorzystnie na działkę skarżących. Skarżący zarzucili, że wójt jest stroną w sprawie, bo napływająca woda pochodzi głównie z drogi gminnej, a spusty wykonała gmina, zatem brak jest obiektywizmu w sprawie i nie powinien prowadzić postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło argumentów odwołania. W uzasadnieniu organ stwierdził, że materialnoprawną podstawą wydania decyzji był przepis art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom. Z użytego sformułowania "szkodliwie wpływają", wynika, że szkoda na gruncie sąsiednim musi być stwierdzona i musi być efektem działań właściciela gruntu, to oznacza, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy szkodą, a zmianą stanu wody na gruncie. W rozpoznawanej sprawie zostało wykazane, że właściciel działki nr 52, Z. D. podjął działania, w wyniku których nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie, która szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie w tym na działkę nr 54, będącą własnością Z. Ł. Zmiana stanu wody polegała na zatamowaniu jej dotychczasowego odpływu rowem wykonanym wzdłuż stoku, wskutek wybudowania betonowej przegrody (murku ogrodzeniowego). Zmiana ta została stwierdzona 15 października 2004r. podczas przeprowadzonej przez organ I instancji rozprawy administracyjnej i oględzin w terenie. W trakcie oględzin stwierdzono, że został zatamowany spływ wody na działkę nr 52, a woda rozlewa się na znacznej powierzchni działki nr 54. W protokole zaznaczono też, że w dniu oględzin, ani w dniach poprzedzających oględziny nie było opadów deszczu, a woda na działce Z. Ł. tworzyła rozlewisko. Niemożliwym więc w chwili oględzin było ustalenie wielkości rozlewiska po opadach deszczu. Podczas kolejnej rozprawy 2 listopada 2004r. przesłuchano świadków, którzy wyjaśnili, że murek ogrodzeniowy został wybudowany przez właścicieli działki nr 52, aby zagrodzić dopływ wody na swoją działkę. Wcześniej woda spływa w sposób naturalny z wyżej położonych działek, rowem przez działkę Z. Ł. na działkę K. i Z. D. Poprzedni właściciel działki nr 52 pogłębiał nawet rów, aby zapobiec podczas wiosennych roztopów zalewaniu pola i zabudowań. Woda tym rowem spływała do stawu, który znajdował się na działce K. i Z. D., aż do momentu wybudowania murku ogrodzeniowego, który zablokował spływ wody. Stwierdzono też, że naturalny układ terenu oraz sposób wykonania rowu umożliwiały odprowadzanie wody na inne nieruchomości bez szkody dla nieruchomości będących własnością Z. Ł. oraz K. i Z. D. Przegrodzenie rowu spowodowało rozlewanie się wody po działce Z. Ł. powodując jej nadmierne nawodnienie, co uniemożliwia gospodarcze wykorzystanie nieruchomości. Organ odwoławczy stwierdził na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że organ I instancji prawidłowo wykazał, iż wybudowanie murku ogrodzeniowego przez właściciela działki nr 52 spowodowało zmianę stanu wód na gruncie, szkodliwie oddziałującą na działkę nr 54. Szkoda ta polega na tworzeniu się zlewiska, nadmiernym nawodnieniu gruntu, co uniemożliwia rolnicze wykorzystanie nieruchomości przez Z. Ł. Kolegium uznało, że decyzja Wójta Gminy [...] odpowiada prawu. W skardze do Sądu skarżący K. i Z. D. powtórzyli argumenty zawarte w odwołaniu, a dodatkowo wyjaśnili, że w grudniu 2004r. otrzymali atest sanitarno-weterynaryjny, który nałożył na nich obowiązek dbania o "dobrostan" zwierząt", co dotyczy również pastwisk dla zwierząt, które nie mogą być zabagnione. Wykonany przez ojca staw nie mógł nadal pełnić funkcji wodopoju dla zwierząt i zgodnie z zaleceniem Powiatowego Inspektora Sanitarno-Weterynaryjnego miał zostać zlikwidowany. Przywrócenie stanu poprzedniego doprowadziłoby do utraty atestu i pozbawienia dopłat obszarowych. Skarżący zarzucili, że Kolegium nie rozpatrzyło ich uwag odnośnie tego, że napływająca woda z drogi gminnej jest kilkakrotnie większa niż z istniejących źródeł. Podnieśli, że organ mógł nakazać wstawienie rur przepustowych w murku, co umożliwiałaby przepływ wody. Zarzucili, że Kolegium nie odniosło się też do argumentów opartych na Prawie budowlanym oraz do tego, że Wójt Gminy [...] jako strona postępowania nie powinien wydawać decyzji, gdyż sprawa dotyczy też odprowadzania wód z drogi gminnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W polemice ze stanowiskiem Kolegium zawartym w odpowiedzi na skargę, skarżący K. i Z. D. w piśmie z 7 lutego 2005r. stwierdzili, że podtrzymują wszelkie kwestie zawarte w odwołaniu, a w szczególności nieuwzględnienie aspektu napływu wód opadowych na etapie postępowania administracyjnego. Nie zgodzili się ze stanowiskiem KOlegium, że zgromadzony materiał dowodowy wystarczył do podjęcia decyzji, gdyż w decyzjach obydwu instancji nie wyjaśniono przyczyn powstania problemu, na jakiej podstawie wody opadowe zostały skierowane na obce działki budowlane, w tym na skarpę o znacznej wysokości przy drodze wojewódzkiej i przesłali kserokopie dokumentów dotyczących budowy chlewni, na których nie zostały zaznaczone cieki wodne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 p.p.s.a.). Poddawszy takiej właśnie kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona. Zakaz zmiany stanu wody na gruncie określają przepisy art. 29 ust.1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. – Prawo wodne (Dz. U. nr 115, poz. 1129 ze zm.), zwanej dalej Prawem wodnym. Według tych przepisów – właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej nie może : 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich, 2) ) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust.2 art. 29 Prawa wodnego). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.(ust. 3 art. 29 Prawa wodnego). Wydanie decyzji na podstawie cytowanego przepisu ust.3 art. 29 Prawa wodnego wymaga bezspornego ustalenia, że spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na jego gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Nie każda zatem zmiana stosunków wodnych na gruncie będzie dawała podstawę do zastosowania rygorów wynikających z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Tą normą prawną będzie więc objęte tylko takie działanie, którego skutkiem jest szkodliwe wpływanie na grunty sąsiednie. Przepis ten nie ma więc zastawania do zmiany stanu wód na gruncie, jeżeli nie zostanie wykazane szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie. Ustalenie takiej przesłanki, czyli wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem właściciela gruntu, a szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie będzie podstawą do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, że K. i Z. D. wybudowali na swojej nieruchomości nr 52 ogrodzenie od strony działki nr 54 stanowiącej własność Z. Ł. położone w miejscowości P. Wybudowany murek ogrodzeniowy o wysokości około 20 cm nad ziemią i szerokości również około 20 cm został poprowadzony tak, że przeciął istniejący rów biegnący wzdłuż między innymi działek 52 i 54, a w latach 70-80 , jego bieg na działce nr 54 został zmieniony, gdyż J. Ł. wybudował staw i wodę z rowu skierował do stawu. Zasadnicza kwestia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji zastosowania art. 29 ust. 3 Prawa wodnego jest ustalenie, czy zmiana stanu wody i kierunku odpływu ze źródeł powoduje szkody dla gruntów sąsiednich. Celem wykazania tej przesłanki organ I instancji przeprowadził dowód z oględzin, przy udziale stron postępowania i sporządził protokół, który czyni zadość wymogom określonym w art. 68 k.p.a. (karta akt adm. nr 4). W protokole organ wyjaśnił, że zmiana kierunku odpływu wody nastąpiła na styku działek nr 54 (Z. Ł.) i działki nr 52 (K. i Z. D.). Działką nr 54 spływa woda opadowa i źródlana, skierowana naturalnym układem terenu w istniejącym wyżłobieniu, na krótkim odcinku przepływa pod ziemią, a w miejscu ponownego wypłynięcia na powierzchnię ziemi jest duży otwór w ziemi. Organ ponadto ustalił, że zmiana stanu wody na działce nr 52 nastąpiła w wyniku wybudowania betonowego murku ogrodzeniowego, w związku z czym zatamowano spływ wody na działkę nr 54. W dniu oględzin, jak również w dniach poprzedzających oględziny nie było deszczu, a pomimo tego na działce nr 54 woda tworzyła na znacznej powierzchni rozlewisko. Rów był pogłębiany i czyszczony, aby zapobiec wiosennym wylewom z uwagi na topniejący śnieg. Fakt płynięcia wody naturalnym ciekiem został potwierdzony przez słuchanych świadków, B. T., F. B., B. C., którzy zostali prawidłowo pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Natomiast z zeznań złożonych przez D. M. wynika, że po wybudowaniu murku woda zatrzymuje się częściowo na murku i pozostaje po stronie sąsiada. Woda podsiąka pod murkiem, ale większość wody pozostaje na działce Z. Ł. (karta akt adm. nr 11). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w chwili obecnej grunt Z. Ł. jest podmokły, nasiąknięty wodą z widocznymi rozlewiskami wody nawet w dni bezdeszczowe przez co nie może gospodarczo wykorzystywać nieruchomości tak jak to czynił wcześniej. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły i wykazały przesłanki do zastosowania w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego Poczynione przez organy ustalenia korespondują z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, zatem nie została naruszona zasada swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a wyrażona w art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził, że słuchany w charakterze świadka Z. Ł. nie został pouczony o odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k., ale okoliczności istotne dla podjętej decyzji zostały potwierdzone zeznaniami innych świadków przesłuchanych zgodnie z regułami określonymi w art. 82 i art. 83 k.p.a. Należy również zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek Z. Ł., z 5 października 2004r., w którym zwrócił się do Wójta Gminy [...] o interwencję w sprawie zagrodzenia murkiem ogrodzeniowym rowu, którym płynęły wody źródlane, co powoduje zalewanie działki, a nawet może spowodować zalanie budynku mieszkalnego i gospodarczego. Zatem podanie to wyznaczyło granice prowadzonego przez organ postępowania do zmiany stanu wód na gruncie spowodowanego wybudowaniem murku ogrodzeniowego przez K. i Z. D. Prowadzenie postępowania w zakresie , w jakim domagają się skarżący wymaga ich wniosku, w którym dokładnie sprecyzują swoje żądania. Ponadto Sąd ocenił, dokonał oceny nałożonego na skarżących obowiązku w zaskarżonej decyzji polegającego na usunięciu przeszkody – murku ogrodzeniowego na odcinku rowu, odprowadzającego wody opadowe i źródlane jest proporcjonalny do wykazanego naruszenia stanu wód, szkodliwie oddziałującego na nieruchomości sąsiednie i nie niweczy to prawa K. i Z. D. do ogrodzenia swojej działki. Należy też dodać, że murek ogrodzeniowy został wybudowany na długości 100m. Należy zgodzić się ze skarżącymi, że organy nie ustosunkowały się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do ich zarzutów dotyczących Prawa budowlanego oraz zgłoszonego wniosku o wyłączenie wójta od prowadzenia sprawy, ale naruszenie to nie ma wpływu na legalność zaskarżonej decyzji. Organy w niniejszej sprawie nie mogły stosować regulacji dotyczącej spływu wód zawartej w Prawie budowlanym jak również w powołanym § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. nr 75, poz. 690 ze zm.), gdyż odnoszą się te przepisy do obiektów budowlanych. Stosownie do tego przepisu zabronione jest dokonywanie zmiany naturalnego spływu wód opadowych w celu kierowania ich na teren sąsiedniej nieruchomości. Przepisy te nie mogą mieć zastosowania również i z tego względu, że Z. Ł. nie zmienił kierunku spływu wód opadowych, bo nic nie wykonywał na swojej nieruchomości. Dowodzi tego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Bez wpływu na zapadłe rozstrzygniecie są również podnoszone przez skarżących okoliczności związane z hodowlą bydła i koniecznością spełnienia warunków higieniczno-sanitarnych. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący wyłączenia Wójta Gminy [...] od prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie, gdyż nie były podnoszone okoliczności, o których mowa w art. 25 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 (swego małżonka krewnych, powinowatych do drugiego stopnia, osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli); osoby zajmującej kierownicze stanowisko w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.