II SA/Ol 431/05

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIE Dnia 13 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Marzenna Glabas (spr.) Beata Jezielska Irena Szczepkowska Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]" r., znak: "[...]", odmówił stwierdzenia u K. K. choroby zawodowej - zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym, wymienionej w pozycji 13 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.(Dz. U. Nr 132, póz. 1115). Organ inspekcji sanitarnej w uzasadnieniu decyzji powołał się na wystawione przez Klinikę Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy ostateczne orzeczenie lekarskie nr "[...]" o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz ocenę narażenia zawodowego stanowiącą o przyczynie zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, a także zgromadzony w tym zakresie materiał dowodowy. Ustalił, że K. K. pracowała od dnia l kwietnia 1977 r. w zakładzie przy ul. "[...]" w S., u różnych pracodawców, którym podlegał ten zakład pracy, od 11 grudnia 2002 r. pracowała w A S.A, na stanowiskach: mechanik aparatury automatycznej młynarz, spichrzowy, a u ostatniego pracodawcy jako pakowacz - brygadzista. W środowisku pracy wykonywanej na tych stanowiskach występowały czynniki szkodliwe, w tym pyły roślinne, które mogły stanowić alergeny zawodowe i niezależnie od ich stężenia w środowisku pracy powodować powstawanie schorzeń o podłożu alergicznym. Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Pracy, w oparciu o kompleksową ocenę narażenia zawodowego i wyniki przeprowadzonych badań konsultacyjnych (u alergologa - pulmonologa, laryngologa, foniatry), badań stroboskopowych oraz testów alergologicznych, nie potwierdziła obecności schorzeń o podłożu alergicznymi i wydała orzeczenie lekarskie nr "[...]" z dnia "[...]" r. o braku podstaw do rozpoznania chorób zawodowych, w stosunku do których zgłoszono podejrzenie występowania. Przeprowadzone w trybie odwoławczym postępowanie diagnostyczno-orzecznicze oparte o wyniki przeprowadzonych badań klinicznych, w tym alergologicznych z alergenami środowiska pracy badanej, nie potwierdziło występowania schorzeń rozpoznawanych jako pochodzenia zawodowego, w tym zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym. W złożonym odwołaniu K. K. stwierdziła, że jej choroby powstały nie na podłożu alergicznym, lecz na skutek bezpośredniego zapylenia w zakładzie pracy. Podała, że w ciągu przepracowanych 28 lat wykonywała tę samą pracę na stanowisku mechanik aparatury i pakowacz, nie była natomiast brygadzistą, na co powołuje się A S.A. Wykonywała każdą zleconą pracę, często nie związaną z zajmowanym stanowiskiem. Stacja sanitarna potwierdziła, że w środowisku pracy występowały czynniki szkodliwe: działające żrąco i drażniąco pyły organiczne pochodzenia zwierzęcego i roślinnego o stężeniu przekraczającym wartości normy, przy braku zapewnienia środków profilaktycznych. Podała, że stwierdzono u niej choroby: przewlekły suchy nieżyt nosa i gardła, przewlekłe zapalenie zatok szczękowych, przewlekły prosty nieżyt krtani z cechami dysfonii hyperfunkcjonalnej, przedziurawienie przegrody nosa oraz niewielki ubytek słuchu. Ponadto ma zaczerwienione oczy i częste bóle głowy. W następstwie orzeczeń lekarskich nie została dopuszczona do pracy. Lekarz zakładowy wydał zaświadczenie o zdolności do pracy z zastrzeżeniem odsunięcia od dotychczas zajmowanego stanowiska, zaś w ostatecznym orzeczeniu Zespół Medycyny Przemysłowej potwierdził to orzeczenie. W związku ze stanem zdrowia w dniu 28 stycznia 2005 r. wypowiedziano jej pracę. Odwołująca stwierdziła, że istnieje związek pomiędzy narażeniem zawodowym a powstałą chorobą przedziurawienia przegrody nosa, czego dowodem jest wypowiedzenie z pracy. Nadmieniła również, że jest osobą samotną, z powodu utraty pracy została bez środków do życia i nie widzi możliwości znalezienia pracy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym. Podał w uzasadnieniu, że odwołująca się od 1977 r. pracowała kolejno w: Przedsiębiorstwie B , C, D, a od dnia 11 grudnia 2002 r. w A S.A. na stanowiskach pracy: mechanik aparatury automatycznej, młynarz, spichrzowy, pakowacz brygadzista i była w tym czasie narażona na działanie pyłów organicznych pochodzenia roślinnego. Przeprowadzona przez organ pierwszej instancji analiza wyników pomiarów pyłów organicznych, wykonanych przez Wojewódzką Stację Sanitarno - Epidemiologiczną oraz Studencką Spółdzielnię Pracy w latach 1994 - 2002, wykazała, że w zakładzie występowały przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia tych pyłów. Odwołująca się była badana przez jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych pierwszego i drugiego stopnia. Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej orzeczeniem lekarskim nr "[...]" z dnia "[...]" r. stwierdził m.in., że obserwacja w kierunku zawodowego zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym jest negatywna. Oceny tej dokonał po przeanalizowaniu całości zebranej dokumentacji dotyczącej przebiegu pracy zawodowej, narażenia oraz w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań konsultacyjnych i stroboskopowych oraz testów alergologicznych z podstawowymi alergenami wziewnymi poszerzonymi o alergeny pleśni i roztoczy spiżarnianych, które dały wynik ujemny. Z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy nr "[...]" z dnia "[...]" r. wynika, że w organizmie badanej (tj. w surowicy i skórze) nie stwierdzono obecności swoistych przeciwciał przeciwko jej alergenom zawodowym. Wykonano również swoistą próbę prowokacyjną wziewną z alergenami środowiska pracy odwołującej się, która dała wynik ujemny. Nie obserwowano w jej przebiegu klinicznych ani spirometrycznych cech obturacji oskrzeli, zmian w obrębie górnych dróg oddechowych, jak również brak było napływu do błony śluzowej nosa komórek charakterystycznych dla reakcji alergicznej. Stwierdzone badaniem laryngologicznym oraz foniatrycznym zmiany nie wykazały klinicznych cech choroby zawodowej. Organ odwoławczy podkreślił, że jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych obu stopni wydały jednobrzmiące orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym. Odwołująca się nie spełniła warunku określonego w § 2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., gdyż nie rozpoznano u niej choroby zawodowej. Odnosząc się zaś do zarzutu zawartego w odwołaniu zauważył, że istnienie przeciwwskazań do pracy nie jest jednoznaczne z rozpoznaniem choroby zawodowej. W złożonej skardze K. K. wnosi o uznanie, że przyczyną jej schorzenia były warunki pracy. Podała, że cierpi na przedziurawienie przegrody nosa wywołane substancjami o działaniu żrącym i drażniącym, zapalenie obrzękowe krtani i uszkodzenie narządu słuchu. Zarzuciła, że odmowa uznania choroby zawodowej jest sprzeczna ze stanem faktycznym sprawy. Podała, że przez 28 lat pracowała w pomieszczeniach nie posiadających mechanicznej wentylacji, w atmosferze zapylenia, stan techniczny automatów do pakowania nie odpowiadał wymogom higieniczno - techniczny, a pracownicy nie posiadali środków ochrony indywidualnej. Te warunki pracy były w ocenie skarżącej wyłączną przyczyną zaistniałej choroby. Przeprowadzone w Klinice Chorób Zawodowych badania ukierunkowane były wyłącznie na alergiczne zapalenie obrzękowe krtani i nosa. Skarżąca zaś od kilku lat chorowała na przewlekłe choroby krtani, nosa, bóle głowy i zapalenie zatok szczękowych, co potwierdza, wydane przez otolaryngologa, zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 20 maja 2005 r. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał, że skarżąca we wniosku z dnia 11 września 2004 r. zgłosiła Wojewódzkiemu Zespołowi Medycyny Przemysłowej podejrzenie trzech chorób zawodowych, tj.: zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym, przedziurawienia przegrody nosa wywołanego substancjami o działaniu żrącym lub drażniącym i alergicznego nieżytu nosa. W związku z tym jednostki orzecznicze obu stopni przebadały skarżącą w tych właśnie kierunkach i wydały orzeczenia lekarskie obejmujące w/w schorzenia. W następstwie powyższego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. wydał w dniu "[...]" r. trzy decyzje o numerach: "[...]", "[...]" i "[...]" o braku podstaw do stwierdzenia tych chorób zawodowych. Organ odwoławczy decyzjami z dnia "[...]" r. znak: "[...]", "[...]" i "[...]" utrzymał w mocy wszystkie decyzje organu pierwszej instancji. K. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję znak: "[...]" dotyczącą braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym i w tym zakresie organ odwoławczy przytoczył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się również do zarzutów dotyczących pozostałych dwóch jednostek chorobowych. Podkreślił ponadto, że organy obu instancji nie negowały faktu pracy skarżącej w narażeniu na pyły organiczne pochodzenia roślinnego, jednakże jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednomyślnie orzekły, że narażenie to nie spowodowało u niej powstania żadnej z chorób zawodowych, co do których były wszczęte postępowania. Odnośnie do uszkodzenia narządu słuchu wyjaśnił, że nie było ono przedmiotem postępowania, gdyż nie zostało zgłoszone podejrzenie tej jednostki chorobowej. Załączone do skargi zaświadczenie o stanie zdrowia uznał za bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, ponieważ nie wnosi żadnych nowych faktów. W piśmie procesowym z dnia 16 października 2005 r. skarżąca zakwestionowała prawidłowość orzeczeń lekarskich o braku podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych, zarzucając brak odniesienia się do okresu pracy, prowadzenie badań w kierunku alergicznego podrażniania i oddziaływania środków żrących i o podobnym działaniu zamiast w kierunku skutków pylenia bezpośredniego, fizycznego oddziaływania krzemionki i innych składników, wykonywanie badań w warunkach, które nie przypominały warunków jej pracy. Stwierdziła ponadto, że lekarze powinni byli uwzględnić szkodliwe warunki pracy i brak środków ochrony osobistej. Zarzuciła również pominięcie w orzeczeniach lekarskich zakazu wykonywania przez nią pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku oraz brak wzmianki o warunkach pracy, które mogły spowodować powstanie choroby. Odnosząc się do zarzutów zawartych w tym piśmie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podniósł m.in., że fakt pracy skarżącej w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego (pyłu organicznego pochodzenia roślinnego z zawartością krystalicznej krzemionki) został szczegółowo opisany w karcie oceny narażenia zawodowego i uzupełnieniu sporządzonym w dniu 27 września 2004 r. Podał, że spośród schorzeń ujętych w wykazie chorób zawodowych tylko astma oskrzelowa (póz. 6), alergiczny nieżyt nosa (póz. 12) i zapalenie obrzękowe krtani o podłożu alergicznym (póz. 13), odpowiadają skutkom biologicznym działania pyłu organicznego, na który narażona była skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.) wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l powołanej ustawy. Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Skarżąca nie podniosła żadnych argumentów wskazujących na naruszenie prawa materialnego bądź procedury administracyjnej. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że stosownie do § 2 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, póz. 1115) przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Definicja prawna choroby zawodowej składa się zatem z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia, a drugi dotyczy ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, przy czym przy ocenie czynnika szkodliwego i sposobu wykonywania pracy uwzględnić należy okoliczności wymienione w § 2 ust. 3 tego rozporządzenia. W konsekwencji zachorowanie, nawet w wyniku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, na chorobę, która nie została ujęta w obowiązującym wykazie, nie daje podstaw do wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Sam związek przyczynowy pomiędzy chorobą a istnieniem narażenia zawodowego nie jest bowiem wystarczający do stwierdzenia, że określone schorzenie jest chorobą zawodową. Z tego względu skarżąca była badana w kierunku zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym, gdyż choroba ta znajduje się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 13. Nie było zaś potrzeby badania w kierunku innych, zgłoszonych przez nią chorób, ponieważ nie są ujęte w przedmiotowym wykazie. Wyniki takich badań nie skutkowałyby wydaniem decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że w środowisku pracy skarżącej występował czynnik szkodliwy dla zdrowia - pyły organiczne pochodzenia roślinnego i zwierzęcego zawierające do 10 % krzemionki, tj. pyły roślinne, jako czynnik o działaniu alergicznym i drażniącym. Wynika to z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej i pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 27 września 2004 r., nr "[...]", dotyczącego uzupełnienia karty oceny narażenia zawodowego skarżącej. Nie jest także sporne, że schorzenia skarżącej