I FZ 239/06

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Ryszarda M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 lutego 2006 r. I SA/Łd 610/05 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi Ryszarda M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 28 kwietnia 2005 r. (...) w przedmiocie odmowy uchylenia w całości decyzji organu I instancji w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 1999 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z 23 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania Ryszardowi M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. W motywach swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przedstawił sytuację materialną skarżącego, który zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, córką i wnukiem. Jak wynika z treści wniosku, w skład majątku rodziny wchodzi należący do skarżącego i jego żony dom o powierzchni 160 m2 oraz działka o powierzchni 2 ha, stanowiący własność jego córki dom o powierzchni 210 m2 oraz działka o powierzchni 3 ha, a także samochód osobowy Fiat Punto z 1998 r. i oszczędności w kwocie 1.800 zł. Na miesięczny dochód rodziny składa się 700 zł, które Ryszard M. uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz ok. 400 zł zasiłku pobieranego przez jego córkę, co w ocenie skarżącego daje sumę wystarczającą jedynie na zabezpieczenie codziennej egzystencji. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, stan majątkowy skarżącego został przedstawiony obszernie, co umożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku. Na podstawie podniesionych przez stronę okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, iż Ryszard M. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dysponuje on znacznym majątkiem, który może służyć jako źródło dochodów, ewentualnie jako zabezpieczenie dla kredytu lub pożyczki. Posiada ponadto oszczędności, które umożliwiają udział w dalszym postępowaniu. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. W uzasadnieniu Ryszard M. podniósł, iż składając wniosek o przyznanie prawa pomocy spełnił wszelkie wymogi wymienione w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 ze zm./ i w związku z tym był pewien, iż dostarczył wszelkich niezbędnych w tym zakresie informacji. Co więcej skarżący stwierdził, że gdy na etapie wezwania o uiszczenie wpisu od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, informacje w nim zawarte były dla Sądu pierwszej instancji wystarczające i uzasadniały częściowe zwolnienie go od obowiązku uiszczenia tej opłaty. W związku z powyższym w ocenie autora zażalenia zaskarżone postanowienie narusza art. 255, art. 5 oraz art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego, które w świetle stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był niepełny, wydawało się uzasadnione. Skarżący podkreślił w tym miejscu, że gdyby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zastosował się do dyspozycji art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wezwał go do przedstawienia dodatkowych informacji o stanie majątkowym, otrzymałby dowody pozwalające stwierdzić, iż przyznanie prawa pomocy było w jego przypadku w pełni uzasadnione. Skarżący ponadto dodał, że majątek, na który powołał się Sąd pierwszej instancji w świetle możliwości zaciągnięcia ewentualnych pożyczek lub kredytów, jest zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. w związku z prowadzoną przeciw niemu egzekucją. Tym samym wykorzystanie go jako zabezpieczenie jest ze zrozumiałych względów niemożliwe. Odnośnie naruszenia art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny najpierw sporządził na wniosek strony i doręczył mu uzasadnienie wyroku, a następnie oddalił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, także w zakresie opłaty od sporządzenia tegoż uzasadnienia, podczas gdy strona uzależniła we wniosku swoje żądanie od uprzedniego przyznania zwolnienia od opłaty. Skarżący wyjaśnił, że w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy jego wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku byłby nieaktualny, bowiem nie stać go na jej uiszczenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując oceny zasadności wniosku złożonego przez Ryszarda M., Sąd pierwszej instancji poprzestał tylko na analizie okoliczności przedstawionych przez skarżącego w formularzu PPF. Wobec zarzutów zażalenia należało stwierdzić, iż konkluzje co do możliwości finansowych wnioskodawcy budzą szereg wątpliwości. Przedstawione motywy zaskarżonego postanowienia wskazują, iż posiadane przez Ryszarda M. oszczędności oraz znaczny majątek dają podstawę by stwierdzić, iż ma on możliwość by w pełni pokryć ciążące na nim koszty sądowe. Z powyższym stwierdzeniem nie sposób się jednak zgodzić. Wątpliwy wydaje się w szczególności status prawny posiadanych przez skarżącego nieruchomości, co zostało podniesione w uzasadnieniu zażalenia. Co do oszczędności w kwocie 1.800 zł, które wnioskodawca posiada, to biorąc pod uwagę wysokość należności sądowych w rozpoznawanej sprawie, rzeczywiście powinny w zupełności wystarczyć na ich pokrycie, bez zagrożenia wystąpienia przesłanek z art. art. 246 par. 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uwadze Sądu pierwszej instancji jednak uszło, iż Ryszard M. wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie złożył w co najmniej kilkunastu sprawach i to łączna suma ciążących na nim wpisów oraz opłat kancelaryjnych powinna stanowić punkt odniesienia. Na marginesie należy dodać, iż będąc w minimalnie lepszej sytuacji finansowej /dochody rodziny kształtowały się na poziomie ok. 1.300 zł/, Ryszard M. został zwolniony z wpisu od skargi powyżej kwoty 20 zł. Wziąwszy pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.