III SA/Gl 361/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia: NSA Henryk Wach Sędziowie: WSA Małgorzata Jużków (spr.) WSA Małgorzata Walentek Protokolant: Joanna Spadek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi W. P., M. B. – "A" s.j. w Z. na czynność Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji stwierdzającej wygaśniecie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i odmowę zwrotu wniesionej za to zezwolenie opłaty 1. uchyla zaskarżony akt; 2. zasądza od Prezydenta Miasta Z. na rzecz skarżących kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem nr [...] z [...] 2004 r. Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w Z. powiadomił pełnomocnika W. P. i M. B. prowadzących działalność gospodarczą w ramach Spółki Jawnej "A" w Z. o braku podstaw faktycznych i prawnych wydania decyzji administracyjnej w sprawie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w związku z zaprzestaniem handlu oraz decyzji o zwrocie opłaty za jego udzielenie wynikającej z tego faktu. Powyższe pismo stanowiło odpowiedź na skierowany w dniu [...] 2004 r. (data stempla pocztowego) do Prezydenta Miasta Z. wniosek skarżących o stwierdzenie wygaśnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych nr [...], nr [...] i nr [...] uzyskanych [...] 2002 r. i zwrot niewykorzystanej części opłaty uiszczonej za ich wydanie. Jako uzasadnienie wniosku wskazano uiszczenie opłaty w kwocie [...] PLN za cały rok 2002, w sytuacji korzystania z zezwolenia przez miesiąc - do [...] 2002 r. czyli zwrot opłaty za okres od dnia zaprzestania działalności- [...] 2002 r. do [...] 2002 r. Podkreślono, że zezwolenia zostały zwrócone do Urzędu Miejskiego w Z. [...] 2003 r., zaś przedmiotowy wniosek poprzedziło pismo skarżących z dnia [...] 2004 r. adresowane do Prezydenta Miasta Z. o zwrot niewykorzystanej opłaty koncesyjnej za wskazane wyżej zezwolenia w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej w [...] z Z. przy ulicy [...]. Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt sprawy żądanie zwrotu należności uiszczonej tytułem uzyskanych zezwoleń było już przedmiotem korespondencji skarżących i Prezydenta Miasta Z. w roku 2002., co wynika z pisma z [...] 2002 r. Spółki ‘A" oraz zastępcy Prezydenta Miasta Z. nr [...] z [...] 2002 r. W tym ostatnim wskazano, że opłata za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest rodzajem nieopodatkowanej należności budżetu gminy, ma charakter publicznoprawny, jest przymusowa i bezzwrotna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wniesionej przez pełnomocnik skarżących wspólników Spółki "A" od pisma Urzędu Miejskiego w Z. z [...] 2004 r. nr [...] odmawiającego wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu nienależnej opłaty oraz decyzji odmawiającej wygaśnięcia zezwoleń zarzucono Prezydentowi działanie z naruszeniem prawa, a w konsekwencji o stwierdzenie wygaśnięcia tychże zezwoleń oraz zwrot niewykorzystanej części opłaty. Ze względu na wątpliwości Sądu co do przedmiotu skargi, czy jest to skarga na akt lub czynność z zakresu administracji publicznej o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, w skrócie p.p.s.a.) czy też skarga na bezczynność organu z jednoczesnym wskazaniem czy strona wnosiła zażalenie na nie załatwienie sprawy w terminie zażądano od pełnomocnika jednoznacznego sprecyzowania jej przedmiotu. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik pismem z [...] 2005 r. wskazał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 52 § 4 p.p.s.a. czyli, że na zaskarżone pismo nie przysługuje inny środek zaskarżenia oraz, że organ został wezwany do usunięcia naruszenia prawa w postaci braku decyzji, a tym samym o "zobowiązanie Prezydenta Miasta Z. do wydania decyzji w sprawie wygaśnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych lub zarządzenia zwrotu/odmowy należnej opłaty". W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Z. wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej. Podkreślił, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że Spółka "A" zaprzestała działalności i nastąpiła likwidacja punktu sprzedaży, a strona nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu decyzji o wygaśnięciu zezwolenia. Dalej wyjaśniono, że ze względu zapis art. 18 ust.12 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.), który stanowi, że zezwolenie wygasa z mocy prawa na skutek likwidacji punktu sprzedaży oraz zapis art.18 ust. 13, który przewiduje wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie zezwolenia tylko w przypadku nie uiszczenia opłaty odmowa wydania żądanej decyzji była zasadna. Organ nie znalazł też podstawy do wydania żądanej decyzji w trybie art.162 § 1 pkt 2 k.p.a. czyli bezprzedmiotowości decyzji i interesu społecznego lub strony w jej wydaniu. Odnośnie zwrotu opłaty odwołano się do uchwały NSA OPK 1/97 z 23 czerwca 1997 r., która opłatę za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych określa jako czynność materialno – techniczną oraz do uchwały NSA z 6 maja 2003 r. FOK 11/02, która określiła charakter tej opłaty jako opłatę o charakterze publicznoprawnym, przymusową, bezzwrotną, a ustaloną jednostronnie przez organ, w związku z określonym konkretnym jego działaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Według art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne - niż decyzje administracyjne i postanowienia - akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawna (art.134 § 1 p.p.s.a.) Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga pełnomocnika skarżących zasługuje na uwzględnienie chociaż z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Zgodnie z art. 111ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w brzmieniu obowiązującym do 9 listopada 2002 r., w celu pozyskania dodatkowych środków na finansowanie zadań określonych w art. 41 ust. 1, gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18. Opłata wnoszona jest do kasy gminy w każdym kolejnym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem, w terminie do dnia 31 stycznia danego roku, wraz z pisemnym oświadczeniem o wartości sprzedaży napojów alkoholowych w roku poprzednim. W roku nabycia lub utraty ważności zezwolenia opłatę, o której mowa w ust. 1, uiszcza się w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia, z tym że pierwsza opłata wnoszona jest przed wydaniem zezwolenia. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 18 ustawy, sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia na miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydawanego przez właściwego wójta lub burmistrza (prezydenta miasta), po zasięgnięciu opinii zarządu gminy. Te przepisy prawne z woli ustawodawcy regulują zatem wszystkie zagadnienia dotyczące opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. W rozpoznawanej sprawie problem sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, co oznacza zwrot utrata ważności zezwolenia, użyty przez ustawodawcę w art. 111 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wobec czy zezwolenia posiadane przez skarżących wygasły wobec mocy prawa, wobec jeżeli tak to wobec jakiej dacie. Dopiero w następnej kolejności możliwe będzie ustalenie czy zostały wykorzystane wobec pełnym zakresie wniesionej opłaty. Należy wobec tego zacytować kolejne jednostki redakcyjne art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości ... w brzmieniu obowiązującym do 9 listopada 2002 r. i mającym zastosowanie w niniejszej sprawie. I tak: 5. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje się na czas oznaczony, nie krótszy niż 4 lata, a w przypadku sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży - nie krótszy niż 2 lata. 6. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, cofa się w przypadku: 1) nieprzestrzegania zasad obrotu napojami alkoholowymi, zawartych w ustawie, a w szczególności sprzedaży alkoholu osobom nieletnim i nietrzeźwym, 2) powtarzającego się, w miejscu sprzedaży lub najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą napojów alkoholowych przez daną placówkę, 3) wprowadzenia do sprzedaży napojów alkoholowych pochodzących z nielegalnych źródeł, 4) nieprzestrzegania warunków określonych w zezwoleniu, 5) przedstawienia fałszywych danych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 111 ust. 4, 6) popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej przez osobę odpowiedzialną za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie, 7) orzeczenia wobec przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną albo wobec osoby odpowiedzialnej za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej objętej zezwoleniem. 7. W przypadkach, o których mowa w ust. 6 pkt. 1 i 2, cofnięcie zezwolenia wymaga zasięgnięcia opinii gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. 7a. Przedsiębiorca, któremu cofnięto zezwolenie, może wystąpić z wnioskiem o ponowne wydanie zezwolenia nie wcześniej niż po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o jego cofnięciu. 8. Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wygasa w przypadku: 1) likwidacji punktu sprzedaży, 2) upływu terminu ważności zezwolenia, 3) zmiany rodzaju działalności punktu sprzedaży, 4) zmiany przedsiębiorcy, któremu udzielono zezwolenia, 5) niedokonania opłaty przewidzianej w art. 111 do 31 stycznia każdego roku kalendarzowego objętego zezwoleniem. Z tych przepisów wynika zatem, że utrata ważności zezwolenia może nastąpić poprzez jego cofnięcie poprzez wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej, jak również na skutek jego wygaśnięcia z mocy prawa, co nie wymaga wydania decyzji, gdyż wydanie decyzji administracyjnej musi znajdować wyraźne uzasadnienie w przepisach prawa. Przesłanką powodującą wygaśnięcie zezwolenia z mocy prawa jest między innymi, likwidacja punktu sprzedaży dla którego udzielono zezwolenia (art. 18 ust. 8 pkt 1 ustawy). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący prowadzący działalność gospodarczą pod firmą. "A" Sp. j. w Z. zaprzestali prowadzenia działalności gospodarczej w [...] w Z. przy ul. [...]