nie mają etiologii alergicznej. W aktach sprawy znajdują się dwa orzeczenia lekarskie, wydane przez uprawnione jednostki organizacyjne służby zdrowia, tj. orzeczenie nr "[...]" z dnia "[...]" r. Przychodni Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Przemysłowej oraz orzeczenie nr "[...]" z dnia "[...]" r. Instytutu Medycyny Pracy. Obie jednostki orzecznicze wykazały, że stwierdzone u skarżącej zmiany chorobowe nie wykazały klinicznych cech choroby zawodowej - zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym. Należy zauważyć, że w myśl § 8 ust. l rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. podstawę do wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej (lub braku podstaw do jej stwierdzenia) stanowi orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydane przez lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudnionego w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia. Jednostkami właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są m.in. poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, natomiast jednostkami orzeczniczymi II stopnia są m.in. kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo-rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 2 i 3). Rozpoznanie choroby zawodowej nie należy zatem do właściwości organów inspekcji sanitarnej, które związane są rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim wydanym w trybie § § 5 - 7 powołanego rozporządzenia i nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Nie jest również prawnie dopuszczalne wydanie rozstrzygnięcia w sprawie choroby zawodowej w oparciu o orzeczenie lekarskie inne, niż wydane zgodnie ze wskazanymi wyżej regułami. Ponadto, stosownie do § 7 ust. l i 3 powołanego rozporządzenia, dopuszczalna jest wyłącznie weryfikacja orzeczenia lekarskiego wydanego przez jednostkę orzeczniczą I stopnia. Orzeczenie wydane w wyniku ponownego badania jest bowiem ostateczne. Wobec powyższego żądanie skarżącej, która domaga się stwierdzenia na podstawie dowodów innych, niż gromadzone w sprawie, że jej schorzenia spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Jak wyżej wskazano, w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., nie jest możliwe wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej na podstawie zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia lub opinii biegłego i uznanie za chorobę zawodową schorzenia, które nie zostało ujęte w wykazie chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do tego rozporządzenia. Odnośnie natomiast do żądania skarżącej stwierdzenia przez Sąd choroby zawodowej należy zauważyć, że sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia zgodności z przepisami postępowania administracyjnego i prawa materialnego, według stanu faktycznego i prawnego z daty jego podjęcia. Nie jest bowiem organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym, lecz jest jedynie wyposażony w uprawnienia o charakterze kasacyjnym. Jeżeli stwierdzi, że zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej są niezgodne z prawem, orzeka o pozbawieniu mocy obowiązującej zaskarżonego aktu lub czynności. Pozostałe argumenty skarżącej, dotyczące utraty pracy, pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Postępowanie dotyczące stwierdzenia choroby zawodowej jest postępowaniem administracyjnym. Sąd ocenia w związku z powyższym, czy rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej wydane zostało zgodnie z przepisami procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego obligującego organ administracji do podejmowania kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 77 § l obligującego organ administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i art. 80 wyrażającego zasadę swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu organ drugiej instancji nie uchybił wskazanym wyżej przepisom postępowania administracyjnego. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wziął pod uwagę i ocenił cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Za przesądzające o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wymienionej w póz. 13 wykazu chorób zawodowych załącznika do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., uznał dwa jednobrzmiące w tym zakresie orzeczenia lekarskie wydane przez jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.