I SA/Wa 1562/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2005 r. sprawy ze skargi K.D., A.S., B.S. i W.S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu M. w W. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz K.D., A.S., B.S. i W.S. łącznie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1562/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 1993 r., sprostowanej postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 1993 r. oraz postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 1993 r., a dotyczącej uwłaszczenia M. działkami położonymi w W. przy ul. [...],[...],[...] i [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska Minister stwierdził, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 i 9 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1993 r., sprostowaną w/w postanowieniami, stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez M. prawa użytkowania wieczystego gruntu o łącznej powierzchni [...] m2 położonego w W. przy ul. [...],[...],[...] i [...], stanowiącego działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] - z obrębu [...] oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie, w tym część za odpłatnością. W decyzji organu wojewódzkiego wymieniono też działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 z obrębu [...], która nie wchodziła w skład gruntu o powierzchni [...] m2. Pismem z dnia 21 marca 2003 r. K.D. wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji i w wyniku rozpatrzenia tego wniosku organ decyzją z dnia [...] maja 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Rozpoznając sprawę na skutek wniosku K.D. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister badając ponownie całość dokumentacji ustalił, iż prawo zarządu M. wynikało z decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] listopada 1990 r. (wydanej w trybie art. 155 kpa) a przedmiotowe działki stanowiły w dniu 5 grudnia1990 r. własność Skarbu Państwa, jako "nieruchomości [...]". Zaistniały zatem przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w art. 2 ust. l-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Rozważając kwestię starań spadkobierców byłych współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej nr hip. [...], położonej przy ul. [...], o odzyskanie praw do nieruchomości organ zauważył, iż w skład tej nieruchomości z decyzji uwłaszczeniowej wchodziła działka nr [...] o powierzchni. [...] m2. W dniu 5 grudnia 1990 r., a także w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, w obiegu prawnym istniała decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1963 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1963 r. odmawiające dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do nieruchomości nr hip. [...]. Decyzja uwłaszczeniowa organu wojewódzkiego była więc oparta także o powyższą decyzję Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1963 r. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji K.D., spadkobierczyni jednego ze współwłaścicieli powyższej nieruchomości, wystąpiła pismem z lipca 1993 r., a więc wniosek ten został złożony już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku Minister Infrastruktury decyzją znak [...] z dnia [...] marca 2004 r. stwierdził nieważność ww. decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1963 r. i poprzedzającej ją ww. decyzji z dnia [...] października 1963 r., przy czym został złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie tej sprawy. Przy założeniu, że decyzja ta zostanie utrzymana w mocy Minister stwierdził, że - w odniesieniu do sprawy uwłaszczeniowej - oznaczałoby to sytuację, o której mowa w art. 145 § l pkt 8 kpa dotyczącym wznowienia postępowania a nie sytuację z art. 156 § l pkt 2 kpa dotyczącym sprawy stwierdzenia nieważności decyzji. Stanowisko takie organ poparł wyrokiem Sądu Najwyższego sygn. akt III ARN 21/96 z dnia 5 lipca 1996 r. (OSNAPiUS z 1997 r. nr 3, póz. 32), w którym wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w innej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § l pkt 8 Kpa), nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji. Z akt nie wynika też, aby w sprawie mogły zaistnieć inne przesłanki, o których mowa w art. 156 § l Kpa. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że pominięto ją w procesie uwłaszczenia, podniesiono, iż okoliczność ta nie jest objęta katalogiem spraw z art. 156 § l Kpa, lecz odnosi się do wznowienia postępowania (por. art. 145 § l pkt 4 Kpa). Także wskazywanie przez stronę na wniosek z dnia 6 grudnia 1990 r. i na pismo z dnia 10 stycznia 1992 r. nie uzasadniało – zdaniem organu – innego rozstrzygnięcia, gdyż wniosek z dnia 6 grudnia 1990 r. do Urzędu Gminy [...] dotyczył sprawy zwrotu nieruchomości nr hip. [...] przejętej przez Skarb Państwa a także pismo z dnia 10 stycznia 1992 r. do Wojewody [...] wskazywało na ubieganie się o zwrot nieruchomości. Nieruchomości przejęte w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, póz. 279) nie były natomiast objęte przepisami o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości - art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), a powyższe wnioski nie są tożsame z późniejszym wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia1963 r. Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli: K.D., A.S., B.S., W.S. Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podnieśli, że zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stawały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, o ile nie naruszało to prawa osób trzecich. Skarżący natomiast – będący następcami prawnymi byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości – pomimo istnienia decyzji odmawiających przyznanie byłym właścicielom prawa własności czasowej, występowali z roszczeniami do tej nieruchomości. Fakt ten był znany także Wojewodzie [...], ale pomimo tego, nie dopuścił on K.D. do udziału w sprawie uwłaszczeniowej i w decyzji swojej nie odniósł się do jej roszczeń. Tym samym Wojewoda wydał decyzję uwłaszczeniową w sytuacji, gdy zgłoszone do spornej nieruchomości przez skarżących roszczenia nie zostały rozpoznane. Okoliczność ta – w ocenie skarżących – stanowiła o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa co skutkowało w konsekwencji uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zgodnie z przepisem art. 107 § 1 i 3 k.p.a. jednym ze składników decyzji administracyjnej jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Powinno ono zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, natomiast uzasadnienie prawne winno wskazywać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ponieważ uzasadnienie decyzji ma tłumaczyć motywy zapadłego rozstrzygnięcia jest rzeczą oczywistą, że musi istnieć zbieżność pomiędzy sentencją decyzji a jej uzasadnieniem. Ta sytuacja nie zachodzi jednak w przedmiotowej sprawie, którą to okoliczność Sąd stwierdził z urzędu. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu M., prowadząc postępowanie na wniosek i z udziałem osób fizycznych, będących następcami prawnymi byłych właścicieli nieruchomości [...], objętej decyzją uwłaszczeniową. Powyższe oznacza, że osoby te zostały uznane za strony postępowania a więc za podmioty, którym przysługuje interes prawny do uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym na prawach strony. Innymi słowy wydanie tego rodzaju decyzji dowodziło, iż istniał przepis prawnomaterialny będący podstawą praw skarżących do wspomnianej nieruchomości. Tymczasem w uzasadnieniu obu decyzji przepis taki, jak również i samo prawo nie tylko nie zostały w ogóle wskazane, ale organ odmówił istnienia interesu prawnego w niniejszym postępowaniu spadkobiercom byłych współwłaścicieli nieruchomości położonej przy ulicy [...] w W. W uzasadnieniu bowiem obu decyzji stwierdzono, że zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r. a także w dacie wydania decyzji o uwłaszczeniu istniała w obrocie prawnym decyzja utrzymująca w mocy orzeczenie administracyjne odmawiające przyznania własności czasowej byłym właścicielom, zaś pisma K.D. wnoszone w latach !990 – 1992 r. w których domagała się zwrotu nieruchomości, nie mogły wywrzeć żadnego skutku, gdyż dotyczyły postępowania o zwrot nieruchomości, która to instytucja nie odnosiła się do gruntów objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 107§ 1 i 3 k.p.a., gdyż zachodzi brak logicznego związku i zgodności uzasadnienia decyzji z zawartą w jej sentencji treścią rozstrzygnięcia. W konsekwencji, w tych warunkach wypowiadanie się do zarzutów zawartych w skardze należało uznać za przedwczesne. Kwestią niejako prejudycjalną jest bowiem zajęcie przez organ jednoznacznego stanowiska czy skarżącym przysługiwało określone prawo do nieruchomości objętej decyzją o uwłaszczeniu M. ewentualnie stwierdzenie, że prawo takie osobom tym nie przysługiwało. W przypadku pierwszym należałoby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy określić w uzasadnieniu rozstrzygnięcia tego rodzaju uprawnienie i wskazać jego podstawę prawną a następnie orzec merytorycznie o zgłoszonym roszczeniu. Natomiast, gdyby organ stwierdził, iż w sprawie zachodzi druga z w/w sytuacji, brak byłoby podstaw do wszczęcia w ogóle postępowania nadzorczego, ze względu na brak wniosku pochodzącego od uprawnionej strony. Dopiero jednoznaczne przesądzenie o tych podstawowych dla postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji kwestiach umożliwi ocenę prawidłowości zajętego przez organ stanowiska. Z tych względów Sąd – z mocy przepisów art. 145 § 1pkt 1 lit. c i art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.