III SA/Wa 3145/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Joanna Tarno, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę Postanowieniem z [...] sierpnia 2004 r. wydanym na podstawie art. 56 §1, §3, § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. – dalej u.p.e.a.), Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, za grudzień 2001 r. oraz za okres od stycznia do maja i od lipca do grudnia 2002 r., wystawionych na J. G. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. jako organ egzekucyjny wszczął i prowadził administracyjne postępowanie egzekucyjne wobec J. G. na podstawie powołanych wyżej tytułów wykonawczych. W trakcie postępowania, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego, które następnie zostało uchylone, z uwagi na wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego, a co za tym idzie, zawieszenie postępowania egzekucyjnego do dnia wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji dłużnika. Na wniosek wierzyciela, tj. [...] Urzędu Skarbowego w R., Sąd Rejonowy w R. VI Wydział Ksiąg Wieczystych dokonał wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomościach należących do małżonków E. i J. G., położonych w R. przy ul. M. [...] i K. [...]. Pismem z 21 czerwca 2004 r. E. i J. G. zwrócili się o zawieszenie postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego skierowanego do ich nieruchomości. W uzasadnieniu wyjaśnili, że w wyniku niezgodnego z prawem rozwiązania umowy z Koncernem A., uniemożliwiono im spłatę końcówki kredytu bankowego oraz realizację umowy restrukturyzacyjnej z Urzędem Skarbowym. W związku z powyższym, Komornik przy Sądzie Rejonowym w R., na wniosek banku, wszczął egzekucję z należącej do nich nieruchomości przy ul. L. [...]. Dodali także, że w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, nieruchomość ta została przysądzona nieprawomocnym postanowieniem Sądu za cenę wywołania, mimo iż rzeczywista wartość tej nieruchomości, według wyceny rzeczoznawców, była kilkakrotnie wyższa. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, postanowieniem z [...] sierpnia 2004 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie E. i J. G. złożyli zażalenie wnosząc o jego uchylenie i zmianę oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] - skierowanych do Komornika Sądowego IV Rewiru w 2003 r. [...] -skierowanych do Wydziału Ksiąg Wieczystych przy Sądzie Rejonowym w 2003 r., [...] - kierowanych do Wydziału Ksiąg Wieczystych przy Sądzie Rejonowym w 2004 r. [...] - skierowanych do Komornika Sądowego IV Rewiru w 2004 r. W uzasadnieniu wskazali, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w 2002 r., z kolei w 2003 r. Komornik Skarbowy wystawił nowe tytuły wykonawcze, które dotyczyły wyłącznie tych samych zobowiązań, które wynikały z tytułów wystawionych w 2002 r. Ponadto skierował je do egzekucji, prowadzonej przez Komornika Sądowego, z nieruchomości należącej do zobowiązanych, położonej przy ulicy L. [...] oraz wniósł o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej przy ul. K. [...]. Podnieśli, że takie procedury i "produkowanie" tytułów wykonawczych jest niezgodne z prawem, powołując się na § 9 ust. lb rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz.1541 - dalej powoływane jako rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.). Ponadto, przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania prowadzonego przez Komornika Sądowego wskazali, że wystawianie nowych tytułów wykonawczych, stwarza wrażenie, że dotyczą one nowych zobowiązań, na podstawie których Komornik Sądowy prowadzi nowe czynności egzekucyjne, a Wydział Ksiąg Wieczystych dokonuje wpisu nowej hipoteki przymusowej. Podnieśli także, że Komornik Skarbowy wnosząc o dokonanie zabezpieczenia na nieruchomości, przy jednoczesnym prowadzeniu egzekucji z nieruchomości przez Komornika Sądowego, doprowadził do zbiegu egzekucji z nieruchomości. Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z [...] października 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W jego uzasadnieniu wskazał, iż przepis art. 56 u.p.e.a enumeratywnie wymienia okoliczności, których zaistnienie może spowodować zawieszenie postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny. Organ II instancji podkreślił, iż w niniejszej sprawie brak jest, w myśl powołanego wyżej art. 56 u.p.e.a., podstaw do zawieszenia prowadzonego wobec E. i J. G., postępowania egzekucyjnego. W szczególności organ II instancji wskazał, że okolicznością taką nie może być fakt podjętych działań w celu unieważnienia przeprowadzonej przez Komornika Sądowego licytacji nieruchomości położonej w R. przy ul. L. [...]. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż z dokonanej analizy treści wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego jak i wniesionego zażalenia wynika brak rozróżnienia pomiędzy egzekucją administracyjną i egzekucją sądową. Wszystkie zawarte tam zarzuty dotyczą wyłącznie egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego, a [...] Urząd Skarbowy w R. nie był inicjatorem jego wszczęcia. Dyrektor Izby Skarbowej w R. wyjaśnił także, że wbrew twierdzeniom strony, w sprawie tej nie doszło do zbiegu egzekucji z nieruchomości, a co za tym idzie nie było konieczne wydanie przez Sąd Rejonowy stosownego postanowienia. Fakt dokonania, na wniosek [...] Urzędu Skarbowego w R., wpisu hipoteki przymusowej był jedynie działaniem mającym na celu zabezpieczenie należności przysługujących Skarbowi Państwa. Z kolei, jak słusznie zauważono w zażaleniu, to Komornik Sądowy na wniosek wierzycieli, prowadzi egzekucję z nieruchomości należących do E. i J. G.. W jej trakcie, z uwagi na fakt dokonania wpisu hipoteki przymusowej, Komornik Sądowy zażądał by [...] Urząd Skarbowy w R. reprezentujący Skarb Państwa, zgłosił listę wierzytelności. Dlatego też, wyłącznie dla potrzeb formalnych, podobnie jak przy w/w wniosku o wpis hipoteki przymusowej, wystawiono "nowe" tytuły wykonawcze, obejmujące jednak te same zobowiązania J. G. w podatku dochodowym od osób fizycznych. Z tych też względów nie doręczano ich zobowiązanemu. Organ II instancji wyjaśnił, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. prowadzi administracyjne postępowanie egzekucyjne wobec J. G. wyłącznie na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. Organ odwoławczy podkreślił równocześnie, że powyższe nie wpływało na wysokość dochodzonych należności, bowiem te są wielkością stałą przypisaną na karcie kontowej podatnika, a każda ewentualnie uzyskana kwota powoduje jej zmniejszenie, o czym na bieżąco informowany jest organ egzekucyjny. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał ponadto, iż fakt wydania przez Sąd Okręgowy w R. I Wydział Cywilny postanowienia z [...] września 2004 r. o zawieszeniu, w trybie zabezpieczenia tymczasowego, na czas trwania procesu, postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego, nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o zawieszenie prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, bowiem dotyczy ono wyłącznie egzekucji sądowej. Z kolei sądowe postępowanie egzekucyjne podlega kontroli właściwego sądu powszechnego i z oczywistych względów organy podatkowe nie mogą oceniać prawidłowości tego postępowania. W skardze z 24 listopada 2004 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucili wydanemu aktowi: - błędne ustalenia mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, - naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną interpretację przepisów u.p.e.a. w zw. z przepisami Kpa oraz Kpc, - naruszenie postępowania odwoławczego, poprzez pominięcie rozstrzygnięcia wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżących w zażaleniu, a mających wpływ na toczące się postępowanie. W uzasadnieniu skargi, ponownie przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego i powtórzono zarzuty podniesione w zażaleniu. Wskazano, iż w 2003 r. wystawione zostały nowe tytuły wykonawcze dotyczące należności wymienionych w tytułach wykonawczych z roku 2002 r. Podniesiono, iż tytuły te zostały skierowane do Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję z nieruchomości zobowiązanych przy ul. L. [...], z wnioskiem o umieszczenie wynikających z nich należności w planie podziału. W skardze wskazano również, iż mimo złożenia deklaracji rocznej 28 kwietnia 2003 r. dopiero na wniosek zobowiązanych z 22 grudnia 2003 r., [...] Urząd Skarbowy w R. w marcu 2004 r., dokonał ograniczenia tychże tytułów wykonawczych, w wyniku czego należności z kwoty 80.000 zł uległy zmniejszeniu do kwoty 16.821 zł. Powołując się ponownie na rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., skarżący podnieśli, iż w sytuacji, gdy nie byli informowani przez Urząd Skarbowy o "tworzeniu" nowych tytułów wykonawczych, oraz nie otrzymywała ich odpisów, zostali pozbawieni możliwości dochodzenia swoich praw na