IV SA/Wr 227/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędzia WSA Marcin Miemiec, Asesor WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2005r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji własnej nr [...] z dnia [...]r. oraz poprzedzającej jej decyzji nr [...] z dnia [...]r. oraz odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję z dnia [...]r.; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 /sto/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r. o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o przyznanie A. Ł. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej, motywując to uchybieniem terminu do złożenia wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Wnioskiem z dnia [...]r. A. Ł. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o wznowienie postępowania administracyjnego objętego przedmiotem decyzji z dnia [...]r. Podała, że złożenie wniosku jest podyktowane informacją o zajęciu stanowiska w przedmiotowej sprawie przez Trybunał Konstytucyjny. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...] na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 1 i 2 lit. "a" oraz art. 3 ust. 1 i art. 4 ust.l, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), po rozpoznaniu wniosku A. Ł. o uchylenie decyzji, uchylono decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]r. Nr [...], odmówiono przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej ustawie z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W motywach uzasadnienia stwierdzono, że strona złożyła wniosek z dnia [...]r., który został potraktowany jako wniosek o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]r. Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w O., w okresie od [...]r. do [...]r., z powodu złożenia ww. wniosku już po ustawowym terminie, tj. po 31.12.1999r. Z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17. 06. 2003r., sygn. akt P-24/02 /Dz. U. z 27. 06. 2003r. Nr 110, poz. 1060/ orzekł o niezgodności z Konstytucją zapisu art. 4 ust. 5 cyt. ustawy o świadczeniu pieniężnym ..., należy stwierdzić, iż wniosek strony jest w świetle prawa złożony w terminie. Z tego względu należało uchylić obie przedmiotowe decyzje. Z materiału dowodowego wynika, że strona w ww. okresie czasu wykonując pracę przymusową na kolei niemieckiej w O., zamieszkiwała w obozie kolejowym w B. k/O. Nie był to więc obóz pracy lecz obóz mieszkalny, z którego strona codziennie przemieszczała się do pracy w O. Zgodnie z art. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy: "Represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych." Zatem nie można przyznać stronie świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy. Zauważyć należy również, iż pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" tejże ustawy, zgodnie z którym represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zatem nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Gdy idzie o samo pojęcie deportacji, przyjmuje się iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Administracyjnego /np. uchwała NSA z dnia 12.10.1998 r., PS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz wyrok NSA z dnia 29.02.2000 r. sygn. akt II SA/Ka 1091/98 - nie publ./. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. zaświadczenia Polskiego Czerwonego Krzyża z dnia [...]r. i oświadczenia strony w piśmie z dnia [...]r. wynika jednoznacznie, że strona, na przełomie lat [...] wykonywała pracę przymusową na terytorium Polski (w O.), w jej granicach sprzed dnia [...]r. W związku z tym, że praca wykonywana była w Polsce, świadczenie nie przysługuje stronie. Strona nie spełnia też drugiego warunku przywołanego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy. Bowiem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że strona wykonywała pracę przymusową w O. od [...]r. do [...]r., tj. do umieszczenia jej w szpitalu, z którego uciekła, nie wracając już do pracy przymusowej. W związku z tym, że praca przymusowa wykonywana była w okresie krótszym niż pełne 6 miesięcy, tj. w okresie [...] pełnego miesiąca i [...] dni, świadczenie, również z tego względu, nie przysługuje stronie. W świetle powyższych okoliczności Kierownik Urzędu nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia pieniężnego i orzekł jak w rozstrzygnięciu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. Ł. zakwestionowała tak rozstrzygnięcie, jak i jego uzasadnienie. Stwierdziła, że została osadzona w obozie pracy, co uprawnia ją do otrzymania świadczenia. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym, powołanej wyżej, utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r., podtrzymując wcześniejszą argumentację. W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego A. Ł. nie zgodziła się z zawartą w niej treścią, podnosząc, iż została osadzona w obozie pracy przez władze hitlerowskie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153. poz. 1270/, Sąd nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd ten ma prawo, a nawet obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Niemniej jednak Sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona, i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna była być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów. Granice tej bowiem sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, o której stanowi art. 1 ustawy o NSA. Uwzględniając powyższą dyrektywę Sąd zwraca uwagę na arbitralną kwalifikację przez organ wniosku skarżącej w przedmiocie trybu eliminacji decyzji o umorzeniu postępowania z obrotu prawnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że mimo iż pismem z dnia [...]r. skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z dnia [...]r. o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z powodu upływu terminu do jego złożenia, to organ uchylił kwestionowaną decyzję na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniu organu, w aktach administracyjnych sprawy brak jest wniosku strony z dnia [...]r., który organ potraktował jako wniosek o uchyleniu decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r. oraz decyzji ją poprzedzającej w przedmiocie umorzenia postępowania. Za wniosek taki z pewnością nie można również uznać pisma z dnia [...]r. wnoszącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w zwykłym trybie postępowania administracyjnego. W tej sytuacji materialnoprawna i formalna ocena treści tego wniosku wymyka się spod jakiejkolwiek kontroli i oceny Sądu. Wobec tego, podstawą oceny prawidłowości postępowania organu kombatanckiego w sprawie może stanowić żądanie zawarte we wniosku z dnia [...]r. /data wpływu do organu: [...]r./ o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie. W związku z powyższym należy zauważyć, co następuje. Po pierwsze w takim zakresie, w jakim prawo materialne lub procesowe opiera postępowanie administracyjne na zasadzie skargowości uzależniając je od złożenia przez stronę żądania, treść tego żądania wyznacza przedmiot postępowania. Z pisma strony wynikało, że żądanie wznowienia postępowania przez skarżącego było oparte na jej przekonaniu, że Trybunał Konstytucyjny zajął w sprawie stanowisko /art. 145 "a" k.p.a./. Organ administracji nie mógł zmienić kwalifikacji prawnej żądania strony wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na żądanie uchylenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Jeżeli organ powziął wątpliwości co do żądania strony winien był zwrócić się do niej o sprecyzowanie żądania, a nie rozstrzygać w tej sprawie we własnym zakresie. Po drugie, system weryfikacji decyzji administracyjnej jest oparty na zasadzie niekonkurencyjności, tzn., że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Postępowanie na podstawie art. 154 k.p.a. zmierza natomiast do uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej, a więc sprawach, w których nie wchodzi w grę wznowienie postępowania lub stwierdzenie nieważności decyzji. Tryb z art. 154 k.p.a. może być zastosowany po wykluczeniu braku podstaw wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Po trzecie, w związku z datą rozstrzygania w sprawie przewidziana w art. 145a k.p.a. możliwość wznowienia postępowania w przypadku zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny przepisów aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja administracyjna, z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, stanowiła jedyny tryb weryfikacji /wzruszenia/ tych decyzji, a tym samym wykluczała w świetle powyższego, możliwość uchylenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. /lub stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 k.p.a./. Uwzględniając powyższe, organ kombatancki powinien przeprowadzić dokładne postępowanie w celu ustalenia i kwalifikacji prawnej żądania strony zawartego w piśmie z dnia [...]r. /którego brak w aktach sprawy/, jednak w związku z późniejszym żądaniem strony wznowienia postępowania zawartym w piśmie z dnia [...]r. W związku z tym, że żądania te były zgłoszone przed datą wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003r. P. 24/02, ogłoszonego w Dz.U. z dnia 27 czerwca nr 110, poz. 1060, orzekającego o niezgodności przepisu art. 4 ust. 5 powołanej ustawy z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym ... z Konstytucją, należy wyjaśnić rzeczywistą wolę strony co do ich charakteru. Organ ma przy tym na podstawie art. 9 k.p.a. obowiązek czuwania nad tym, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien jej udzielić niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Należy przy tym pamiętać o zasadzie, że strony nie mogą obciążać błędy lub uchybienia organu w interpretacji prawa, a także działania lub zaniechania związane z ciążącym na nim obowiązkiem informowania strony o jej sytuacji faktycznej i prawnej. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu ... Sąd nie orzekał w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż ze względu na swój charakter nie posiada ona przymiotu wykonalności.