II SA/Wa 725/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2005 r. sprawy ze skargi R. K. przedstawicielki ustawowej małoletnich O. i W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. nr SEW [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił R. K., występującej jako przedstawiciel ustawowy małoletnich O. i W. W., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Organ wskazał, iż w sprawie nie można uznać za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty, faktu, że na przestrzeni pracy zawodowej ojca dzieci występują długotrwałe, nieuzasadnione przerwy w okresie od 10 listopada 1993 r. do 15 lutego 1998 r. oraz od 25 lipca 2001 r. do 21 lipca 2004 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. We wskazanym okresie ubezpieczony był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Również fakt zarejestrowania ojca dzieci w Urzędzie Pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku w okresach: od [...] lipca 1996 r. do [...] lutego 1997 r., od [...] listopada 1997 r. do [...] lutego 1998 r. oraz od [...] czerwca 2003 r. do [...] marca 2004 r., nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 35 lat życia ojciec dzieci ma udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tylko 7 lat 9 miesięcy i 9 dni. Fakt ten powoduje, że świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, ponieważ art. 83 ustawy nie pozwala na przyznanie świadczenia w oderwaniu od przepracowania odpowiednio długiego okresu, chociaż niewystarczającego do przyznania świadczenia ustawowego, gdyż świadczenie w trybie wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, powiązanym z odprowadzaniem składek na to ubezpieczenie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna, jednakże okoliczność ta nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Art. 83 ustawy w sposób pełny i wyczerpujący określa warunki, w jakich można przyznać świadczenie wyjątkowe. Wśród okoliczności, które uzasadniałyby taką decyzję, ustawodawca nie wymienił trudnej sytuacji panującej na rynku pracy. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, zarzucając rażącą obrazę przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, polegającą na niewłaściwej interpretacji tego przepisu. Podnosiła, iż organ nie uwzględnił jako okoliczności uniemożliwiającej przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia przez zmarłego ojca dzieci, M. W., faktu pozostawania na zasiłku dla bezrobotnych oraz zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego. Wskazała również, iż ojciec dzieci w okresach przerw w zatrudnieniu pozostawał zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w M., nadto w pozostałych okresach leczył się. Ponadto trudności związane z podjęciem przez niego pracy zawodowej uzasadniała bezrobociem w regionie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Nie można uznać, iż zmarły w dniu [...] lipca 2004 r. ojciec dzieci M. W., tylko i wyłącznie wskutek szczególnych okoliczności nie spełnił warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Z akt sprawy wynika bowiem, iż ojciec dzieci na przestrzeni 35 lat życia miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 7 lat 9 miesięcy 9 dni, zaś w ocenianym 10-leciu przed zgonem tylko 2 lata i 10 miesięcy. Na przestrzeni pracy zawodowej ojca dzieci występują długotrwałe, nieuzasadnione przerwy w okresie od 10 listopada 1993 r. do 15 lutego 1998 r. oraz od 25 lipca 2001 r. do 21 lipca 2004 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. We wskazanym okresie ubezpieczony był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W pewnych sytuacjach okresy pozostawania bez pracy mogą być rozpatrywane w kategoriach okoliczności szczególnych, jednak nie oznacza to, że bezrobocie samo w sobie może być bez żadnych dalszych warunków uznane za okoliczność uniemożliwiającą podejmowanie zatrudnienia. Zmarły rejestrował się w urzędzie pracy w krótkich okresach, w latach 1996-1997 i 1997-1998 oraz 2003-2004, podczas gdy przerwy w jego zatrudnieniu są znacznie dłuższe. Łącznie przez ponad połowę okresu aktywności zawodowej zmarły nie był osobą ubezpieczoną, a realnie pozostawał w zatrudnieniu przez okres ok. 6 lat. Aż do zgonu był osobą zdolną do pracy. [...] zmarłego, który znajduje potwierdzenie w całości materiału zgromadzonego w sprawie, również nie jest okolicznością szczególną. Sama trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.