drodze, zaskarżenia. Wyjaśniono ponownie, że należności wobec [...] Urzędu Skarbowego w R. są zabezpieczone na nieruchomości położonej przy ul. L. [...], której wartość wg wycen rzeczoznawców biegłych sądowych to 422.600 zł, a kwota prawidłowo wyegzekwowana z jej sprzedaży licytacyjnej oczywiście wystarczyłaby na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Dodano także, że celem złożenia kasacji do Sądu Najwyższego było właśnie osiągnięcie prawidłowej ceny ze sprzedaży nieruchomości, bowiem biegły powołany przez Komornika Sądowego wycenił ją na 140.000 zł nie uwzględniając wartości gruntu. W związku z powyższym, aby nie dopuścić do powstania szkody w wyniku prowadzenia bezzasadnej egzekucji komorniczej z następnych nieruchomości, wniesiono o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia kasacji przez Sąd Najwyższy i określenia prawidłowej wartości nieruchomości przy ul. L. [...]. Zdaniem strony skarżącej, do zakończenia tego postępowania nie powinna być prowadzona dalsza egzekucja z innych składników majątku zobowiązanych, jako bezzasadna i przedwczesna, która ewentualnie może doprowadzić do powstania szkody, a tym samym do roszczenia odszkodowawczego. Podniesiono ponadto, że Komornik Skarbowy wnosząc o dokonanie zabezpieczenia na nieruchomości położonej przy ul. K. [...] przy jednoczesnym prowadzeniu skutecznej egzekucji z nieruchomości położonej przy ul. L. [...] przez Komornika Sądowego doprowadził do zbiegu egzekucji z nieruchomości na podstawie tytułów wykonawczych opatrzonych klauzulą wykonalności. Zauważono również, że do zbiegu egzekucji doszło także przy zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tymczasem w sprawie niniejszej brak jest postanowienia Sądu Rejonowego wypełniającego normę przepisu art. 773 Kpc i jego odpowiednika art. 62 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W rozpoznawanej sprawie wyżej określone przesłanki nie zachodzą. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie była prawidłowość rozstrzygnięcia organów w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym w pierwszej kolejności podkreślić należy, iż główny zarzut skarżących dotyczy odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, w której w wyniku wadliwie przeprowadzonej przez Komornika Sądowego licytacji nieruchomości, z uwagi na zaniżenie jej wartości, skarżący zdecydowali się dochodzić swoich roszczeń na drodze powództwa cywilnego. Na przedmiotowej nieruchomości dokonano na wniosek Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. wpisu hipoteki przymusowej. Sąd, rozpoznając skargę zwrócił również uwagę, iż większość zarzutów w niej podnoszonych dotyczy egzekucji sądowej a nie egzekucji administracyjnej. W związku powyższym, wyjaśnić należy, iż zajęcie stanowiska w tych kwestiach należy do wyłącznej kompetencji sądów powszechnych i dlatego tego rodzaju zarzuty nie stanowiły przedmiotu rozważań zawartych w niniejszym uzasadnieniu. Sąd wskazuje, iż podstawą zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest przepis art. 56 § 1 u.p.e.a. Powołany przepis stanowi, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, 2. w razie śmierci zobowiązanego, jeśli obowiązek nie był ściśle związany z jego osobą, 3. w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jej przedstawiciela ustawowego, 4. na żądanie wierzyciela, 5. w innych wypadkach przewidzianych w ustawach. Sąd zauważa, iż instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego polega na przerwaniu - na czas określony - biegu tego postępowania, w związku z wystąpieniem przeszkód w jego dalszym prowadzeniu. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić z urzędu, na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego. Należy jednakże podkreślić, iż przepis art. 56 § 1 u.p.e.a. wymienia przyczyny zawieszenia postępowania, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru, co do zawieszenia postępowania. Katalog przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w powyższym przepisie ma bowiem charakter zamknięty. W związku powyższym, dla pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego konieczne jest wystąpienie jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Jak trafnie przyjęły organy egzekucyjne, w rozpoznawanej sprawie, żadna z tych przesłanek nie wystąpiła. W ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem przedstawionym w skardze, zgodnie z którym przepis art. 56 § 1 u.p.e.a. nie ma charakteru wyłącznej i pełnej regulacji, ponieważ pkt 5 tego przepisu odsyła do innych przypadków przewidzianych w ustawach, w związku z czym dopuszczalne jest zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, tj. ze względu na wyłonienie się zagadnienia wstępnego. Sąd wskazuje, iż wbrew temu co twierdzą skarżący, przepis art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. nie tworzy samodzielnej podstawy dla zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, iż instytucja zawieszenia postępowania znana jest również Kpa (art. 97-103), do którego w art. 18 odwołuje się u.p.e.a. wskazując, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Użyte w tym przepisie określenie o "odpowiednim" stosowaniu Kpa w sprawach, w których przepisy u.p.e.a. "nie stanowią inaczej" oznacza różne możliwości stosowania tego kodeksu (pełne, ze zmianami) lub niestosowanie w ogóle. W orzecznictwie NSA (wyrok z 16 lipca 1991 r. sygn. akt I SA 585/91, publ. OSP 1993/4/77, wyrok z 8 kwietnia 1998 r. sygn. akt. I SA/Lu 369/97, LEX nr 33389, wyrok z 14 października 1998 r. sygn. akt IIISA 762/97 LEX nr 35214) wyrażono pogląd, podzielany także przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że w postępowaniu administracyjnym nie stosuje się przepisów ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, w tym art. 97 Kpa, określającego przesłanki takiego zawieszenia. Stanowisko takie wynika z faktu, iż zarówno Kpa jak i u.p.e.a. funkcjonują na obszarach o odmiennej charakterystyce rzeczowej. U.p.e.a. reguluje procedurę egzekwowania obowiązków, podczas gdy Kpa w zakresie, w jakim wydawane są decyzje nakładające obowiązki, procedurę ich ustanawiania. Odmienności te powodują, iż konstrukcje prawne podobnych instytucji przedstawiają się odmiennie np. co do przesłanek. Dotyczy to również zawieszenia postępowania i stąd m.in. nie ma możliwości sięgania przy zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do przyczyn zawieszenia postępowania określonych w art. 97 § 1 Kpa. W związku z powyższym, konieczność ostatecznego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy prawidłowości wyceny nieruchomości dokonanej przez biegłego nie stanowi przesłanki uzasadniającej zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto podkreślić należy, co wyczerpująco wyjaśnił już organ II instancji, iż w niniejszej sprawie egzekucja z nieruchomości prowadzona była przez Komornika Sądowego. Z kolei Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. będący wierzycielem reprezentującym Skarb Państwa, działając na podstawie art. 954 Kpc, zgłosił jedynie do Komornika Sądowego swoje wierzytelności, pod rygorem utraty uczestnictwa w podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Dodatkowo na podstawie art. 34 i nast. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R., wykonując przysługujące mu uprawnienia, dokonał zabezpieczenia swoich należności poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomościach należących do skarżących. Powyższe nie świadczy o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, bowiem w rozpoznawanej sprawie, co należy wyraźnie podkreślić, nie była prowadzona egzekucja administracyjna z nieruchomości. Równocześnie wobec tego, że ustalony w powoływanym przepisie art. 56 § 1 pkt 1-5 u.p.e.a. katalog przesłanek do zawieszenia tego postępowania ma charakter zamknięty, takiej podstawy nie mogły stanowić pozostałe wskazywane przez skarżących okoliczności, tj. wystawienie przez organ egzekucyjny nowych tytułów wykonawczych dotyczących tych samych należności, niedoręczenie ich odpisów, ograniczenie dochodzonych należności dopiero na wniosek zobowiązanych, zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego postanowieniem Sądu Okręgowego, zbieg egzekucji. Sąd jeszcze raz podkreśla, iż w zakresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny związany jest treścią art. 56 § 1 u.p.e.a. zawierającą enumeratywnie wymienione przesłanki zawieszenia postępowania. Wobec przedstawionych okoliczności sprawy, za trafne należało uznać stanowisko, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących z uwagi na brak ustawowych przesłanek, które powodują zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto analiza akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej dowodzi, że organ ten z należytą starannością odniósł się do innych - poza zawieszeniem postępowania - podniesionych zarzutów. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.