II SA/Łd 516/05

Dnia 17 października 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie : Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant : asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2005 roku sprawy ze skargi C.L, na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz C. L. kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] pozbawiającą C. L. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji powołano przepis art. 25 ust. 2 pkt 2, art. l ust. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2Q02r., Nr 42, póz. 371), wywodząc, iż za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR), do końca 1956r., jeśli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczpospolitej, a osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych niż wymienione w art. l ust. 2 art. 2 oraz art. 4 pozbawia się uprawnień kombatanckich. Podkreślił, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie własnej decyzji, co oznacza, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważył nadto, iż zainteresowany po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego podniósł, iż w 1943r. był członkiem oddziału Samoobrony, a na wezwanie Urzędu nadesłał oświadczenia świadków pp H.B.i S.F. Oświadczenie P. B. z dnia [...], zdaniem organu, stoi w sprzeczności z życiorysem i deklaracją członkowską złożoną przez tegoż świadka przy ubieganiu się przez niego o uprawnienia kombatanckie w postępowaniu przed ZBoWiD. Zwrócił także uwagę na to, iż wykonując wyrok NSA przesłuchał świadka S.F. Zauważył, iż ten świadek nie był komendantem oddziału Samoobrony w M., gdyż w okresie wnioskowanej przez stronę działalności miał 11 lat, a ponadto oświadczył on, iż jako dziecko nie należał do oddziału Samoobrony, nie był również w stanie określić, czy skarżący pełnił w oddziale jakąkolwiek szczególną funkcję, a jego działalność polegała na udzielaniu informacji na temat obrony Polaków przed bandami UPA. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, iż kolejny świadek S. U. potwierdził wprawdzie okoliczność sformułowania przez środowisko Polaków oddziału Samoobrony, niemniej jednak z jego oświadczenia nie wynika, aby oddział Samoobrony był podziemną organizacją wojskową lub niepodległościową w rozumieniu art. l ust. 2 pkt. 5 powołanej ustawy. Zdaniem tegoż Kierownika, nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż świadkowie stwierdzają, iż strona nie posiadała stopnia wojskowego, pseudonimu, nie pełniła żadnej funkcji w organizacji, a akcentują jedynie takie formy działalności strony jak udzielanie informacji, obserwacja terenu czy demonstracyjne przejazdy przez wsie ukraińskie. Powołując się na wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1993r., SA/Wr 243/93, podkreślił, iż pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi, a w zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową, mogło się także sprowadzać do czynności usługowych, tj. zaopatrzenie, zawsze uzależnione było jednak od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Z powyższych względów organ administracji publicznej uznał, iż opisana działalność strony nie wyczerpuje przesłanek art. l ust. 2 pkt. 5 powołanej ustawy, a strona w postępowaniu przed ZBoWiD nie podnosiła okoliczności działalności w oddziale Samoobrony, o czym świadczy pkt 13 deklaracji członkowskiej, a w swoim życiorysie z 1984r. wspomina jedynie, iż w 1943r. na skutek mordów dokonywanych przez bandy UPA wraz z rodzicami przyjechał do miejscowości Radoszyce (woj. Kieleckie), gdzie przebywała do 1945r. Podkreślił nadto, iż nie budzi wątpliwości okoliczność, iż zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w likwidacji zbrojnego podziemia w operacji "Narew''. Na powyższe rozstrzygnięcie C. L. wniósł skargę, domagając się jego uchylenia, W skardze tej, poza odwołaniem się do wyroku NSA z dnia 15 lipca 2003r. oraz treści zaskarżonej decyzji, wskazał, iż "życiorys H.B. jest wierutnym kłamstwem'', a dowodem tego jest oświadczenie J. N., z którego wynika, iż zna ona H.B. od około 1937r., a wyżej wymieniony do późnej jesieni 1943r. przebywał koło M. wraz z rodzicami, gdzie pracował w gospodarstwie rolnym. Okoliczność tą potwierdzi, według C.L., także świadek E. B., zamieszkały w B., a urodzony na kresach w M. około 1941r. Zauważył, iż S. F. miał wprawdzie 11 lat, niemniej jednak w swoim oświadczeniu podniósł, iż "zainteresowany udzielał informacji d-c T. P. w ich mieszkaniu bo ono usytuowane było na obrzeżach miasteczka M., było to bezpieczne miejsce do spotkań". Skarżący podkreślił, iż udzielał P. informacji co do tego, jakie są nastroje miejscowych Ukraińców, jak zachowuje się policja ukraińska, jak się przemieszczają wojska niemieckie, czy miejscowi Ukraińcy organizują się do napadu na Polaków w samych M. Wskazał nadto na zdarzenie zorganizowania przez bandę UPA napadów na Polaków, w wyniku którego zginął przywódca ukraiński, a także okrutny mord dokonany na młodej Polce o nazwisku L.. Wskazał, iż w dniach 11 - 12 lipca 1943r. bandy UPA dokonały napadu na 160 wsi i miasteczek, mordując 20 tysięcy osób. Wskazał, iż zadaniem band UPA było biologiczne zniszczeni wszystkich Polaków bez względu na wiek. Organowi administracji publicznej zarzucił "małą wiedzę" na temat oddziałów Samoobrony w 1943r. na kresach, a w szczególności na Wołyniu, skoro w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji napisano, iż z oświadczenia świadka nie wynika, czy oddział ten był podziemną organizacją wojskową lub niepodległościową. Podkreślił, iż kresy wschodnie Rzeczpospolitej Polskiej były w 100% pozbawione kadry oficerów i podoficerów zawodowych, a cała inteligencja została "zniszczona i zesłana na Sybir bądź gułagów". Zauważył, iż z chwilą mordowania Polaków przez bandy UPA zaszła natychmiastowa potrzeba zorganizowania Samoobrony, a zadania tego podjął się T.P., człowiek wielkiej odwagi, charyzmy, bojowości, niespożytej siły, choć nie posiadający wiedzy wojskowej, a nawet być może niepiśmienny. Nie można było, zdaniem skarżącego, od takiego człowieka wymagać zoorganizowania oddziału na wzór wojskowy. Skarżący wskazał, iż mimo młodego wieku zdawał sobie sprawę, iż jego działalność nie jest zabawą, jest dumny z tego, że swoją osobą mógł "dopisać się" do historii obrony Polaków na Ukrainie przed wymordowaniem. Oświadczył, iż oddział Samoobrony w M. był organizacją paramilitarną i jego siła była wykorzystywana tylko do obrony życia, a oddział był zorganizowany na zasadzie konspiracji, dyscypliny, bezwzględnemu podporządkowaniu kierującemu akcją. Z czasem oddział rozrósł się, a dowództwo przejął J. S., a skarżący był podporządkowany P. w czasie od wczesnej wiosny do końca września 1943r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo, powołując się na wyrok NSA z dnia 4 marca 2002r, V SA 1844/01, zauważył, iż działania podejmowane w ramach samoorganizujących się zbrojnych grup samoobrony Ruchu Oporu nie mogą być uznane za działalność kombatancką z uwagi na fakt, iż nie funkcjonowały one w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych ani też w ramach wojska polskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych względów niż podniesione w skardze. Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) oraz art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r, - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. } sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do § 2 pierwszego z wymienionych przepisów, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego oraz legalność zaskarżonych rozstrzygnięć tego organu, tj. ich zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Z tego względu Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może, stosownie do art. 145 § l ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić go, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jeśli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § l, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu. Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez C. L. decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] pozbawiającą C.L. uprawnień kombatanckich, Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności zaś z naruszeniem art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Ustanowiona w powołanych przepisach naczelna zasada postępowania ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania, tj. na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co z kolei stanowi niezbędny element prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Stosownie do tej zasady na organach ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego niedopuszczalna jest zatem sytuacja, w której organ administracji publicznej, jak to miało miejsce w analizowanej sprawie, nie wyjaśnił okoliczności niezbędnych do rozpoznania sprawy, tj. nie ustalił charakteru, struktury i celu działalności oddziału Samoobrony, choć został do tego zobligowany zapadłym już poprzednio w tej sprawie wyrokiem NSA z dnia 15 lipca 2003r. Dopiero poczynione w tej kwestii ustalenia mogły stanowić podstawę rozpoznania sprawy wskazanej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy cofnięcia uprawnień kombatanckich. Bez poczynienia powyższych ustaleń brak było, w ocenie Sądu, podstaw do podjęcia decyzji o pozbawieniu C.L. uprawnień kombatanckich, a ustosunkowanie się do tych okoliczności dopiero w odpowiedzi na skargę nie może spotkać się, zdaniem Sądu, z aprobatą w demokratycznym państwie prawnym. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zauważył również, iż Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozpoznając ponownie sprawę stosując się do wskazówki zawartej w powołanym wyroku dotyczącej przesłuchania świadka S.F., będącego kombatantem oddziału, nie tylko przesłuchał tegoż świadka, ale także przyjął oświadczenia świadka P.B. i S. U. Zeznania P. B., co podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pozostawały jednakże w sprzeczności z jego wcześniejszymi oświadczeniami złożonymi w toku postępowania weryfikacyjnego przed ZBoWiD. Oceniając powyższe zeznania organ administracji publicznej ograniczył się jedynie do stwierdzenia, wedle którego działalność skarżącego nie stanowi działalności kombatanckiej w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 5 powołanej ustawy. Nie ustosunkował się natomiast do rozbieżności w materialne dowodowym. Takie działanie organu administracji publicznej narusza wyrażoną w art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wyrażona w powołanym przepisie zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza jednak, że "organ jest uprawniony do oceny dowodów według swego "widzimisie". Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu, a przyczyny, dla których organ dał wiarę jednym dowodom, a innym odmówił tej wiary winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Szczególnego podkreślenia wymaga okoliczność, iż ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia, nie powinna uchybiać zasadom logiki. Aby ocena ta nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny, którymi to regułami są; 1.oparcie się na materialne dowodowym zebranym przez organ, 2. oparcie oceny na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, 3. dokonanie oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § l k.p.a. szczególną moc dowodową, 4. rozumowanie, w wyniku którego organ ustalił istotne okoliczności faktyczne, powinno być zgodne z prawidłami logiki. Naruszenie wymienionych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych, stanowi przekroczenie swobodnej oceny dowodów (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2000r, s. 357-358, M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego..., s. 472). Zgodzić się wypada nadto z wyrażonym w doktrynie poglądem, wedle którego "z analizowanego przepisu płynie również wniosek, że żadne niejasności czy też wątpliwości dotyczące stany faktycznego nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony" (zob. W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami admininistracyjnymi, Warszawa 2004, s. 137). Z tych względów przyjąć należy, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przekroczył wskazaną wyżej zasadę swobody oceny dowodów, na co wskazuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w którym to organ w ogóle nie odniósł się do występujących w materiale dowodowym rozbieżności. W konsekwencji uchybił postanowieniom przepisu art. 107 § l i § 3 k.p.a., wedle którego obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest uzasadnienie prawne które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Użycie w § 3 powołanego przepisu zwrotu, iż uzasadnienie powinno wyjaśniać podstawę prawną oznacza, iż organ winien wyjaśnić stronom zasadność zastosowanego przepisu prawnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy, jak również treść tego przepisu. W szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz ocenę ustalonego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Strona ma prawo znać motywy i przesłanki podjętej decyzji, gdyż bez tego nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem. Obowiązek uzasadniania decyzji wynika nie tylko z powołanego przepisu, ale także z ogólnych zasad k.p.a., przede wszystkim zaś z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady przekonywania strony o słuszności podjętego przez organ rozstrzygnięcia (art. 11 k.p.a.)(wyrok NSA z 15 lutego 1984r., SA/Po 1122/83, GAP 1986r, nr 4, s. 45). W sprzeczności z tymi zasadami, w ocenie Sądu, pozostaje decyzja, w której uzasadnieniu "owo" wyjaśnienie organ ograniczył, jak to miało miejsce w analizowanej sprawie, do przedstawienia stanu faktycznego nie ustosunkowując się do rozbieżności w materiale dowodowym. Nie ustosunkowanie się przez organ do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, stanowi, w ocenie Sądu, uchybienie powołanym zasadom (por. uzasadnienie wyroku NSA z 19 stycznia 1982r., SA/Kr 583/81, ONSA 1982, nr l, poz. 12, wyroku NSA z 4 czerwca 1982r., I SA 255/82, ONSA 1982, nr l, poz. 53 czy wyrok NSA z 6 sierpnia 1984r., II SA 742/84, ONSA 1984r., nr 2, poz. 67). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył także przepis art. 81 k.p.a., wedle którego okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeśli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Powołany przepis ustanawia prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było więc pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Przeprowadzenie dowodu czyni bowiem wiarygodną okoliczność faktyczną dopiero wtedy, gdy strona mogła się wypowiedzieć co do dowodu. Zachowanie tych wymagań nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzanego dowodu. Zaniechanie przez organ powyższych czynności stanowi z kolei naruszenie wyrażonej w art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Tymczasem w aktach sprawy brak jest końcowego oświadczenia strony oraz dowodu potwierdzającego zawiadomienie strony o zakończeniu postępowania dowodowego i wezwania skarżącej do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Za bezsporną w analizowanej sprawie Sąd uznał okoliczność, iż C. L. uprawnienia kombatanckie uzyskał na mocy orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Skierniewicach z dnia 13 marca 1985r. z tytułu likwidacji zbrojnego podziemia w operacji "Narew". Problematykę zwrotu kosztów reguluje art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do treści tegoż przepisu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Ponieważ zaskarżona decyzja zawierała wady w istotny sposób wpływające na rozstrzygnięcie sprawy, co stanowiło z kolei podstawę do jej uchylenia, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych obowiązany jest wypłacić na rzecz skarżącego C.L. kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem poniesionych kosztów postępowania. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne. Mając na uwadze fakt, iż przed wydaniem decyzji z dnia [...]nr [...] doszło do naruszenia przepisów o art. 7, art. 9, art. 11, art. 77, art. 80, art. 81, art. 107 § 3 k.p.a., Sąd uznał, iż decyzja ta jest niezgodna z prawem i podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.