. Przestali zatem korzystać z udzielonych im zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w tym punkcie. Zaistniała zatem przesłanka z art. 18 ust. 5 pkt. 1 ustawy skutkująca wygaśnięciem zezwolenia. W przedstawionych Sądowi aktach sprawy występują rozbieżności co do daty zaprzestania przez skarżących prowadzenia działalności gospodarczej i korzystania z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych uzyskanych [...] 2002 r., a w szczególności brak ustaleń daty likwidacji przez skarżących punktu sprzedaży napojów alkoholowych. Skarżący twierdzą, że nastąpiło to [...] 2002 r., a organ, że [...] 2003 r. czyli w dacie zwrotu zezwoleń do Urzędu. Niezbędne jest poczynienie w tym zakresie jednoznacznych ustaleń, gdyż od nich uzależnione jest ostateczne rozstrzygnięcie przedmiotu sprawy, którym jest zwrot uiszczonej opłaty za czas nieskorzystania z uzyskanych zezwoleń, które z racji likwidacji punktu sprzedaży wygasły z mocy prawa. Skoro zatem, zgodnie z twierdzeniem skarżących, zezwolenia wygasły, a była to jedna z dwóch ustawowych form utraty zezwolenia, o jakiej mowa w art. 111 ustawy o wychowania w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, to oznacza, że w roku 2002 r. tj. roku utraty ważności zezwolenia skarżąca winna uiścić opłatę w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia, a to wymaga bezspornego ustalenia daty likwidacji przez skarżących punktu sprzedaży napojów alkoholowych objętych zezwoleniami. Obowiązek uiszczenia opłaty w prawidłowej wysokości wynika bowiem z mocy prawa, a nie z mocy decyzji administracyjnej ustalającej bądź też określającej wysokość zobowiązania z tego tytułu. Wyliczenie opłaty ma jedynie charakter materialno – techniczny. Na końcu, odnosząc się do twierdzenia organu, że w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi brak jest przepisów wprost dotyczących zwrotu nadpłaconej opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, należy zgodzić się z tym twierdzeniem, co jednak nie przesądza o braku zasadności zarządzenia zwrotu jej części w sytuacji, gdyby zasadnym okazało się twierdzenie, że likwidacja nastąpiła [...] 2002 r. Nie ujawniono, także na znajdujących się w aktach sprawy kopiach zezwoleń zapisu o konieczności ich zwrotu do Urzędu, ani podstawy prawnej takiego żądania, czy skutków jego uchybienia. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie określa innych warunków wygaśnięcia zezwoleń, niż te wskazane wyżej. Nie definiuje także pojęcia likwidacji punktu sprzedaży. Organ sam musi w tym zakresie dokonać jednoznacznych ustaleń i wyjaśnić, kiedy skarżący zlikwidowali punkt sprzedaży napojów alkoholowych objętych przedmiotowymi zezwoleniami, czy stało się to w dacie przez nich wskazanej czy też innym terminie. Ustalenie to jest niezbędne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a w szczególności ustalenia zasadności żądania skarżących co do wysokości należnej za korzystanie z zezwoleń w 2002 r. opłaty i ewentualnego zwrotu nadpłaty. Sąd zauważa, że z korespondencji prowadzonej w niniejszej sprawie wynika, że skarżący kierowali ją każdorazowo do Prezydenta Miasta Z., ale uzyskiwali odpowiedź od Naczelnika Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w Z., bez potwierdzenia jego działań przez Prezydenta, jak również upoważnienia do działania w jego imieniu. Tym samym stanowisko w przedmiotowej sprawie zajęła osoba bez prawidłowego umocowania. Zarządzenie o zwrocie lub odmowie zwrotu uiszczonej opłaty należy do organu gminy, którym jest wójt (prezydent miasta), a jeżeli czyni to osoba przez niego upoważniona to winno to z pisma jednoznacznie wynikać. Należy też podkreślić, że w piśmie z [...] 2004 r. skarżący ponowili żądanie zwrotu niewykorzystanej opłaty uiszczonej przed uzyskaniem zezwoleń na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych nr [...], nr [...] i Nr [...] z [...] 2002 r. Po raz pierwszy żądanie w tym zakresie zawarli we wniosku z [...] 2004 r. i nie zostało ono uwzględnione. Odmową zwrotu uzasadniono charakterem i celem wnoszonej opłaty. Słusznie zatem wezwano Prezydenta do usunięcia naruszenia prawa i zarządzenie zwrotu proporcjonalnej części uiszczonej opłaty, wskazując jako podstawę żądania wygaśnięcie zezwoleń z mocy prawa – art. 18 pkt 8 ust 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.., obowiązującej w dacie złożenia przez skarżących oświadczenia o likwidacji punktu sprzedaży. Skarga została zatem wniesiona prawidłowo i podlegała rozpatrzeniu przez Sąd. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po jednoznacznym ustaleniu daty wygaśnięcia z mocy prawa spornych zezwoleń Prezydent Miasta Z. winien uwzględnić wniosek skarżących i stosownie do poczynionych ustaleń wydać w tym zakresie zarządzenie w przedmiocie opłaty. Inaczej mówiąc zarządzić zwrot lub odmówić zwrotu części uiszczonej opłaty za korzystanie z zezwoleń w roku 2002 r.. Mając na uwadze powyższe, należało w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2001 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271) zaskarżony akt uchylić, ponieważ doszło do naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono w trybie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy.