III SA/Wr 108/04

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ Dnia 4 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia WSA - Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Sędzia NSA- Józef Kremis Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. J. na decyzję Wojewody D. z dnia 29 stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że decyzja wymieniona w pkt I nie może być wykonana; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę l00 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na wniosek K. J. Burmistrz K. wszczął postępowanie administracyjne i decyzją [...] z dnia 20 listopada 2003 r. odmówił, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K.20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716 ) wymeldowania R. J. z lokalu przy ul. M. [...] w K. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że najemcą przedmiotowego lokalu jest M. A. matka R. J. i K. J. R. J. jest zameldowany w przedmiotowym lokalu na pobyt stały od 1960 r. i posiada pochodne uprawnienie do zamieszkiwania. Jak wskazał organ z zeznań świadków wynika, że R. J. obecnie mieszka w baraku naprzeciwko przedmiotowego lokalu, jednak często odwiedza matkę, pomaga jej w pracach domowych i u matki się żywi. Ponadto jeden ze świadków oraz matka M. A. twierdzą, że zamieszkać w spornym lokalu nie pozwala mu brat K. J. Zdaniem organu I instancji w przypadku R. J. nie nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu. Od decyzji tej K. J. wniósł odwołanie, podnosząc iż brat opuścił miejsce stałego zameldowania 20 lat temu. Wojewoda D. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 200Ir. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu R. J. z miejsca zameldowania na pobyt stały, wywodząc, iż z materiału dowodowego wynika, iż R. J. wyprowadził się z lokalu w roku 1980 i zamieszkuje obecnie poza miejscem stałego pobytu, w budynku położonym na tej samej ulicy. Zdaniem organu fakt niezamieszkiwania strony w miejscu pobytu stałego jest bezsporny, a okoliczność odwiedzin przez zainteresowanego matki nie jest wystarczającą podstawą do twierdzenia, że miejscem pobytu stałego nadal pozostaje lokal przy ul. M. [...] w K. Od decyzji tej R. J., reprezentowany przez matkę M. A. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzucił organowi odwoławczemu przyjęcie w swoim rozstrzygnięciu, że opuścił przedmiotowy lokal trwale i dobrowolnie. Wskazał, iż głównym najemcą lokalu przy ul. M. [...] w K. jest jego matka, z którą mieszka i którą się opiekuje. Podał, iż od grudnia 2003r. przebywa w więzieniu, gdzie odbywa wyrok za drobne kradzieże. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując zarzuty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej p.s.a. - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja uchybia obecnie obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Materialnoprawną przesłanką na podstawie której należało rozpoznać żądanie strony był przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 200Ir. Nr 87, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Z ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, usunięty został wymóg wykazywania przy zameldowaniu (na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące) potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Na skutek bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) z dniem 19 czerwca 2002 r. art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utracił moc, wobec niezgodności tego przepisu z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka faktyczna konieczna do dokonania wymeldowania. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy skarżący rzeczywiście opuścił sporny lokal trwale i dobrowolnie. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000r., V SA 108/00, LEX nr 49954; wyrok NSA z 21 marca 2001r.,V SA 2950/00, LEX nr 80643). Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.) nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Na podstawie akt sprawy trudno jest ustalić, jakimi przesłankami kierował się organ odwoławczy orzekając o wymeldowaniu R. J. z miejsca pobytu stałego i dlaczego dokonał odmiennej od organu I instancji oceny zgromadzonego w toku całego postępowania administracyjnego materiału dowodowego, który odmówił wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przyjął za bezsporny fakt niezamieszkiwania strony w miejscu pobytu stałego, jednak nie wyjaśnił na czym oparł te stwierdzenia. Jak wynika bowiem z akt sprawy zeznania strony wnioskującej o wymeldowanie R. J. oraz matki M. A. są całkowicie sprzeczne. K. J. podaje, iż jego brat R. J. nie mieszka od około 20 lat, matka natomiast wskazuje, iż skarżący pomaga jej w gospodarstwie domowym, żywi się u niej i nigdy nie opuścił miejsca swojego zameldowania. Podkreślić należy, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniem drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron i świadków nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Przede wszystkim brak jest w aktach sprawy dowodów przesłuchania skarżącego, którego w istocie dotyczy postępowanie administracyjne. Nie dokonano oględzin spornego lokalu, nie przesłuchano sąsiadów, nie przeprowadzono kontroli meldunkowej, nie wystąpiono do Policji o uzyskanie informacji, które pozwoliłyby wyjaśnić, czy skarżący opuścił przedmiotowy lokal i w jakim miejscu zlokalizował swoje centrum życiowe. Ponadto pomimo, że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie organu odwoławczego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy z uwagi na konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego, to jednak brak jest dowodów potwierdzających prowadzenie takiego postępowania, którego ustalenia mogłyby się przyczynić do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Godzi się w tym miejscu zauważyć, iż podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Swoją oceną organ administracyjny obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ocena materiału dowodowego sprawy została dokonana przez organy administracji z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, czym naruszono art. 80 Kodeksu postępowania admini stracyj nego. W tym miejscu wypada zauważyć, iż w świetle art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§2 art. 10). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z literalnego brzmienia, odnosi się zatem również do postępowania prowadzonego przez organy obu instancji. Organ odwoławczy kierował pisma na adres stałego zameldowania skarżącego, pominął zaś zupełnie kwestię, że w momencie prowadzenia postępowania odwoławczego R. J. przebywał w więzieniu. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego oraz prowadzenia postępowania z czynnym udziałem strony. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący opuścił sporny lokal w sposób dobrowolny i trwały. W konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c", art. 200 oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.